Kiến nghị
Gỡ “giấy phép con” trong lĩnh vực giáo dục
VCCI nhấn mạnh để cải cách thực sự đi vào thực chất, điều quan trọng không chỉ là cắt bỏ bao nhiêu thủ tục, mà là thiết kế được một cơ chế hậu kiểm minh bạch, nhất quán và đủ khả thi.
Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo (Dự thảo) được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là một bước cải cách mạnh tay, đúng hướng. Tuy nhiên, để tinh thần “giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm” thực sự phát huy hiệu quả, nhiều nội dung cần tiếp tục được làm rõ theo hướng minh bạch hơn, nhất quán hơn và tránh phát sinh rủi ro thực thi.
Phúc đáp đề nghị góp ý của Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với Dự thảo, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cơ bản đồng tình với định hướng cải cách mà Dự thảo đặt ra, đồng thời kiến nghị tiếp tục hoàn thiện một số nội dung để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.
Theo VCCI, Dự thảo cho thấy nỗ lực cải cách đáng ghi nhận của Bộ Giáo dục và Đào tạo khi chủ động rà soát và đề xuất cắt giảm thủ tục trên diện rộng, bao trùm nhiều lĩnh vực từ giáo dục mầm non, phổ thông, đại học, giáo dục có vốn đầu tư nước ngoài đến tư vấn du học và giáo dục nghề nghiệp. Phương án bãi bỏ, tích hợp và đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính, chuyển từ cơ chế “xin phép trước” sang cơ chế “hậu kiểm” ở một số nhóm thủ tục là phù hợp với xu thế quản trị hiện đại, tạo thuận lợi đáng kể cho doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực giáo dục.
VCCI đánh giá cao việc Dự thảo đề xuất phân cấp thẩm quyền từ Thủ tướng Chính phủ xuống Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với một số thủ tục như thành lập phân hiệu, giải thể cơ sở giáo dục đại học. Đây là bước điều chỉnh có ý nghĩa thực chất, giúp rút ngắn quy trình, giảm tầng nấc trung gian và tăng tính chủ động cho cơ quan quản lý chuyên ngành. Cùng với đó, việc bãi bỏ bước phê duyệt chủ trương trước khi thành lập phân hiệu cơ sở giáo dục đại học cũng được xem là một cải cách tích cực, giúp cắt giảm thêm một lớp thủ tục mang tính hình thức.
Dù đánh giá cao tinh thần cải cách, VCCI cho rằng điểm mấu chốt không nằm ở việc cắt giảm bao nhiêu thủ tục, mà ở chỗ cơ chế thay thế có đủ rõ ràng để doanh nghiệp yên tâm thực hiện hay không.
Một trong những cảnh báo đáng chú ý từ VCCI là cải cách thủ tục sẽ khó đạt hiệu quả nếu cơ chế thay thế không được thiết kế rõ ràng, minh bạch và có giới hạn cụ thể.
Điển hình là với đề xuất bãi bỏ các thủ tục liên quan đến kinh doanh dịch vụ tư vấn du học. VCCI đánh giá cao hướng tiếp cận này, bởi hoạt động tư vấn du học đã được Luật Đầu tư đưa ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện.
Tuy nhiên, nếu thay thủ tục cấp phép bằng cơ chế “thông báo” nhưng không quy định rõ bản chất, thời hạn, nội dung và hình thức thông báo, rất dễ phát sinh nguy cơ “giấy phép con” quay trở lại dưới hình thức khác.
VCCI đề nghị cần xác định rõ đây là cơ chế thông tin một chiều, không phải một dạng “xin xác nhận” trá hình; đồng thời làm rõ doanh nghiệp phải thông báo trước bao nhiêu ngày, thông báo những gì và thực hiện bằng phương thức nào để bảo đảm thống nhất trong thực hiện.
Đây cũng là lưu ý quan trọng với nhiều thủ tục khác trong Dự thảo, khi cơ chế hậu kiểm chỉ thực sự hiệu quả nếu trách nhiệm giữa cơ quan quản lý và đơn vị thực hiện được phân định rành mạch.
Một vấn đề khác được VCCI nhấn mạnh là nguy cơ chuyển gánh nặng từ thủ tục giấy tờ sang gánh nặng chứng minh do dữ liệu quản lý chưa hoàn thiện. Ở thủ tục mở ngành đào tạo, Dự thảo đi theo hướng tích cực khi đổi từ cơ chế “mở ngành” sang “phê duyệt tổ chức thực hiện chương trình đào tạo”, đồng thời cho phép khai thác dữ liệu từ cơ sở dữ liệu chuyên ngành để giảm hồ sơ.
Tuy nhiên, Dự thảo quy định “trường hợp dữ liệu chưa đầy đủ, chưa được cập nhật, cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm cung cấp, bổ sung hồ sơ, tài liệu, minh chứng theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền”. VCCI cho rằng, quy định này có thể tạo ra sự không chắc chắn cho cơ sở giáo dục về phạm vi hồ sơ cần chuẩn bị. VCCI đề nghị Ban soạn thảo bổ sung quy định về lộ trình hoàn thiện cơ sở dữ liệu chuyên ngành và trách nhiệm cập nhật dữ liệu của cơ quan quản lý, tránh tình trạng chuyển gánh nặng chứng minh sang phía cơ sở giáo dục do hệ thống dữ liệu chưa hoàn thiện.
Ngoài ra, các góp ý của VCCI còn xoay quanh các vấn đề như bãi bỏ thủ tục liên quan đến văn phòng đại diện giáo dục nước ngoài tại Việt Nam, thủ tục cho phép hoạt động giáo dục trở lại sau đình chỉ, thủ tục bổ sung, điều chỉnh quyết định cho phép hoạt động giáo dục… Ngoài nội dung chính sách, VCCI cũng lưu ý về tính khả thi của thời gian thực thi.