Nghiên cứu - Trao đổi

Việc chuyển đổi phương thức quản lý thuế đối với hộ kinh doanh từ hình thức khoán sang kê khai đang tạo ra nhiều thay đổi đáng kể. Trong đó, hai vấn đề khiến không ít hộ kinh doanh lo lắng suốt thời gian qua là khả năng bị truy thu thuế các năm trước và việc xử lý lượng hàng tồn kho lớn không có hóa đơn đầu vào.

Những băn khoăn này phần nào được giải tỏa khi quy định mới về quản lý thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh đã làm rõ các nguyên tắc xử lý trong giai đoạn chuyển đổi.

Theo quy định, cơ quan thuế không sử dụng doanh thu kê khai từ năm 2026 để xác định lại nghĩa vụ thuế của các năm trước đối với những hộ kinh doanh từng nộp thuế theo phương pháp khoán.

Quy định này được xem là điểm quan trọng giúp các hộ kinh doanh yên tâm hơn khi thực hiện kê khai doanh thu thực tế trong giai đoạn mới.

Trước đó, nhiều hộ kinh doanh bày tỏ lo ngại rằng khi chuyển sang kê khai, doanh thu thực tế có thể cao hơn nhiều so với mức doanh thu đã dùng để tính thuế khoán trước đây. Điều này khiến họ e ngại cơ quan thuế có thể sử dụng dữ liệu mới để rà soát lại nghĩa vụ thuế của các năm trước.

Tuy nhiên, quy định mới đã khẳng định rõ rằng doanh thu kê khai trong năm 2026 không được dùng làm căn cứ để truy thu lại nghĩa vụ thuế của các năm trước, trừ trường hợp cơ quan chức năng phát hiện hành vi che giấu doanh thu dẫn đến thiếu số thuế phải nộp.

Điều này giúp giảm đáng kể áp lực tâm lý cho các hộ kinh doanh khi thực hiện nghĩa vụ thuế trong giai đoạn chuyển đổi.

Bên cạnh nỗi lo về truy thu thuế, một vấn đề khác cũng khiến nhiều hộ kinh doanh bối rối là cách xử lý lượng hàng tồn kho khi chuyển sang kê khai thuế.

Trong nhiều năm áp dụng phương pháp thuế khoán, không ít hộ kinh doanh mua hàng hóa từ nhiều nguồn khác nhau nhưng không lưu giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ. Khi chuyển sang kê khai, quy định yêu cầu các khoản chi phí phải có chứng từ hợp pháp khiến nhiều người lo ngại hàng tồn kho sẽ không được chấp nhận khi xác định chi phí.

Quy định mới đã đưa ra hướng dẫn cụ thể cho vấn đề này. Theo đó, hộ kinh doanh cần xác định và ghi nhận giá trị hàng tồn kho, máy móc, thiết bị phục vụ hoạt động sản xuất – kinh doanh tại thời điểm ngày 31/12/2025 để làm căn cứ xác định chi phí khi tính thuế từ năm 2026.

Các hộ kinh doanh phải lập bảng kê chi tiết về hàng tồn kho và lưu giữ tại cơ sở kinh doanh, đồng thời gửi thông tin cho cơ quan thuế theo quy định. Tuy nhiên, việc cơ quan thuế tiếp nhận bảng kê không có nghĩa là xác nhận hay hợp thức hóa nguồn gốc hàng hóa, và hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin kê khai.

Quy định này được đánh giá là giải pháp mang tính thực tế, bởi phần lớn hộ kinh doanh trước đây không quen với việc lưu giữ hóa đơn đầu vào khi nộp thuế theo phương pháp khoán.

Theo các chuyên gia, nếu không có cơ chế chuyển tiếp hợp lý, việc chuyển sang kê khai có thể khiến nhiều hộ kinh doanh gặp khó khăn, thậm chí phát sinh rủi ro pháp lý do hàng tồn kho không đủ chứng từ.

Việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai được xem là bước đi quan trọng nhằm minh bạch hóa hoạt động của khu vực hộ kinh doanh, một khu vực có quy mô rất lớn trong nền kinh tế. Tuy vậy, quá trình chuyển đổi cũng đặt ra không ít thách thức, đặc biệt đối với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ vốn quen với cách quản lý đơn giản trước đây. Do đó, cùng với việc hoàn thiện khung pháp lý, việc tăng cường hướng dẫn và hỗ trợ để hộ kinh doanh hiểu rõ quy định cũng được xem là yếu tố quan trọng trong giai đoạn hiện nay.

Theo Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts, việc quy định rõ nguyên tắc không sử dụng dữ liệu kê khai từ năm 2026 để truy thu nghĩa vụ thuế của các năm trước có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn chuyển đổi phương thức quản lý thuế đối với hộ kinh doanh.

Theo bà, nếu không làm rõ nguyên tắc này, nhiều hộ kinh doanh có thể e ngại khi kê khai doanh thu thực tế vì lo dữ liệu mới sẽ trở thành căn cứ để cơ quan thuế rà soát lại nghĩa vụ thuế của các năm trước. Điều đó có thể khiến quá trình chuyển từ thuế khoán sang kê khai gặp nhiều trở ngại về tâm lý.

“Quy định mới giúp tạo sự ổn định về chính sách, đồng thời khuyến khích hộ kinh doanh thực hiện kê khai trung thực hơn khi bước sang giai đoạn quản lý thuế theo phương thức mới”, Luật sư Nhung nhận định.

Liên quan đến vấn đề hàng tồn kho, bà Nhung cho rằng cơ chế cho phép hộ kinh doanh lập bảng kê xác định giá trị hàng tồn tại thời điểm chuyển đổi là giải pháp mang tính chuyển tiếp cần thiết. Bởi trong nhiều năm áp dụng thuế khoán, phần lớn hộ kinh doanh không có thói quen lưu giữ đầy đủ hóa đơn đầu vào.

Theo Luật sư Nhung, nếu không có quy định chuyển tiếp hợp lý, khi chuyển sang kê khai, nhiều hộ kinh doanh có thể gặp khó khăn trong việc xác định chi phí hợp lệ. Do đó, việc cho phép lập bảng kê hàng tồn kho không chỉ giúp giải quyết vướng mắc thực tế mà còn tạo điều kiện để hộ kinh doanh từng bước thích nghi với các yêu cầu quản lý thuế minh bạch hơn.

Nguyễn Giang