Phân tích - Bình luận
Sức ép chi phí "đè nặng" kinh tế Mỹ
Người tiêu dùng tại Mỹ đang đối mặt chi phí năng lượng leo thang lan rộng toàn nền kinh tế, buộc doanh nghiệp đồng loạt tăng phí và phụ thu.
Doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ đang đồng thời gánh chịu ba áp lực lớn: lãi suất duy trì ở mức cao, chi phí đầu vào leo thang và cú sốc từ xung đột Trung Đông đẩy giá nhiên liệu, đặc biệt là diesel, tăng mạnh, qua đó bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp trên diện rộng.
Trong lĩnh vực logistics, chi phí nhiên liệu vốn chỉ chiếm khoảng 3-5% doanh thu nay đã tăng gấp đôi lên 6-10% kể từ khi xung đột Trung Đông nổ ra. Áp lực này nhanh chóng lan sang các ngành liên quan. Chỉ trong một tuần, làn sóng tăng phí xuất hiện đồng loạt từ hàng không đến thương mại điện tử, với nguyên nhân cốt lõi là chi phí năng lượng leo thang.
United Airlines và JetBlue đã điều chỉnh tăng phí hành lý ký gửi, trong khi Amazon áp dụng phụ phí nhiên liệu 3,5% đối với người bán sử dụng dịch vụ logistics. Ngành bưu chính cũng yêu cầu phụ phí khoảng 8% đối với các gói hàng và dịch vụ chuyển phát nhanh.
Theo ông Daken Vanderburg, Giám đốc đầu tư của MassMutual Wealth, giá năng lượng tăng cao đang hoạt động như một dạng “thuế ẩn” đối với người tiêu dùng, khi chi phí này lan tỏa vào hầu hết hàng hóa và dịch vụ. Nếu xung đột Trung Đông kéo dài, xu hướng cắt giảm chi tiêu là khó tránh khỏi. Ông cũng lưu ý rằng, khác với các cú sốc trước đây như Đại suy thoái hay Đại dịch COVID-19, dư địa chính sách để hỗ trợ nền kinh tế hiện nay hạn chế hơn đáng kể.
Trong bối cảnh đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) đang đối mặt với thế tiến thoái lưỡng nan. Cơ quan này chưa phát tín hiệu rõ ràng về khả năng nới lỏng chính sách tiền tệ nhằm hỗ trợ tăng trưởng, do lo ngại lạm phát quay trở lại khi giá năng lượng tăng cao. Thị trường thậm chí bắt đầu đặt cược vào khả năng lãi suất còn có thể tiếp tục tăng.
Đáng chú ý, nền kinh tế Mỹ phụ thuộc lớn vào tiêu dùng hộ gia đình, khi khu vực này đóng góp gần 2/3 GDP. Điều này khiến mọi biến động chi phí đều nhanh chóng tác động đến tăng trưởng chung. Ông Herman Nieuwoudt, Chủ tịch IFS Energy & Resources, cho rằng cú sốc năng lượng hiện tại đang lan rộng trên toàn chuỗi giá trị - từ sản xuất, đóng gói, nông nghiệp đến vận tải và bán lẻ – với độ trễ khiến tác động phải mất nhiều tháng mới bộc lộ đầy đủ.
Các nhà kinh tế cảnh báo mô hình “phục hồi hình chữ K” đang bước sang giai đoạn phân hóa sâu hơn. Nhóm ngành thiết yếu và các tập đoàn lớn như JetBlue hay Amazon có khả năng chuyển phần lớn chi phí sang người tiêu dùng thông qua tăng giá và phụ phí. Ngược lại, doanh nghiệp nhỏ và các dịch vụ không thiết yếu rơi vào thế khó, buộc phải đánh đổi giữa tăng giá để bảo vệ biên lợi nhuận hoặc giữ giá để duy trì khách hàng.
Theo Federico Bandi, Giáo sư tại Trường Kinh doanh Carey thuộc Đại học Johns Hopkins, hành vi tiêu dùng đang thay đổi rõ rệt: chi tiêu chuyển dịch từ các mặt hàng tùy ý sang nhu cầu thiết yếu, và trong nhóm thiết yếu, người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các sản phẩm không thương hiệu nhằm tiết giảm chi phí.