24h

Từ việc siết chặt kỷ cương trong khai thác than, đá vôi đến việc sáng tạo trong tận dụng đất đá thải mỏ làm vật liệu san lấp, địa phương đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi phương thức phát triển từ "nâu" sang "xanh", đảm bảo hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo tồn di sản.

Siết chặt kỷ cương, biến "rác thải" khai khoáng thành tài nguyên quý giá

Trong những năm qua, Quảng Ninh luôn khẳng định vị thế là trung tâm năng lượng và khoáng sản của cả nước. Tuy nhiên, đi đôi với lợi thế đó là áp lực khổng lồ về quản lý nhà nước và bảo vệ môi trường. Để giải quyết bài toán này, tỉnh đã thực hiện chiến lược "quản lý tầng nấc", phối hợp chặt chẽ giữa địa phương và các bộ, ngành Trung ương. Tỉnh cũng chủ động rà soát và quản lý chặt chẽ quỹ đất do các tập đoàn, tổng công ty lớn như TKV hay Tổng Công ty Đông Bắc đang sử dụng, xử lý kịp thời các tồn tại về giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất… nhằm vừa bảo đảm quyền lợi doanh nghiệp, vừa tránh thất thoát tài nguyên.

Một trong những điểm sáng khác trong công tác quản lý đất đai của Quảng Ninh là sự chủ động trong quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất. Tỉnh đã hoàn thành Quy hoạch sử dụng đất thời kỳ 2021-2030. Điều chỉnh kế hoạch sử dụng đất 5 năm và hàng năm cho các địa phương, gắn chặt với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tỉnh ủy và HĐND tỉnh đã ban hành 14 nghị quyết về danh mục công trình, dự án cần thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất lúa, đất rừng, qua đó tạo hành lang pháp lý đồng bộ và liên thông giữa các cấp.

Đặc biệt, tỉnh đã chủ động chuẩn bị quỹ đất tái định cư lên tới 50.000 suất cho giai đoạn 2021-2030. Đây là con số cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng, dài hạn cho các chương trình phát triển đô thị, hạ tầng và thu hút đầu tư. Việc hoàn thiện đo đạc bản đồ, lập hồ sơ địa chính toàn tỉnh cũng là nền tảng quan trọng hướng tới mục tiêu hiện đại hóa quản lý đất đai, tiến tới vận hành cơ sở dữ liệu tập trung, thống nhất.

Cùng với đó, Quảng Ninh triển khai các dự án hoàn thiện, hiện đại hóa hồ sơ địa giới hành chính, xác định chính xác mốc giới với Hải Phòng, đồng thời tham gia hiệu quả vào các chương trình hội đàm, đàm phán liên quan tới đường biên. Những bước đi này giúp bảo đảm tính pháp lý, quản lý nhà nước và phục vụ quy hoạch không gian phát triển mới.

Song song với quản lý đất đai, với trữ lượng khoáng sản lớn, đặc biệt là than, tỉnh xác định quản lý khoáng sản phải nghiêm ngặt, minh bạch và gắn với bảo vệ môi trường. Nghị quyết của Tỉnh ủy về kiểm soát hoạt động khai thác khoáng sản được triển khai quyết liệt, giúp cơ bản chấm dứt tình trạng khai thác, vận chuyển than trái phép; kiểm soát các mỏ chưa khai thác và chặn đứng nguy cơ “dự án trá hình” nhằm trục lợi tài nguyên. Hoạt động khai thác đá, sét, cát, nạo vét luồng lạch được tổ chức nền nếp, đúng giấy phép. Những vi phạm đều được xử lý kịp thời, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng trong ngành. Đáng chú ý, các doanh nghiệp đã tích cực áp dụng công nghệ khai thác tiên tiến, kết hợp cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác, góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực tới cảnh quan và hệ sinh thái.

Tính đến thời điểm hiện tại, trên địa bàn tỉnh có 68 giấy phép khoáng sản thuộc thẩm quyền của Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) đang vận hành. Trong đó, chủ lực là 45 giấy phép khai thác than, cùng các mỏ đá vôi, sét xi măng và nước khoáng. Song song đó, UBND tỉnh cũng trực tiếp quản lý và cấp phép cho 42 khu vực khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, đáp ứng nhu cầu hạ tầng tại chỗ.

Mới đây, thực hiện Kế hoạch số 499/KH-TTCP ngày 25/12/2025 của Thanh tra Chính phủ triển khai kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, chiều ngày 3/2, Thanh tra tỉnh tổ chức công bố quyết định thanh tra công tác quản lý, cấp phép và khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh.

Theo quyết định, nội dung thanh tra tập trung vào các tổ chức, doanh nghiệp được cấp phép khai thác khoáng sản; đồng thời xem xét trách nhiệm của các sở, ban, ngành, địa phương và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Thời kỳ thanh tra từ năm 2020 đến năm 2025; thời hạn thực hiện 45 ngày, kể từ thời điểm công bố Quyết định.

