Tài chính số

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang mở ra một mô hình kinh tế hoàn toàn mới, nơi các “tác nhân AI” (AI Agent - hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng nhận thức môi trường xung quanh) có thể tự động thực hiện giao dịch thay con người. Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia tin rằng stablecoin, các đồng tiền điện tử neo giá theo tiền pháp định có thể trở thành hạ tầng thanh toán cốt lõi cho nền tài chính mới này.

Stablecoin – nền tảng cho giao dịch AI

Trong vài năm trở lại đây, stablecoin đã nhanh chóng trở thành một trong những ứng dụng thực tiễn nhất của công nghệ blockchain. Phần lớn stablecoin hiện nay là phiên bản kỹ thuật số của đồng USD hoạt động trên các blockchain công khai như Ethereum, cho phép chuyển tiền nhanh hơn và chi phí thấp hơn so với hệ thống ngân hàng truyền thống.

Tuy nhiên, theo nhiều doanh nhân trong lĩnh vực tài sản số, tiềm năng thực sự của stablecoin có thể không nằm ở thanh toán xuyên biên giới như hiện nay, mà ở một lĩnh vực mới nổi: tài chính tác nhân (agentic finance), nơi các hệ thống AI tự động giao dịch với nhau.

Trong mô hình này, hàng triệu giao dịch nhỏ, thậm chí siêu nhỏ, sẽ được thực hiện liên tục bởi các bot hoặc tác nhân AI. Đây là loại giao dịch mà các hệ thống thanh toán truyền thống như mạng lưới thẻ tín dụng khó có thể xử lý hiệu quả.

Theo ông Dante Disparte, Giám đốc chiến lược và phụ trách chính sách toàn cầu của Circle, đơn vị phát hành stablecoin lớn thứ hai thế giới chia sẻ, hai đặc tính quan trọng khiến stablecoin phù hợp với tài chính tác nhân là khả năng lập trình và tính kết hợp.

Trong đó, khả năng lập trình cho phép đồng tiền chỉ được chuyển khi các điều kiện cụ thể được đáp ứng; còn tính kết hợp cho phép nhiều hành động được kích hoạt tự động khi token được chuyển. Điều này đặc biệt quan trọng khi các tác nhân AI cần thực hiện hàng loạt giao dịch liên hoàn mà không cần sự can thiệp của con người.

“Các blockchain nơi stablecoin tồn tại đóng vai trò như một “sổ cái tham chiếu chung”, giúp các tác nhân AI có thể tin tưởng và tương tác với nhau trong một môi trường minh bạch”, ông giải thích.

Dù vậy, không phải mọi nhà phát triển AI đều nhìn nhận tích cực về tiền điện tử. Trong cộng đồng AI, nhiều kỹ sư vẫn tỏ ra hoài nghi, phần lớn do những tai tiếng xoay quanh memecoin hay các mô hình tài chính mang tính đầu cơ trong quá khứ.

Sean Neville, đồng sáng lập Circle và hiện là đồng sáng lập Catena Labs, công ty xây dựng hạ tầng tài chính cho tác nhân AI cho biết ông từng làm việc với nhiều kỹ sư AI có quan điểm rất tiêu cực về tiền điện tử. “Ngay cả khi stablecoin đã chứng minh được một số giá trị thực tế, nhưng cộng đồng AI vẫn còn dè dặt với tiền điện tử, phần lớn do những hiện tượng như memecoin hay các mô hình Ponzi từng xuất hiện trong ngành”.

Cần chuẩn chung trong thanh toán

Một đặc điểm quan trọng của tài chính tác nhân là sự xuất hiện của những khoản thanh toán có giá trị cực nhỏ. Nhiều giao dịch trong số đó có thể diễn ra hoàn toàn giữa các hệ thống AI.

Điều này khác biệt đáng kể so với việc sử dụng ChatGPT như một giao diện mua sắm trực tuyến kết nối với thẻ tín dụng. Trong tương lai, các hệ thống AI có thể truy cập đồng thời cả hệ thống thanh toán truyền thống lẫn tiền điện tử, nhưng các giao dịch siêu nhỏ với tần suất cao sẽ phù hợp hơn với blockchain.

Theo ông Sean Neville, stablecoin và công nghệ blockchain có lợi thế lớn vì hệ thống này có thể hoạt động liên tục 24/7 và cho phép các giao dịch được thực hiện tự động trên phạm vi toàn cầu. Điều này đặc biệt phù hợp với các hệ thống AI, vốn có thể cần thực hiện việc chuyển tiền xuyên biên giới theo thời gian thực. Với hạ tầng ngân hàng truyền thống, việc xử lý những giao dịch tự động với tần suất cao như vậy sẽ gặp nhiều hạn chế.

“Tuy nhiên, một trở ngại lớn của mô hình tài chính do AI vận hành là hiện nay vẫn chưa có một tiêu chuẩn chung cho các giao thức thanh toán giữa các tác nhân AI., nếu mỗi hệ thống sử dụng một cách thanh toán khác nhau, việc xây dựng các thị trường hoặc nền tảng giao dịch giữa các tác nhân AI sẽ trở nên rất khó khăn. Vì vậy, ông cho rằng trong tương lai cần có một bộ tiêu chuẩn chung dành riêng cho thanh toán giữa các tác nhân AI”, ông Neville phân tích.

Còn theo Erik Reppel, Trưởng bộ phận kỹ thuật của Coinbase Developer Platform, sự phát triển của các tác nhân AI có thể làm thay đổi cách internet vận hành về mặt kinh tế. Thay vì người dùng trực tiếp truy cập các trang web như hiện nay, trong tương lai họ có thể sử dụng các trợ lý AI để tìm kiếm, tổng hợp và cung cấp thông tin. Khi đó, chính các tác nhân AI sẽ thay người dùng truy cập dữ liệu từ các website và trả một khoản phí nhỏ cho mỗi lần sử dụng.

Mô hình thanh toán vi mô này có nguy cơ thay thế cơ chế kiếm tiền chủ yếu dựa vào quảng cáo như hiện nay. Đặc biệt, những khoản phí cực nhỏ này hoàn toàn có thể được xử lý bằng stablecoin, thay vì phải phát hành hàng loạt thẻ thanh toán như trong hệ thống truyền thống.

Một lợi thế khác của stablecoin là bất kỳ nhà phát triển nào cũng có thể lập trình và tạo ví để quản lý nguồn vốn riêng cho từng tác nhân AI. Điều này cho phép tách biệt hoàn toàn ngân sách của từng tác nhân, đảm bảo chúng không thể chi tiêu vượt quá hạn mức được thiết lập.

Tuy nhiên, sự xuất hiện của hàng triệu bot giao dịch cũng đặt ra câu hỏi lớn về quản lý và kiểm soát. Các nền tảng cần tìm cách loại bỏ các bot độc hại nhưng vẫn cho phép các tác nhân hợp lệ hoạt động.

Có thể thấy sự phát triển của AI đang đặt ra câu hỏi về hạ tầng tài chính phù hợp cho một nền kinh tế nơi máy móc có thể tự giao dịch. Trong bức tranh đó, stablecoin với khả năng lập trình, minh bạch và hoạt động toàn cầu đang nổi lên như một ứng viên đáng chú ý.

Dù vẫn còn nhiều rào cản về tiêu chuẩn kỹ thuật, quản lý danh tính và sự hoài nghi từ cộng đồng AI, các chuyên gia cho rằng stablecoin có tiềm năng trở thành nền tảng thanh toán quan trọng trong nền kinh tế do tác nhân AI vận hành.

Diễm Ngọc