Nghiên cứu - Trao đổi

Bộ Công Thương hiện đang lấy ý kiến đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (Dự thảo). Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất quy định cụ thể hơn về khái niệm “hàng giả” trong Luật Thương mại.

Báo cáo tổng kết thi hành Luật Thương mại của Bộ Công Thương cho thấy, tình trạng sản xuất, buôn bán hàng giả tại Việt Nam đang là thách thức nghiêm trọng đối với nền kinh tế và hiệu lực quản lý nhà nước. Không chỉ gây thất thu ngân sách, hàng giả còn làm suy giảm uy tín thương hiệu, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư kinh doanh.

Số liệu từ các hiệp hội ngành hàng cho thấy mức độ thiệt hại đáng báo động. Theo Hiệp hội Phân bón Việt Nam, mỗi năm ngành nông nghiệp thiệt hại tới 2,5 tỷ USD do phân bón giả và kém chất lượng. Trong khi đó, ngành mỹ phẩm mất khoảng 5,4 tỷ USD mỗi năm, còn lĩnh vực công nghệ chịu tổn thất lên tới hơn 100 tỷ USD do hàng giả.

Trong bối cảnh Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư nước ngoài, Bộ Công Thương nhận định việc xây dựng một thị trường nội địa minh bạch, cạnh tranh lành mạnh là yêu cầu cấp bách. Do đó, hoàn thiện khung pháp lý về hàng giả không chỉ là nhiệm vụ quản lý mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo vệ môi trường kinh doanh.

Theo Bộ Công Thương, việc quy định rõ ràng, thống nhất về khái niệm “hàng giả” ngay trong Luật Thương mại sẽ tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Đồng thời, đây cũng là thông điệp mạnh mẽ về cam kết của Việt Nam trong việc tuân thủ các chuẩn mực quốc tế, nâng cao tính minh bạch của thị trường.

Bên cạnh đó, dự án luật cũng đề xuất bãi bỏ một số quy định đã không còn phù hợp, như quy định về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện; bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định thương mại; sửa đổi quy định về độc quyền nhà nước; và loại bỏ các nội dung về hợp đồng, giải quyết tranh chấp trong Luật Thương mại.

Theo cơ quan soạn thảo, việc bãi bỏ và sửa đổi này nhằm đảm bảo tính đồng bộ với Luật Đầu tư, Bộ luật Dân sự, cũng như phù hợp với các chủ trương, định hướng của Đảng và bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, TS Nguyễn Thái Cường, Phụ trách Viện Luật So sánh, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh cho rằng, việc sửa đổi Luật Thương mại lần này nếu được thiết kế hợp lý sẽ góp phần quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động lưu thông hàng hóa trong nền kinh tế thị trường hiện đại.

Theo ông, trước hết, đối với cơ quan quản lý thị trường, việc xác lập rõ ràng khái niệm và tiêu chí nhận diện hàng giả ở cấp luật sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, thống nhất trong hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay khi các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, đa dạng, nhất là trên môi trường số.

“Việc thiếu một định nghĩa rõ ràng về hàng giả có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các cơ quan thực thi, làm phát sinh tranh chấp pháp lý không cần thiết. Do đó, chuẩn hóa khái niệm ở cấp luật là bước đi cần thiết”, ông Cường nhấn mạnh.

Đối với doanh nghiệp, theo vị chuyên gia, một cơ chế pháp lý rõ ràng và hiệu quả hơn sẽ giúp bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp, đặc biệt là quyền sở hữu trí tuệ, uy tín thương hiệu và chất lượng sản phẩm. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư, mở rộng sản xuất.

Ở góc độ người tiêu dùng, việc kiểm soát hiệu quả hàng giả sẽ góp phần xây dựng một thị trường minh bạch, an toàn hơn, qua đó củng cố niềm tin vào hệ thống phân phối và các sản phẩm hợp pháp.

Bên cạnh việc làm rõ khái niệm “hàng giả”, nhiều chuyên gia cũng cho rằng cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các luật liên quan như Luật Cạnh tranh, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các quy định về sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử.

Yến Nhung