Quy định người phụ thuộc chỉ được có thu nhập không quá 1 triệu đồng/tháng đang bộc lộ bất cập, khi không còn phản ánh đúng thực tế đời sống và chi tiêu hiện nay.
Đề xuất nâng ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc từ mức 1 triệu đồng/tháng lên khoảng 3 - 4,5 triệu đồng được nhiều ý kiến nêu ra trong quá trình góp ý dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân, khi mức hiện hành bị cho là không còn phù hợp với mặt bằng chi tiêu.
Theo quy định hiện hành, người ngoài độ tuổi lao động và người trong độ tuổi lao động nhưng bị khuyết tật, không có khả năng lao động chỉ được xác định là người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh khi tính thuế thu nhập cá nhân nếu không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 1 triệu đồng.
Trong khi đó, theo dự thảo nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân mà Bộ Tài chính đang lấy ý kiến, điều kiện này được sửa theo hướng người ngoài độ tuổi lao động và người trong độ tuổi lao động không có khả năng lao động sẽ được xác định là người phụ thuộc nếu không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt quá mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định.
Nói cách khác, dự thảo đã không còn “đóng khung” mức 1 triệu đồng như hiện hành, mà mở ra khả năng điều chỉnh ngưỡng thu nhập theo thực tế. Đây được xem là điểm thay đổi quan trọng, bởi sau nhiều năm áp dụng, mức 1 triệu đồng/tháng đã bộc lộ rõ sự lạc hậu so với điều kiện sống hiện nay.
Thực tế cho thấy, với mức thu nhập 1 triệu đồng/tháng, một cá nhân gần như không thể tự bảo đảm các nhu cầu sinh hoạt tối thiểu. Tuy nhiên, quy định hiện hành lại lấy chính mức này làm “ranh giới” để xác định có được coi là người phụ thuộc hay không, dẫn đến việc nhiều trường hợp đang được nuôi dưỡng trên thực tế vẫn không đủ điều kiện để tính giảm trừ gia cảnh.
Chính vì vậy, đề xuất nâng ngưỡng lên khoảng 3 - 4,5 triệu đồng/tháng được đánh giá là cần thiết, nhằm đưa chính sách thuế tiệm cận hơn với mặt bằng chi tiêu và mức sống tối thiểu. Đây cũng là khoảng giá trị được tham chiếu từ nhiều tiêu chí như chuẩn nghèo, mức sống tối thiểu hoặc chi phí sinh hoạt cơ bản trong xã hội hiện nay.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, vấn đề không chỉ nằm ở con số 1 triệu đồng, mà còn ở cách xác định người phụ thuộc trong dự thảo. Đối với nhóm “cá nhân khác”, ngoài điều kiện về thu nhập, còn phải đáp ứng các tiêu chí như thuộc hộ nghèo hoặc cận nghèo, đồng thời phải được người nộp thuế trực tiếp chu cấp, nuôi dưỡng với mức tối thiểu bằng mức giảm trừ gia cảnh.
Các điều kiện này được cho là khá chặt, thậm chí có thể gây khó khăn khi áp dụng trong thực tế. Không phải trường hợp nào được nuôi dưỡng cũng nằm trong danh sách hộ nghèo hoặc cận nghèo, trong khi việc chứng minh mức chu cấp thường xuyên bằng chứng từ cũng không phải lúc nào cũng khả thi.
Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ nâng ngưỡng thu nhập, mà còn cần rà soát lại toàn bộ tiêu chí xác định người phụ thuộc theo hướng sát thực tế hơn, tránh tình trạng chính sách đúng về lý thuyết nhưng khó thực hiện trên thực tế.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Tạ Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn cho rằng, điểm bất hợp lý lớn nhất hiện nay là ngưỡng 1 triệu đồng/tháng đã không còn phản ánh đúng khả năng tự bảo đảm mức sống tối thiểu của một cá nhân.
Theo ông Tuấn, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt đã thay đổi đáng kể, việc duy trì một ngưỡng quá thấp sẽ khiến nhiều trường hợp đang thực sự phụ thuộc về kinh tế vẫn không được tính giảm trừ gia cảnh, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người nộp thuế.
“Việc điều chỉnh ngưỡng thu nhập không chỉ là thay đổi một con số, mà là điều chỉnh chính sách cho sát với thực tế đời sống. Nếu không cập nhật kịp thời, chính sách sẽ dần mất đi ý nghĩa hỗ trợ ban đầu”, Luật sư Tuấn nhận định.
Ông cũng lưu ý, nếu chỉ nâng ngưỡng thu nhập mà vẫn giữ các điều kiện xác định người phụ thuộc quá chặt, đặc biệt với nhóm “cá nhân khác”, thì chính sách vẫn khó phát huy hiệu quả trong thực tế.
Theo luật sư, bản chất của chính sách là ghi nhận quan hệ phụ thuộc về kinh tế. Vì vậy, ngoài việc nâng ngưỡng, cần đơn giản hóa tiêu chí và thủ tục chứng minh, để người nộp thuế có thể thực sự tiếp cận quyền lợi của mình, thay vì phải đối mặt với các rào cản hành chính không cần thiết.
“Hướng sửa đổi hợp lý là kết hợp giữa việc nâng ngưỡng thu nhập và thiết kế lại điều kiện xác định người phụ thuộc theo hướng rõ ràng, dễ hiểu và dễ áp dụng, nhưng vẫn bảo đảm tính minh bạch”, Luật sư Tạ Anh Tuấn góp ý.
