Chuyên đề

Tăng tốc quản lý và giải ngân vốn ODA

Ngày 20/4/2026 tại Hà Nội, Bộ Tài chính đã tổ chức hội thảo phổ biến Nghị định số 119/2026/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 242/2025/NĐ-CP liên quan đến quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi nước ngoài. Hội thảo do ông Nguyễn Quốc Phương, Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính) chủ trì, với sự tham gia của nhiều đối tác phát triển và tổ chức quốc tế.

Nghị định số 119/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công năm 2025, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ với Luật Điều ước quốc tế và Luật Ngân sách nhà nước năm 2025. Điểm đáng chú ý là nghị định tập trung tháo gỡ các vướng mắc trong thực tiễn, đặc biệt ở các khâu đàm phán, ký kết điều ước quốc tế và phê duyệt chủ trương huy động vốn.

Nhiều nội dung cải cách quan trọng được đưa ra, như đơn giản hóa quy trình phê duyệt thông qua cơ chế “đề xuất khoản vay”, qua đó rút ngắn thời gian xử lý thủ tục; đẩy mạnh phân cấp trong đàm phán, ký kết và điều chỉnh thỏa thuận vay; hoàn thiện cơ chế tài chính theo hướng tăng hỗ trợ cho địa phương và các lĩnh vực ưu tiên; đồng thời đổi mới phương thức quản lý tài chính trên nền tảng công nghệ thông tin. Việc mở rộng đối tượng cơ quan chủ quản cũng được điều chỉnh để phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn.

Theo Cục trưởng Nguyễn Quốc Phương, việc đồng thời ban hành quy định mới và công bố định hướng dài hạn nhằm tạo sự đồng bộ giữa chính sách và thực thi, giúp các bộ, ngành và địa phương chủ động hơn trong huy động và sử dụng vốn. ODA (hỗ trợ phát triển chính thức) là nguồn vốn do các chính phủ hoặc tổ chức quốc tế cung cấp với điều kiện ưu đãi như lãi suất thấp, thời gian vay dài.

Việt Nam đã sử dụng nguồn vốn này trong nhiều năm để đầu tư hạ tầng, y tế, giáo dục và các lĩnh vực khác, với nhiều dự án quy mô lớn như các tuyến metro Cát Linh - Hà Đông, Bến Thành - Suối Tiên, các công trình cầu như Nhật Tân, Cao Lãnh hay dự án nâng cấp y tế tại Bệnh viện Chợ Rẫy.

Các chuyên gia đánh giá những thay đổi này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý nguồn vốn nước ngoài, mà còn tăng tính chủ động và trách nhiệm của các cơ quan thực thi, từ đó cải thiện tốc độ triển khai các chương trình, dự án sử dụng vốn ODA.

Ông Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia Kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam nhấn mạnh Nghị định 119 là một bước tiến đáng chú ý trong cải cách thể chế liên quan đến đầu tư công và quản lý vốn vay nước ngoài.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nguồn vốn ODA thường gắn với các điều kiện giải ngân chặt chẽ về thời gian; nếu chậm trễ, không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng vốn mà còn có thể làm gia tăng chi phí vay hoặc bỏ lỡ cơ hội tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

“Bên cạnh đó, việc cắt giảm các bước trung gian, chuẩn hóa quy trình và giảm bớt gánh nặng hành chính sẽ góp phần hạ thấp chi phí giao dịch trong triển khai dự án, từ đó nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực công. Trong bối cảnh Việt Nam nhiều năm đối mặt với tình trạng giải ngân vốn ODA chậm hơn cam kết, thì việc rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, dù chỉ từ một đến hai tháng, vẫn có ý nghĩa đáng kể nếu xét trên quy mô toàn hệ thống”, ông Hùng cho biết.

Ưu tiên dự án trọng điểm, đảm bảo an toàn nợ công

Cùng với việc phổ biến nghị định mới, Bộ Tài chính cũng giới thiệu định hướng thu hút, quản lý và sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài giai đoạn 2026-2030, đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 441/QĐ-TTg ngày 16/3/2026.

Theo định hướng này, việc huy động và phân bổ nguồn vốn sẽ được thực hiện theo hướng hợp lý về quy mô và cơ cấu, đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển của quốc gia, ngành và địa phương. Nguồn vốn ODA và vay ưu đãi sẽ được ưu tiên cho các dự án trọng điểm, có tính lan tỏa và tạo đột phá, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Một nguyên tắc quan trọng được nhấn mạnh là việc sử dụng vốn vay nước ngoài phải dựa trên đánh giá thận trọng về điều kiện vay, hiệu quả đầu tư và khả năng trả nợ, nhằm bảo đảm an toàn nợ công. Trong đó, vốn vay ưu đãi nước ngoài được xác định là nguồn bổ sung, chỉ sử dụng sau khi đã huy động tối đa các nguồn lực trong nước và các nguồn vốn có điều kiện thuận lợi hơn

Bà Francesca Nardini, Phó đại diệnthường trú UNDP tại Việt Nam cho rằng hiệu quả của nguồn vốn ODA gắn liền với tính bền vững và bao trùm. Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ, thể hiện qua chỉ số phát triển con người (HDI) liên tục tăng. Theo UNDP, việc sử dụng ODA cần gắn với các mục tiêu phát triển bền vững, bình đẳng giới và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, yếu tố minh bạch và sử dụng dữ liệu trong hoạch định chính sách cũng đóng vai trò quan trọng.

Định hướng giai đoạn 2026-2030 cũng đề ra nhiều nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm như hoàn thiện thể chế, tăng cường hợp tác với các đối tác phát triển, nâng cao chất lượng chuẩn bị và triển khai dự án, đổi mới phương thức huy động vốn và quản lý rủi ro, cũng như thúc đẩy tiếp thu và chuyển giao công nghệ. Mục tiêu xuyên suốt là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa cho phát triển kinh tế, xã hội.

Theo Bộ Tài chính, trên cơ sở đánh giá giai đoạn 2021-2025 và dự báo nhu cầu thời gian tới, tổng vốn vay ODA và vay ưu đãi nước ngoài dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2026-2030 vào khoảng 38,2 tỷ USD. Tuy nhiên, việc giải ngân hiệu quả nguồn vốn này vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan và sự chủ động trong tổ chức thực hiện.

Việc đồng thời phổ biến nghị định mới và giới thiệu định hướng phát triển được xem là bước đi nhằm bảo đảm sự đồng bộ giữa hoàn thiện thể chế và hoạch định chính sách. Đây cũng là nền tảng quan trọng để các bộ, ngành, địa phương và các đối tác phát triển tăng cường phối hợp, qua đó nâng cao hiệu quả huy động, quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài trong giai đoạn tới, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội của đất nước.

Diễm Ngọc