Kiến nghị

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản góp ý đối với Dự thảo Nghị quyết cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương (Dự thảo).

Theo VCCI, Dự thảo cho thấy quyết tâm cải cách rất lớn của Bộ Công Thương khi đề xuất phân cấp 57 thủ tục hành chính, bãi bỏ 30 thủ tục, cắt giảm 351 điều kiện kinh doanh và đề xuất loại bỏ 6 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đây được đánh giá là bước đi mạnh mẽ nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Bộ Chính trị về cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển khu vực kinh tế tư nhân.

VCCI cho rằng Dự thảo có nhiều nội dung cải cách thiết thực, giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí tuân thủ. Đơn cử, trong lĩnh vực hóa chất, việc mở rộng các trường hợp được miễn giấy phép, giấy chứng nhận đối với hóa chất có hàm lượng thấp hoặc chứa trong các sản phẩm tiêu dùng sẽ giúp giảm đáng kể thủ tục cho doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh.

Trong lĩnh vực thương mại quốc tế, việc bỏ yêu cầu nộp lại các tài liệu mà cơ quan quản lý đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia, như Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, được đánh giá là phù hợp với nguyên tắc tái sử dụng dữ liệu và chuyển đổi số.

Đáng chú ý, Dự thảo cũng đề xuất bãi bỏ và giảm sâu nhiều loại phí, lệ phí như phí thẩm định trong lĩnh vực cạnh tranh, bán hàng đa cấp, thuốc lá, xăng dầu; đồng thời giảm tới 75% phí cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O). Theo VCCI, đây là các biện pháp có tác động trực tiếp đến chi phí hoạt động của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp xuất khẩu.

Dù ghi nhận những cải cách bước đầu, VCCI cho rằng mức độ cải cách trong lĩnh vực xăng dầu vẫn còn khá thận trọng. Theo quy định hiện hành, thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu phải đáp ứng hàng loạt điều kiện về cơ sở vật chất như sở hữu hoặc thuê cầu cảng tiếp nhận tàu tối thiểu 7.000 tấn, kho chứa tối thiểu 15.000 m³, có ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ và 40 đại lý hoặc tổng đại lý.

Theo VCCI, các điều kiện này thực chất là Nhà nước áp đặt trước mô hình kinh doanh và quy mô hoạt động của doanh nghiệp, thay vì để doanh nghiệp tự lựa chọn cách thức tổ chức phù hợp với năng lực và chiến lược của mình.

“Trong nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp cần được tự do lựa chọn mô hình kinh doanh miễn là đáp ứng các yêu cầu về an toàn, chất lượng và bảo vệ môi trường”, VCCI nhấn mạnh.

Các yêu cầu này cũng tạo ra rào cản gia nhập rất lớn, khiến thị trường chỉ tập trung vào một số doanh nghiệp lớn, hạn chế cạnh tranh và ảnh hưởng gián tiếp đến quyền lợi của người tiêu dùng.

VCCI đề nghị Bộ Công Thương xem xét chuyển đổi cách tiếp cận quản lý từ việc quy định chi tiết quy mô, mô hình kinh doanh sang quản lý bằng quy chuẩn kỹ thuật, nghĩa vụ dự trữ, nghĩa vụ báo cáo và cơ chế giám sát thị trường.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất trong góp ý của VCCI là việc ủng hộ bãi bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh đối với hoạt động sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô.

Theo VCCI, hiện nay mọi xe ô tô trước khi lưu thông đều phải trải qua kiểm tra chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Đồng thời, cơ chế triệu hồi sản phẩm và trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã tạo nên lớp hậu kiểm đủ mạnh. Do đó, việc duy trì giấy phép và giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh chỉ làm phát sinh thêm một lớp “tiền kiểm” chồng chéo, làm tăng chi phí nhưng không tạo thêm giá trị quản lý.

VCCI cũng cho rằng các yêu cầu về cơ sở bảo hành, ủy quyền chính hãng và giấy chứng nhận kiểu loại đã tạo rào cản lớn đối với doanh nghiệp mới, khiến thị trường bị chi phối bởi số ít doanh nghiệp lớn. Đáng chú ý, sau hơn hai thập kỷ bảo hộ bằng thuế quan và điều kiện kinh doanh, tỷ lệ nội địa hóa ngành ô tô Việt Nam vẫn chỉ ở mức 7–10% đối với xe con, thấp hơn rất nhiều so với mức 70–80% tại Thái Lan.

“Thực tế này cho thấy rào cản gia nhập thị trường không phải là công cụ hiệu quả để thúc đẩy nội địa hóa”, VCCI nhận định.

Theo VCCI, trong bối cảnh ngành ô tô toàn cầu đang chuyển dịch nhanh sang xe điện và xe năng lượng mới, việc duy trì các điều kiện kinh doanh cứng nhắc có thể làm giảm sức hấp dẫn đầu tư và cản trở đổi mới công nghệ.

Từ các phân tích trên, VCCI ủng hộ phương án bãi bỏ ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đối với sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô, đồng thời đề nghị Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Giao thông vận tải rà soát, hoàn thiện hệ thống quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế hậu kiểm để bảo đảm an toàn cho người sử dụng và cộng đồng trong điều kiện thị trường mở hơn.

Ngoài ra, VCCI cũng lưu ý rằng hiệu quả cải cách không chỉ nằm ở việc cắt giảm quy định mà còn phụ thuộc vào năng lực thực thi tại địa phương. Theo báo cáo của các Sở Công Thương, ngân sách dành cho ngành Công Thương ở đa số địa phương chỉ chiếm dưới 0,3% tổng chi ngân sách địa phương; nhiều tỉnh thiếu hụt nghiêm trọng nhân sự chuyên môn trong các lĩnh vực kỹ thuật như hóa chất, điện lực và an toàn thực phẩm.

Trong bối cảnh phân cấp thêm 16% thủ tục hành chính nhưng đồng thời bãi bỏ, giảm ước tính 125 tỷ đồng phí, lệ phí, VCCI đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính và Bộ Nội vụ khẩn trương có phương án bổ sung nguồn lực tài chính và nhân lực cho địa phương, tránh tình trạng phân cấp trên giấy nhưng không có đủ điều kiện thực hiện, dẫn đến chậm trễ trong giải quyết thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.

Bài: Yến Nhung - Ảnh: Quốc Tuấn