Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật Thủ đô: Tạo dư địa phát triển mới cho Hà Nội
Với những thay đổi mang tính đột phá, việc sửa Luật Thủ đô không chỉ tạo dư địa phát triển mới cho Hà Nội, mà còn góp phần định hình cách tiếp cận hiện đại trong xây dựng và hoàn thiện thể chế.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 Chương, 36 Điều (giảm 18 điều so với Luật hiện hành) dự kiến trình Quốc hội sẽ xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI với định hướng tinh gọn, tập trung vào những nội dung cốt lõi, có tính nguyên tắc và định hướng dài hạn.
Một trong những điểm nhấn quan trọng và cũng là tinh thần xuyên suốt của Dự thảo Luật (sửa đổi) lần này là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho TP Hà Nội, đặc biệt trong lĩnh vực chính sách và thể chế.
Theo đó, không chỉ dừng lại ở việc trao thêm thẩm quyền, Dự thảo Luật Thử đô (sửa đổi) còn mở ra một bước tiến đáng chú ý về tư duy khi cho phép Thủ đô chủ động thí điểm một số cơ chế, chính sách khác với quy định của luật hiện hành - Đây được đánh giá là một thay đổi mang tính đột phá, không chỉ tạo dư địa phát triển mới cho Hà Nội mà còn góp phần định hình cách tiếp cận hiện đại trong xây dựng và hoàn thiện thể chế.
Nhìn nhận về Dự thảo Luật (sửa đổi), GS TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước cho rằng, đổi mới trong xây dựng pháp luật hiện nay là chuyển từ quy định chi tiết sang xác lập nguyên tắc và trao quyền thực thi. Điều này tạo ra không gian linh hoạt, thúc đẩy sáng tạo và nâng cao trách nhiệm của địa phương. Với Thủ đô – trung tâm đầu não của cả nước, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết.
Theo GS TS Hoàng Văn Cường, Thủ đô không chỉ là một địa phương mà là hạt nhân của cả vùng, có vai trò dẫn dắt và lan tỏa phát triển. Vì vậy, thể chế cho Thủ đô phải đủ mạnh để huy động nguồn lực, phân công, phối hợp và kết nối với các địa phương khác.
“Một điểm đáng chú ý khác là cách tiếp cận “không may sẵn chiếc áo”, mà trao quyền để địa phương tự thiết kế khuôn khổ phát triển phù hợp. Điều này giúp pháp luật có tính thích ứng cao, tránh lạc hậu trước những biến động nhanh của thực tiễn.
Bên cạnh đó, Hà Nội còn có những đặc thù riêng mà không địa phương nào có được, từ mô hình “phố trong làng, làng trong phố” đến các giá trị văn hóa, lịch sử, vị thế chính trị. Đây chính là những nguồn lực nội tại quan trọng, cần được thể chế hóa để khai thác hiệu quả, tạo sức hút cho đầu tư và phát triển”, GS TS Hoàng Văn Cường đánh giá.
Đồng thời cho hay, trao quyền cho Thủ đô không phải là dồn nguồn lực từ nơi khác về, mà là tạo cơ chế để Hà Nội tự khai thác, phát huy nội lực, tạo ra “chiếc bánh lớn hơn” cho nền kinh tế. Cùng với đó, sự phát triển của Thủ đô phải có tính lan tỏa, tạo động lực cho các địa phương khác cùng phát triển.
Để Luật Thủ đô (sửa đổi) đi vào cuộc sống, theo GS TS Hoàng Văn Cường, yếu tố quyết định vẫn là khâu thực thi, cần bảo đảm ba yếu tố then chốt: Đội ngũ cán bộ tiên phong, cơ chế trao quyền rõ ràng và sự đồng thuận của người dân.
Còn theo ông Nguyễn Văn Huệ - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Nghiên cứu, Xây dựng và Phổ biến pháp luật, Hội Luật gia Việt Nam, cơ chế thí điểm trong Dự thảo Luật lần này là “một điểm rất tiến bộ”, thể hiện tư duy đổi mới rõ nét trong xây dựng chính sách.
Vị chuyên gia này cho rằng, về bản chất, đây là cách tiếp cận hiện đại, cho phép thử nghiệm các giải pháp trong phạm vi có kiểm soát, qua đó đánh giá tác động thực tiễn để rút kinh nghiệm và từng bước hoàn thiện, thay vì phải chờ xây dựng đầy đủ hệ thống pháp luật rồi mới triển khai đồng loạt.
“Cách làm này giúp rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn, đồng thời tăng tính linh hoạt trong quản lý”, ông Nguyễn Văn Huệ nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, một số ý kiến cũng cho hay, việc cho phép HĐND và UBND Thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh trình tự, thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, không tăng thêm yêu cầu, điều kiện (Điều 8) là một bước tiến rất quan trọng, đây sẽ là công cụ để Hà Nội thực sự “cắt giảm thủ tục” thay vì chỉ “rà soát thủ tục” như trước, từ đó giúp Thành phố chủ động điều chỉnh thủ tục hành chính theo hướng đơn giản, giảm chi phí cho doanh nghiệp.