Nghiên cứu - Trao đổi

Từ ngày 1/7 tới, nhiều quy định mới về quản lý thuế sẽ chính thức có hiệu lực, trong đó xác định rõ 10 hành vi bị coi là trốn thuế. Những nội dung này đang thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng doanh nghiệp và người nộp thuế, nhất là trong bối cảnh hoạt động kinh doanh ngày càng phức tạp, phát sinh nhiều tình huống khó phân định giữa sai sót thủ tục với hành vi cố ý gian lận.

Theo quy định, các hành vi bị xác định là trốn thuế gồm: không đăng ký, kê khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế quá hạn trên 90 ngày; không ghi nhận doanh thu trong sổ kế toán; không xuất hóa đơn hoặc ghi giá bán thấp hơn thực tế; sử dụng hóa đơn, chứng từ bất hợp pháp; dùng chứng từ không đúng bản chất giao dịch để giảm nghĩa vụ thuế…

Ngoài ra còn có các hành vi như khai sai hàng hóa xuất nhập khẩu, cố ý kê khai sai thuế, cấu kết nhập khẩu nhằm trốn thuế hoặc sử dụng hàng hóa miễn thuế sai mục đích. Trường hợp kinh doanh trong thời gian tạm ngừng hoạt động nhưng không thông báo với cơ quan thuế cũng thuộc nhóm hành vi bị xem xét xử lý.

Một trong những nội dung được nhiều doanh nghiệp quan tâm là quy định liên quan đến hóa đơn và giao dịch thực tế. Trong hoạt động kinh doanh, có không ít trường hợp doanh nghiệp mua hàng, thanh toán đầy đủ, nhận hóa đơn có mã xác thực nhưng sau đó bên bán bỏ trốn hoặc ngừng hoạt động, khiến hóa đơn bị cơ quan thuế cảnh báo hoặc không được chấp nhận khi kê khai, khấu trừ.

Điều này khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại nguy cơ phát sinh rủi ro pháp lý dù giao dịch thực tế là có thật.

Không chỉ với doanh nghiệp, nhiều hộ kinh doanh nhỏ cũng bày tỏ băn khoăn trước các quy định mới. Trên thực tế, có trường hợp phát sinh hoạt động kinh doanh trong thời gian tạm ngừng nhưng chưa kịp thông báo với cơ quan thuế, hoặc xảy ra sai sót trong kê khai do hạn chế hiểu biết pháp luật, thay vì cố tình gian lận để trốn thuế.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiêp xung quanh nội dung này, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, việc siết chặt các hành vi trốn thuế là cần thiết nhằm bảo đảm kỷ cương trong hoạt động tài chính, chống thất thu ngân sách và tạo môi trường kinh doanh minh bạch hơn.

Tuy nhiên, theo luật sư, điều quan trọng là phải phân định rõ giữa hành vi cố ý trốn thuế với những sai sót phát sinh do nhầm lẫn, thiếu hiểu biết hoặc đặc thù giao dịch thực tế.

“Không phải mọi trường hợp sử dụng hóa đơn có vấn đề đều đồng nghĩa với hành vi gian lận thuế. Khi xem xét trách nhiệm pháp lý cần đánh giá đầy đủ bản chất giao dịch, dòng tiền thanh toán, hàng hóa hoặc dịch vụ thực tế cũng như yếu tố ngay tình của doanh nghiệp”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhận định.

Theo ông, trong bối cảnh hoạt động kinh doanh ngày càng đa dạng, nếu chỉ nhìn vào trạng thái pháp lý của hóa đơn mà bỏ qua giao dịch thực tế thì rất dễ đẩy doanh nghiệp làm ăn đúng quy định vào tình thế rủi ro.

Luật sư Nguyễn Thanh Phong cũng cho rằng cơ quan quản lý cần có hướng dẫn cụ thể hơn trong việc xác định hóa đơn bất hợp pháp, tiêu chí chứng minh giao dịch thực tế cũng như cơ chế để người nộp thuế khắc phục sai sót nếu vi phạm lần đầu hoặc chưa gây hậu quả nghiêm trọng.

“Quản lý thuế cần hướng tới mục tiêu vừa chống thất thu ngân sách, vừa bảo vệ những doanh nghiệp kinh doanh trung thực. Nếu ranh giới giữa sai sót hành chính và hành vi trốn thuế không được hướng dẫn rõ, người nộp thuế rất dễ rơi vào tâm lý bất an trong quá trình hoạt động”, ông Phong nói.

Đáng chú ý, quy định mới cũng nêu rõ một số trường hợp không bị xử phạt về hành vi trốn thuế mà chỉ xử lý vi phạm thủ tục thuế. Trong đó có trường hợp nộp hồ sơ khai thuế quá hạn nhưng không phát sinh số tiền thuế phải nộp, hoặc đã nộp đủ tiền thuế và tiền chậm nộp trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra.

Nhiều ý kiến cho rằng cùng với việc siết chặt quản lý, cần tăng cường hướng dẫn, phổ biến quy định mới để người nộp thuế hiểu rõ quyền, trách nhiệm và hạn chế các vi phạm phát sinh do thiếu thông tin hoặc áp dụng chưa đúng quy định.

Trong bối cảnh môi trường kinh doanh đang hướng tới minh bạch và chuyên nghiệp hơn, việc chống thất thu thuế là cần thiết. Tuy nhiên, cùng với sự nghiêm minh của pháp luật cũng cần có cơ chế áp dụng rõ ràng, nhất quán để những doanh nghiệp làm ăn ngay tình không bị rơi vào tâm lý lo ngại khi thực hiện hoạt động kinh doanh bình thường.

Nguyễn Giang