Đánh giá cao các nội dung được đề xuất, chuyên gia cho rằng, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này có thể coi là “chìa khóa vàng” để tháo gỡ các điểm nghẽn và áp lực tích tụ trong nhiều năm qua.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng gồm 9 Chương, 36 Điều, giảm 18 Điều so với Luật hiện hành trên tinh thần xuyên suốt là “phân cấp, phân quyền toàn diện, triệt để đi cùng với trách nhiệm giải trình, minh bạch và kiểm soát quyền lực”, đúng với yêu cầu “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”.
Một trong những mục tiêu được đặt ra đối với Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là tạo ra hành lang pháp lý để TP Hà Nội xử lý các “điểm nghẽn” trong phát triển đô thị của Hà Nội, như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường hay quá tải hạ tầng, ngập úng…
Theo đó, Dự thảo Luật đề xuất, HĐND, UBND thành phố được quy định khác với văn bản Trung ương khi thực hiện thẩm quyền phân quyền; được điều chỉnh trình tự, thủ tục; được thí điểm cơ chế, chính sách mới. Trong tổ chức bộ máy, thành phố được quyết định số lượng, chức năng cơ quan chuyên môn, biên chế, chính sách thu nhập, tuyển dụng, thu hút nhân tài.
Trong quy hoạch, thành phố chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô thay thế các quy hoạch trước; chủ động phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch, quyết định lộ trình di dời cơ sở không phù hợp; khai thác không gian ngầm, tầm thấp, tầm cao để mở rộng không gian phát triển.
Phát triển đô thị được định hướng đa trung tâm, xanh, thông minh, gắn với nhà ở xã hội, tái định cư và mô hình TOD. Thành phố được linh hoạt chuyển đổi loại hình nhà ở để đáp ứng nhu cầu thực tiễn và an sinh xã hội…
Đánh giá cao các nội dung được đề xuất, chuyên gia cho rằng, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này có thể coi là “chìa khóa vàng” để tháo gỡ các điểm nghẽn và áp lực tích tụ trong nhiều năm qua.
Theo TS, KTS Phan Đăng Sơn – Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, trong lịch sử phát triển đô thị nước ta, đến nay chưa có đô thị nào có được một cơ hội về thể chế đủ lớn để tái cấu trúc trong dài hạn.
“Chúng tôi cho rằng Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) chính là cơ hội như vậy đối với Hà Nội – một đô thị đang bước vào giai đoạn phát triển rất mạnh mẽ, đồng thời đối mặt với các vấn đề mang tính hệ thống như quá tải hạ tầng, phân mảnh không gian, suy giảm môi trường và những giới hạn về thể chế quản trị”, vị chuyên gia này chia sẻ.
Đồng thời cho hay, qua nghiên cứu Dự thảo Luật cũng như các phiên bản trước đây, chúng tôi nhận thấy, Luật Thủ đô được sửa đổi lần này có thể coi là “chìa khóa vàng” để tháo gỡ các điểm nghẽn và áp lực tích tụ trong nhiều năm qua. Hà Nội đã và đang gặp nhiều khó khăn trong việc chuyển hóa các áp lực này thành tiềm năng, thành động lực phát triển, đặc biệt trong tầm nhìn 100 năm.
Theo vị chuyên gia này, khi nghiên cứu Luật năm 2024 và Dự thảo Luật năm 2026, có thể thấy rõ sự quyết liệt của Đảng, Chính phủ, Quốc hội và chính quyền Thủ đô trong mục tiêu tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, tạo điều kiện cho Hà Nội phát triển đột phá, vươn tới đô thị toàn cầu.
Luật năm 2024 về cơ bản đã mở ra “cánh cửa” cho các cơ chế đặc thù và phân cấp sâu, kỹ hơn cho Hà Nội. Trong bối cảnh chuyển sang mô hình chính quyền hai cấp, thực hiện Nghị quyết 258/2025/QH15 của Quốc hội, cùng với các chỉ đạo của Tổng Bí thư và Bộ Chính trị, việc sửa đổi luật lần này đã khắc phục cơ bản những hạn chế – vốn là những điểm nghẽn lớn cản trở sự phát triển của Hà Nội trong thời gian qua.
“Một điểm rất quan trọng khác là quy định miễn trách nhiệm pháp lý đối với người thực thi công vụ đúng quy trình, không vụ lợi nhưng kết quả chưa đạt như kỳ vọng. Trước đây, đây là rào cản tâm lý lớn; còn nay, nếu làm việc công tâm, sáng tạo mà kết quả chưa phù hợp thì vẫn được xem xét miễn trách nhiệm.
Luật cũng mở ra hướng phát triển mô hình đô thị mới – đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm – thông qua việc bổ sung mô hình đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt cho Thủ đô (dù vẫn phải trình Quốc hội). Đây có thể là cơ hội hình thành các cực tăng trưởng thực chất. Trước đây, mô hình đô thị trung tâm – vệ tinh chưa đạt hiệu quả; nhưng với cách tiếp cận mới này, các cực tăng trưởng có điều kiện phát triển mạnh hơn.
Bên cạnh đó, cơ chế đặc thù đi kèm yêu cầu giải trình, công khai, bảo đảm minh bạch trước nhân dân và các cơ quan liên quan…”, TS, KTS Phan Đăng Sơn chia sẻ.
Đồng thời lưu ý, để thực hiện hiệu quả, Hà Nội cần vượt qua một số giới hạn cốt lõi như: Phân quyền phải thực chất, tránh hình thức; quy hoạch phải có tầm nhìn dài hạn, mang tính chiến lược; sử dụng đất đai phải hiệu quả, coi đây là tiêu chí đặc biệt quan trọng; nâng cao năng lực quản trị đô thị.
Được biết, theo dự kiến, tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI tới đây, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi).
