Phân tích - Bình luận
AI tái định hình thị trường lao động
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại thị trường lao động, buộc thị trường và doanh nghiệp phải thích ứng nhanh.
Goldman Sachs ước tính khoảng 300 triệu việc làm toàn cầu có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ và văn phòng, làm gia tăng nguy cơ bất bình đẳng giữa lao động có kỹ năng cao và lao động phổ thông.
Tỉnh thức vấn đề
Nếu như vài năm trước, chúng ta chỉ mới thảo luận về nguy cơ lao động truyền thống sẽ bị thay thế dần bởi AI, thì nay một cuộc đua đã thực sự diễn ra giữa con người và công nghệ. Trong làn sóng AI và chuyển đổi số hiện nay, ngay cả các doanh nghiệp tiên phong cũng đối mặt với gián đoạn, thể hiện rõ qua các đợt cắt giảm nhân sự gần đây tại các tập đoàn lớn trên toàn cầu, như Amazon vừa cắt giảm 16.000 nhân viên, Dell cắt giảm 11.000 việc làm,…
Tuy nhiên, đây không phải là một cuộc đua xuống đáy, mà là bước ngoặt lịch sử, nơi AI có thể trở thành động lực giúp người lao động nâng cấp và bứt phá về kỹ năng. Hay nói cách khác, AI không chỉ thay đổi công việc hiện có mà còn tạo ra kỹ năng mới, nhiệm vụ mới và cả những nghề nghiệp hoàn toàn mới, mở ra các lộ trình khác để đạt tới thịnh vượng.
Nghiên cứu của Viện McKinsey cho thấy, hơn 70% kỹ năng mà nhà tuyển dụng tìm kiếm hiện nay vẫn dùng được cho cả công việc có thể và không thể tự động hóa. Điều đó cho thấy năng lực con người vẫn có giá trị, vấn đề là cách và nơi áp dụng sẽ thay đổi.
Trong lĩnh vực y học, số bác sĩ lâm sàng vẫn tăng dù AI đọc phim X-quang ngày càng chính xác, bởi công nghệ giúp họ làm việc hiệu quả hơn. Với dịch vụ khách hàng, trợ lý AI xử lý các yêu cầu đơn giản để con người tập trung vào những tình huống phức tạp và nhạy cảm. Còn trong ngành dược, AI tạo sinh có thể rút ngắn một nửa thời gian soạn báo cáo lâm sàng và nâng độ chính xác, nhưng vẫn cần chuyên gia kiểm soát và xác minh từng bước…
Khi AI đảm nhận các nhiệm vụ lặp lại, đặc biệt trong môi trường số, con người sẽ tập trung vào những gì mà máy chưa làm tốt: đặt câu hỏi, diễn giải, định hướng và ra quyết định. Trong bối cảnh đó, khả năng thích ứng sẽ trở thành lợi thế quan trọng nhất.
Phân tích của IMF trên hàng triệu tin tức tuyển dụng toàn cầu cho thấy, yêu cầu về kỹ năng mới đang gia tăng rõ rệt. Tại các nền kinh tế phát triển, cứ 10 vị trí tuyển dụng thì có 1 vị trí đòi hỏi ít nhất một kỹ năng mới, trong khi ở các nền kinh tế mới nổi, tỷ lệ này là 1/20 vị trí.
Việt Nam không ngoài xu hướng
Việt Nam đang đứng trước một “bài toán kép”: vừa phải nâng cao kỹ năng lao động, vừa phải tận dụng AI để tăng năng suất. Từ các nghiên cứu và thực tiễn hiện nay, có thể rút ra một số hướng chuẩn bị chính.
Bài học từ các khu vực dẫn đầu về kỹ năng lao động tương lai như Bắc Âu, Bắc Mỹ cho thấy, nên đẩy mạnh đào tạo, nâng cao chất lượng giáo dục STEM và có thể thu hút lao động nước ngoài; cũng như thúc đẩy đổi mới, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng nhân tài và cải thiện tiếp cận vốn.
Khoảng 40% lực lượng lao động toàn cầu sẽ cần đào tạo lại do AI. Vì vậy, Việt Nam không thể đứng ngoài xu hướng này. Trọng tâm không chỉ là kỹ năng công nghệ, mà cả kỹ năng sử dụng AI trong công việc hằng ngày.
Theo ông Đào Việt Anh, đại diện Microsoft Việt Nam, điều quan trọng là người lao động phải chủ động đi trước một bước, liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng mới. Nếu hiểu rõ cách vận hành của AI và biết tận dụng nó như một công cụ hỗ trợ, chúng ta sẽ không rơi vào thế bị động trước sự thay đổi của thị trường lao động.
Không chỉ đào tạo riêng lẻ, Việt Nam cần một hệ sinh thái gồm trường học, doanh nghiệp, nền tảng công nghệ và dữ liệu mở để phát triển kỹ năng. Doanh nghiệp phải tham gia trực tiếp vào thiết kế chương trình đào tạo để sinh viên dễ dàng tiếp cận công việc sau khi tốt nghiệp.
Ông Nguyễn Xuân Tùng, Giám đốc Công ty Cổ phần Golden Star Media (Hà Nội) cho rằng, về phía Nhà nước, điều quan trọng đầu tiên là phải xây dựng và triển khai chính sách đào tạo lại và nâng cao kỹ năng một cách có hệ thống, dễ tiếp cận và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Các chương trình này cần gắn với thực tiễn, kết hợp giữa đào tạo nghề truyền thống và kiến thức công nghệ số cơ bản.
Mức độ AI thúc đẩy nền kinh tế sẽ phụ thuộc vào cách chúng ta chuẩn bị cho người lao động và doanh nghiệp trước quá trình chuyển đổi. Nhưng tác động không chỉ là kinh tế, bởi công việc còn gắn với phẩm giá và ý nghĩa cuộc sống.
Thành công vì thế nằm ở những quyết định ngay từ bây giờ, đầu tư vào kỹ năng để hỗ trợ người lao động thích ứng, đồng thời duy trì môi trường cạnh tranh để đổi mới mang lại lợi ích rộng rãi.