Doanh nghiệp

EPR được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, yêu cầu các nhà sản xuất, nhập khẩu thực hiện trách nhiệm tái chế thông qua hai hình thức là tự tổ chức tái chế hoặc lựa chọn đóng góp tài chính vào Quỹ bảo vệ môi trường Việt Nam để hỗ trợ tái chế.

Được thực hiện từ năm 2024, trong quá trình triển khai, theo phản ánh từ các doanh nghiệp, đại diện Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) ghi nhận một số vướng mắc liên quan đến chi phí tái chế, cơ chế đóng góp tài chính cũng như hệ thống thu gom, tái chế trong nước chưa phù hợp.

Trong Chương trình xây dựng pháp luật năm 2026 sẽ sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ Môi trường 2020 nhằm nâng cao hiệu quả vận hành và tính thống nhất chính sách. Trong đó có quy định về EPR.

Ông Hồ Trung Kiên - Cục phó Cục Môi trường cho biết: Định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng, đối với việc thực hiện trách nhiệm tái chế sẽ không duy trì hình thức đóng góp tài chính mà giao toàn quyền cho doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, nhập khẩu thực hiện nghĩa vụ của mình thông qua việc hợp tác, uỷ quyền cho các đơn vị, tổ chức tái chế. Sự thay đổi này phù hợp với kinh nghiệm quốc tế.

Thông tin cụ thể hơn, ông Đỗ Văn Thuấn - đại diện Văn phòng EPR quốc gia cho hay: nhà sản xuất, nhập khẩu tự thực hiện trách nhiệm của mình thông qua nhiều hình thức linh hoạt như tổ chức thu gom sản phẩm, bao bì thải bỏ để tự tái chế hoặc chuyển giao cho đơn vị tái chế; thuê đơn vị tái chế từ khâu thu gom đến tái chế; ủy quyền cho tổ chức trách nhiệm tái chế và có thể kết hợp các hình thức trên.

Trong quá trình thực hiện, nhà sản xuất, nhập khẩu đã tổ chức thu gom, tái chế nhưng vẫn không đạt tỷ lệ tái chế theo quy định của nhà nước quy định. Thay vì xử phạt hành chính, cơ quan soạn thảo đề xuất 2 phương án xử lý tỷ lệ còn thiếu.

Thứ nhất, mua tín chỉ tái chế để đáp ứng, bù đắp lại khối lượng tái chế còn thiếu. Theo ông Đỗ Văn Thuấn, tín chỉ có thể hiểu là báo cáo kết quả tái chế. Trong quá trình thực hiện EPR, việc thuê đơn vị tái chế là một hình thức tín chỉ, ở đó đơn vị tái chế sẽ thu gom, tái chế, sau đó sẽ báo cáo quá trình thực hiện và đáp ứng trách nhiệm của nhà sản xuất, nhập khẩu.

Tín chỉ tái chế cũng tương tự như vậy. Đó là quá trình nhà tái chế thu gom, tái chế và quy đổi trách nhiệm của nhà sản xuất, nhập khẩu. Chỉ có điều khác là các đơn vị tái chế chủ động tái chế trước khối lượng sản phẩm và doanh nghiệp kiểm toán phát hành tín chỉ.

Nhà sản xuất, nhập khẩu nào có nhu cầu mua tín chỉ, đơn vị tái chế dùng khối lượng đã được quy đổi thành tín chỉ để đáp ứng. Ông Đỗ Văn Thuấn cho biết thêm: phương án thực hiện tín chỉ tái chế gần với quy định hiện hành nhất.

Cơ quan soạn thảo cũng dự kiến đưa ra mức tối thiểu mà nhà sản xuất, nhập khẩu khi thực hiện tái chế phải đạt được là 70%; 30% khối lượng còn thiếu doanh nghiệp mua bằng tín chỉ tái chế để bù đắp. Với trường hợp thực hiện dưới 70%, doanh nghiệp vẫn phải mua tín chỉ cho khối lượng còn thiếu nhưng có thể xem xét xử lý hành chính.

Trong khi ở các nước phát triển có hạ tầng thu gom, tái chế với từng loại sản phẩm rất tốt thì tại Việt Nam, hạ tầng này còn thiếu với một số sản phẩm như thiết bị điện - điện tử, pin itium gây khó khăn cho doanh nghiệp. Vì vậy, với nhóm sản phẩm dễ thu gom, dễ tái chế như bao bì, cơ quan soạn thảo đề xuất, thời hạn tín chỉ có giá trị đến hết ngày 31/12 của năm liền kề tiếp theo; các nhóm sản phẩm khó thu gom, tái chế hơn như điện tử, phương tiện giao thông, thời hạn của tín chỉ sẽ dài hơn.

Tín chỉ tái chế được phát hành bởi các cơ sở tái chế có giấy phép môi trường phù hợp. Tổ chức trách nhiệm tái chế (PRO) dự kiến thực hiện phát hành tín chỉ kèm theo báo cáo và phải được xác nhận bởi đơn vị kiểm toán độc lập.

Thứ hai, ký quỹ tại Quỹ Bảo vệ môi trường để đảm bảo thực hiện trách nhiệm tái chế đối với khối lượng chưa hoàn thành. Tuy nhiên, có một số vấn đề cần thảo luận như khối lượng chưa hoàn thành để tính toán tiền ký quỹ có cần cơ quan có thẩm quyền xác định hay không? Thời hạn thực hiện tái chế với khối lượng chưa hoàn thành là bao lâu? Nguyên tắc xây dựng đơn giá ký quỹ...

Theo cơ quan soạn thảo, hiện nay, các đề xuất sửa đổi trên đang được lấy ý kiến các bên liên quan, dự kiến trình Quốc hội vào tháng 4, thông qua vào tháng 10 và có thể có hiệu lực từ năm 2027.

Hạnh Lê