Doanh nghiệp

Theo Cục Hải quan, Bộ Tài chính, trong nửa đầu tháng 2/2026, Việt Nam xuất khẩu hơn 484.000 tấn gạo các loại, đạt kim ngạch 218,9 triệu USD; giá xuất khẩu bình quân khoảng 452 USD/tấn. Trong khi đó, tháng 1/2026, Việt Nam xuất khẩu 651.000 tấn gạo, đạt gần 310 triệu USD, tăng 19% về sản lượng nhưng giảm 4,61% về trị giá so với tháng 12 năm 2025.

Về thị trường, Philippines tiếp tục là thị trường tiêu thụ gạo Việt lớn nhất, chiếm hơn 50% tổng lượng xuất khẩu, với mức tăng trưởng mạnh cả về sản lượng và kim ngạch.

Trong bối cảnh nguồn cung gia tăng trong khi thị trường tiêu thụ chịu nhiều sức ép, bài toán đặt ra cho các doanh nghiệp là tìm hướng đi bền vững cho đầu ra, đặc biệt với phân khúc gạo giảm phát thải, yếu tố đang dần trở thành lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trên thị trường quốc tế, thị trường lớn nhất của Việt Nam là Philippines cho biết, trong hai tháng 3 và 4/2026 sẽ hạn chế nhập khẩu gạo xuống khoảng 150.000 tấn/tháng, thấp hơn nhiều so với mức bình quân khoảng 400.000 tấn/tháng trước đó.

Động thái này nhằm bảo vệ nông dân trồng lúa của Philippines khi bước vào cao điểm thu hoạch vụ chính trong tháng 3 và 4/2026. Theo VFA, đây là một phần trong chiến lược điều hành tổng thể năm 2026 của Philippines, hướng đến mục tiêu kiểm soát lượng gạo nhập khẩu nhưng vẫn bảo đảm nhu cầu cung ứng nội địa.

Việc thị trường lớn nhất “siết” nhập khẩu diễn ra đúng thời điểm vụ đông xuân 2025-2026 tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) bước vào giai đoạn thu hoạch rộ, làm dấy lên lo ngại giá lúa gạo trong nước sẽ chịu áp lực giảm khi nguồn cung tăng trong khi đầu ra bị thu hẹp.

Theo ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), Việt Nam đang triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, giảm phát thải với quy mô lớn, mang tính toàn quốc. Ở nhiều nước khác, quy mô mới chỉ vài nghìn đến vài trăm nghìn hecta.

“Điều quan trọng là giảm phát thải không còn là một dự án đơn lẻ mà đã trở thành định hướng chiến lược của ngành lúa gạo, gắn với cam kết trung hòa carbon và phát triển bền vững. Đây chính là nền tảng để bảo vệ và mở rộng thị trường xuất khẩu gạo trong dài hạn”, ông Tùng nhấn mạnh.

Đồng thời cho rằng, tất cả diện tích tham gia Đề án nếu đạt tiêu chuẩn sẽ được cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”. Đây là sản phẩm cuối cùng của chuỗi canh tác giảm phát thải.

Để thương hiệu gạo Việt Xanh này có sức sống, Phó Chủ tịch VIETRISA cho rằng, gạo giảm phát thải phải đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật… Khi tích hợp đầy đủ các yếu tố đó, thương hiệu quốc gia về gạo sẽ được nâng tầm.

Thống kê đến tháng 11/2025, khoảng 70.000 tấn gạo Việt Nam đã được dán nhãn “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”. Dù con số còn khiêm tốn so với tổng lượng xuất khẩu, tốc độ tăng trưởng cho thấy niềm tin của doanh nghiệp và người sản xuất vào hướng đi mới đang được củng cố.

Ở góc độ doanh nghiệp, chuyển đổi sang sản xuất phát thải thấp không đơn giản. Việc cải tiến quy trình canh tác, quản lý nước, giảm phân bón hóa học, ứng dụng công nghệ số để kiểm soát phát thải đều đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu lớn hơn.

Đại diện Tập đoàn Lộc Trời cho biết, doanh nghiệp đã triển khai mô hình canh tác giảm phát thải theo chuỗi khép kín, từ giống, vật tư đầu vào đến thu mua và chế biến. Các tiêu chí xanh ban đầu làm tăng chi phí, song về dài hạn giúp hạt gạo nâng giá trị và giảm áp lực cạnh tranh về giá.

Thực tế cho thấy, khi thị trường ngày càng coi trọng yếu tố bền vững, việc đi trước trong chuẩn hóa quy trình sẽ giúp doanh nghiệp chủ động thay vì bị động chạy theo rào cản kỹ thuật.

Trong bối cảnh Philippines điều chỉnh chính sách nhập khẩu, thách thức là rõ ràng nhưng cũng mở ra cơ hội tái cấu trúc ngành hàng theo hướng chất lượng cao, xanh và bền vững hơn. Nếu tận dụng tốt các hiệp định thương mại, mở rộng thị trường mới và củng cố chuỗi liên kết, gạo Việt Nam hoàn toàn có thể giữ vững vị thế trên bản đồ lương thực toàn cầu.

Thy Hằng