Trong quá trình làm việc Đoàn thanh tra sẽ chỉ rõ những tồn tại, hạn chế, đánh giá đúng bản chất sự việc, bảo đảm khách quan, trung thực, dân chủ; không làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp. Những nội dung trùng lặp với các cuộc thanh tra, kiểm tra trước đó sẽ được kế thừa kết quả.

Thông qua cuộc thanh tra nhằm đánh giá việc chấp hành các quy định pháp luật trong quản lý nhà nước, cấp phép và tổ chức khai thác khoáng sản; kịp thời chấn chỉnh, xử lý các sai sót (nếu có), góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoáng sản trên địa bàn tỉnh.

Đột phá từ kinh tế tuần hoàn và nỗ lực bảo tồn “lá phổi xanh”

Không chỉ dừng lại ở việc siết chặt quản lý bằng các công cụ thanh tra, kiểm tra, Quảng Ninh còn cho thấy một tư duy quản trị linh hoạt và tầm nhìn xa hơn trong việc giải quyết bài toán môi trường. Thay vì xem các hệ quả của khai thác khoáng sản là gánh nặng, tỉnh đã chủ động biến thách thức thành cơ hội thông qua mô hình kinh tế tuần hoàn, đồng thời mở rộng quy mô bảo tồn sang các nguồn tài nguyên quý giá khác như rừng và nước. Những con số "biết nói" dưới đây chính là minh chứng cho sự chuyển mình mạnh mẽ đó.

Qua kiểm tra định kỳ, hầu hết các đơn vị mỏ đều tuân thủ nghiêm túc công suất phê duyệt và nghĩa vụ tài chính. Đặc biệt, Quảng Ninh đã tiên phong trong một giải pháp mang tính đột phá: Tận dụng đất đá thải mỏ làm vật liệu san lấp.

Thay vì để các bãi thải cao sừng sững gây nguy cơ sạt lở và ô nhiễm, tỉnh đã biến chúng thành nguồn nguyên liệu phục vụ các dự án hạ tầng giao thông, đô thị. Đến nay, 6 phương án lớn đã được Bộ TN&MT chấp thuận. Riêng từ năm 2025 đến nay, khối lượng thu hồi đất đá thải đạt khoảng 5 triệu m3. Đáng chú ý, một khu vực mỏ đã được điều chỉnh giấy phép để thu hồi khối lượng khổng lồ lên tới hơn 64 triệu m3. Việc này không chỉ giúp giảm áp lực cho các bãi thải mỏ mà còn giải quyết triệt để tình trạng khan hiếm đất đắp cho các công trình trọng điểm.

Để tạo hành lang pháp lý vững chắc, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 123/KH-UBND ngày 29/4/2025 nhằm thi hành Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024. Đây là "kim chỉ nam" để cụ thể hóa các yêu cầu về khai thác đúng quy hoạch, tận thu tài nguyên và đặc biệt là trách nhiệm đóng cửa mỏ, hoàn nguyên môi trường. Thực tế đã có 8 quyết định đóng cửa mỏ và 5 đề án được phê duyệt, minh chứng cho cam kết "khai thác đến đâu, phục hồi đến đó" của tỉnh.

Theo Sở Nông nghiệp & Môi trường: Không chỉ dừng lại ở khoáng sản, "kho báu" tài nguyên nước và rừng của Quảng Ninh cũng đang được quản lý bài bản để phục vụ mục tiêu tăng trưởng xanh.

Đánh giá về những nỗ lực của địa phương, ông Phạm Văn Thể - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Quảng Ninh khẳng định: "Những kết quả ấn tượng trong thời gian qua chính là minh chứng rõ nét cho quyết tâm chính trị cao độ và tư duy đổi mới của Quảng Ninh trong công tác quản trị tài nguyên. Việc tỉnh chủ động tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, đặc biệt là tái tận dụng đất đá thải mỏ, không chỉ giúp doanh nghiệp giải bài toán thiếu hụt vật liệu san lấp mà còn giảm thiểu đáng kể chi phí sản xuất và áp lực môi trường.

Cách làm bài bản này đã tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch, nơi kỷ cương được siết chặt nhưng nguồn lực vẫn được khơi thông tối đa. Đây chính là chìa khóa để Quảng Ninh nâng cao hiệu lực quản lý, hướng tới lộ trình khai thác tài nguyên một cách hợp lý, tiết kiệm và bền vững. Cộng đồng doanh nghiệp tin tưởng rằng, sự đồng hành này sẽ biến những thách thức về tài nguyên thành lợi thế cạnh tranh dài hạn, đưa tỉnh vững bước trên con đường tăng trưởng xanh và phát triển bền vững

Lê Cường