24h

Đề xuất nâng ngưỡng thu nhập người phụ thuộc lên 3 triệu đồng/tháng đang được Bộ Tài chính đưa ra, sau hơn một thập niên giữ mức 1 triệu đồng. Theo dự thảo, người phụ thuộc là người có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 3 triệu đồng. Mức này tăng thêm 2 triệu đồng so với quy định hiện hành, vốn đã áp dụng từ năm 2013.

Cơ quan soạn thảo cho rằng việc điều chỉnh là cần thiết trong bối cảnh mặt bằng giá cả, thu nhập và chi tiêu đã thay đổi đáng kể. Dữ liệu được đưa ra cho thấy chi tiêu bình quân đầu người năm 2024 khoảng 2,977 triệu đồng/tháng, thu nhập bình quân đạt 5,15 triệu đồng/tháng; chuẩn nghèo giai đoạn 2027–2030 dao động từ 2,2 đến 2,8 triệu đồng/người/tháng tùy khu vực.

Việc nâng từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng được nhiều ý kiến đánh giá là một bước điều chỉnh lớn. Nhưng đặt vào thực tế sinh hoạt, mức 3 triệu đồng vẫn rất chật để một người tự bảo đảm các nhu cầu tối thiểu. Từ tiền ăn uống, đi lại đến các chi phí thiết yếu khác, con số này khó phản ánh đúng khả năng tự nuôi sống bản thân.

Chênh lệch càng rõ khi đặt cạnh mức giảm trừ gia cảnh. Từ năm 2026, mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc đã được nâng lên 6,2 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc theo dự thảo chỉ dừng ở 3 triệu đồng. Một bên thừa nhận chi phí nuôi một người ở mức hơn 6 triệu đồng, bên còn lại lại coi người có thu nhập trên 3 triệu đồng đã không còn thuộc diện phụ thuộc.

Khoảng vênh này khiến chính sách khó tạo được cảm giác hợp lý. Người có thu nhập hơn 3 triệu đồng/tháng trên giấy tờ có thể bị xem là “tự chủ”, nhưng trong thực tế vẫn phải dựa vào hỗ trợ từ gia đình.

Câu chuyện trở nên rõ hơn với nhóm sinh viên làm thêm. Nhiều sinh viên phải đi làm để trang trải học phí, tiền thuê trọ và chi phí sinh hoạt. Nếu giữ ngưỡng 3 triệu đồng/tháng, chỉ cần thu nhập vượt mức này, họ sẽ không còn được tính là người phụ thuộc. Trong khi đó, chi phí sinh hoạt tại các đô thị lớn đã vượt xa con số này từ lâu.

Cách tính thu nhập bình quân tháng trong năm cũng đặt ra không ít vướng mắc. Với những trường hợp thu nhập không ổn định, chỉ phát sinh trong vài tháng, việc quy đổi bình quân có thể khiến người phụ thuộc bị loại khỏi diện giảm trừ dù phần lớn thời gian trong năm không có thu nhập.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh nội dung này, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, mức 3 triệu đồng/tháng nhưng vẫn chưa theo kịp mặt bằng đời sống hiện nay. Theo ông, chính sách thuế cần phản ánh tương đối sát chi phí tối thiểu của người dân, nếu không sẽ khó bảo đảm ý nghĩa hỗ trợ thực chất.

Ông Phong cho rằng ngưỡng xác định người phụ thuộc nên được tính toán dựa trên các chỉ số có khả năng phản ánh mức sống như lương tối thiểu vùng, thu nhập bình quân hoặc chính mức giảm trừ gia cảnh. Khi mức giảm trừ đã ở 6,2 triệu đồng, việc duy trì ngưỡng thu nhập chỉ 3 triệu đồng sẽ tạo ra độ lệch khó tránh.

Theo Luật sư Phong, với nhóm sinh viên, cách tiếp cận cũng cần linh hoạt hơn. Việc đi làm thêm không đồng nghĩa với khả năng tự chủ hoàn toàn về tài chính. Nếu chỉ dựa vào một ngưỡng thu nhập cứng để loại khỏi diện người phụ thuộc, chính sách có thể không phản ánh đúng thực tế nuôi dưỡng.

“Một ngưỡng thu nhập nếu không theo kịp đời sống sẽ nhanh chóng trở nên lạc hậu. Với người nộp thuế, điều cần không phải là nâng lên cho có, mà là một mức đủ phản ánh chi phí thực tế của việc nuôi người phụ thuộc”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nêu quan điểm.

Nguyễn Giang