Doanh nghiệp

Tiếp đà tăng trưởng của năm 2025, cá tra là điểm sáng nổi bật của xuất khẩu thủy sản Việt Nam tháng 1 vừa qua, khi tăng tới hơn 33% so với cùng kỳ, nhờ nhu cầu tốt từ Trung Quốc, các nước ASEAN và Nhật Bản.

Theo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 874 triệu USD, tăng 13% so với cùng kỳ năm 2025. Mức tăng này cho thấy đơn hàng đầu năm được các doanh nghiệp nỗ lực duy trì, dù thương mại thủy sản toàn cầu tiếp tục chịu sức ép từ các rào cản kỹ thuật và yếu tố thuế quan tại một số thị trường lớn.

Trong đó, cá tra là điểm sáng nổi bật khi tiếp đà tăng trưởng của năm 2025. Tháng 1, xuất khẩu cá tra mang về hơn 177 triệu USD, tăng tới hơn 33% so cùng kỳ. Nhu cầu tốt từ Trung Quốc, ASEAN và Nhật Bản đã giúp mặt hàng này tăng trưởng cao nhất trong tháng. Trước đó, xuất khẩu cá tra năm 2025 đạt gần 2,2 tỷ USD, tăng 8% so với năm 2024, cho thấy mặt hàng này duy trì đà tăng trưởng trong bối cảnh thị trường quốc tế nhiều biến động.

Xuất khẩu cá tra Việt Nam được dự báo vẫn chịu nhiều sức ép, đặc biệt từ thuế đối ứng của Mỹ. Việc đẩy mạnh mở rộng sang các thị trường khác như CPTPP, ASEAN và Trung Đông được xem là hướng đi cần thiết. Sự tăng trưởng mạnh từ thị trường Brazil cũng là tín hiệu tích cực.

Tuy nhiên, theo ông Lê Trung Dũng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thủy sản An Giang, diện tích thả nuôi chưa kịp phục hồi trong khi nhu cầu chế biến, xuất khẩu tăng đã khiến nguồn cá nguyên liệu khan hiếm, tạo áp lực đẩy giá lên mức cao kỷ lục. Bên cạnh đó, việc nhiều doanh nghiệp chỉ chủ động được một phần vùng nuôi nội bộ càng làm gia tăng sức ép thu mua cá ngoài thị trường.

Theo ông Dương Nghĩa Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Cá tra Việt Nam cho rằng, giá cá tra tăng mạnh là tín hiệu tích cực nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu sản xuất thiếu kiểm soát. Người nuôi không nên chạy theo giá để thả nuôi ồ ạt.

Ngành cá tra chỉ có thể phát triển ổn định khi ngư dân và doanh nghiệp tăng cường liên kết chuỗi từ nuôi trồng, chế biến đến tiêu thụ, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường và đơn hàng thực tế. Sự hợp tác chặt chẽ, cùng chia sẻ lợi ích và rủi ro trong chuỗi giá trị là nền tảng cho phát triển bền vững.

Giá cá tra lập đỉnh lịch sử là tín hiệu tích cực sau nhiều năm ngành hàng này chịu áp lực lớn. Tuy nhiên, đây cũng là lời cảnh báo về nguy cơ chu kỳ "tăng nóng, giảm sâu" có thể lặp lại nếu sản xuất tiếp tục mang tính tự phát, chạy theo giá.

Trong bối cảnh thị trường đang phát đi những tín hiệu thuận lợi, giá cá tra ở mức cao kỷ lục có thể trở thành cú hích quan trọng để ngành hàng tái cơ cấu theo hướng bài bản và bền vững hơn.

Nếu kiểm soát tốt sản lượng, chủ động nguồn giống chất lượng, gắn chặt sản xuất với nhu cầu thị trường và đẩy mạnh liên kết chuỗi, ngành cá tra hoàn toàn có cơ hội vượt qua chu kỳ giai đoạn. Khi đó, những đợt tăng giá không chỉ mang ý nghĩa ngắn hạn, mà sẽ trở thành nền tảng cho tăng trưởng ổn định, nâng cao thu nhập cho người nuôi và gia tăng giá trị cho toàn chuỗi cá tra Việt Nam.

Đáng lưu ý, bước sang năm 2026 và giai đoạn tiếp theo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặc biệt nhấn mạnh công tác nghiên cứu, sản xuất và quản lý giống cá tra ở vị trí ưu tiên hàng đầu, là nhiệm vụ chiến lược lâu dài, cần triển khai một cách thực chất, gắn chặt giữa nghiên cứu và sản xuất, chuyển nhanh các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng yêu cầu nâng cao vai trò dẫn dắt của các viện nghiên cứu, trung tâm giống và doanh nghiệp đầu tàu trong chuỗi giá trị cá tra.

Song song với đó, Bộ đề xuất đưa vào danh mục đầu tư trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 đối với cơ sở hạ tầng vùng sản xuất giống và vùng nuôi trồng thủy sản tập trung tại các địa phương trọng điểm như Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ, Tây Ninh… qua đó hình thành các vùng sản xuất giống và vùng nuôi cá tra tập trung, có điều kiện hạ tầng phù hợp, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Trên cơ sở định hướng chung, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các doanh nghiệp chế biến cá tra cần chuyển mạnh sang mục tiêu giá trị, chất lượng và an toàn thực phẩm, thay vì chỉ định vị ở phân khúc giá rẻ.

Các doanh nghiệp cần cân đối nguồn lực và diện tích nuôi phù hợp để bảo đảm đủ nguyên liệu, đồng thời nâng cấp vùng nuôi của doanh nghiệp nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường nhập khẩu.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn chuỗi giá trị cá tra, gắn với quản lý vùng nuôi, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, thực hiện các biện pháp đo lường “Food carbon”, xác định lượng khí CO₂ thải ra, qua đó nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận các thị trường cao cấp.

Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm sản phẩm cá tra có thể truy xuất nguồn gốc đến tận bàn ăn, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường, đặc biệt là hệ thống khách sạn và các phân khúc cao cấp trên thế giới.

Bài: Thy Hằng - Ảnh: Quốc Tuấn