Quản trị

Tại diễn đàn “Thiết lập tương lai ngành Halal tại Việt Nam” ở TP HCM, một đại diện doanh nghiệp chia sẻ thực trạng khó khăn khi đơn vị này đang phải duy trì đồng thời bốn chứng nhận Halal khác nhau bao gồm JAKIM (Malaysia), BPJPH (Indonesia), GCC (vùng Vịnh) và GSO (theo tiêu chuẩn GAC). Việc mỗi thị trường áp dụng những quy tắc riêng biệt buộc các đơn vị sản xuất phải tuân thủ nghiêm ngặt các hệ thống tiêu chuẩn chồng chéo để giữ tấm vé thông hành vào thị trường tiêu dùng của người Hồi giáo.

Thị trường Halal toàn cầu vẫn chưa có sự thống nhất về hệ thống quản lý. Ông Hanisofian Alias, Quyền Tổng Giám đốc Tổng công ty Phát triển Halal (HDC), nhận định các quy định và hệ thống chứng nhận tại các quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) và khu vực ASEAN vẫn trong tình trạng phân mảnh. Sự phức tạp này thể hiện qua việc một biểu tượng Halal có thể được chấp nhận vào hôm nay nhưng lại bị từ chối vào ngày mai tại một số thị trường Châu Phi hoặc Trung Á do sự thiếu ổn định trong cơ chế công nhận.

Các thay đổi chính sách diễn ra với tốc độ nhanh chóng khiến doanh nghiệp khó lòng thích ứng. Ông Hanisofian Alias nhấn mạnh yêu cầu của các tổ chức chứng nhận có thể thay đổi hoàn toàn chỉ trong vòng một tháng. Điều này gây ra những xáo trộn lớn trong kế hoạch sản xuất và phân phối của các đơn vị xuất khẩu.

Bên cạnh sự khác biệt về tiêu chuẩn, doanh nghiệp còn phải đối mặt với cấu trúc vận hành phức tạp của các tổ chức chứng nhận. Đại diện một doanh nghiệp phản ánh tình trạng họ không thể làm việc trực tiếp với các tổ chức chứng nhận quốc tế mà bắt buộc phải thông qua đơn vị trung gian để điều phối các hoạt động đánh giá.

Ông Ramlan Osman, Giám đốc Cơ quan Chứng nhận Halal Việt Nam, HALCERT, đưa ra con số là trong số hàng trăm nghìn doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (SME) tại Việt Nam, hiện có chưa tới 1.000 doanh nghiệp đạt được chứng nhận Halal. Con số này quá nhỏ bé so với quy mô thị trường 2 tỷ dân và giá trị kinh tế 7 nghìn tỷ USD của ngành Halal toàn cầu.

Nhiều SME Việt Nam hiện nay vẫn thiếu hụt kiến thức về các loại chứng nhận và thông tin thị trường, mặc dù họ đã sở hữu những sản phẩm vốn dĩ đã đạt tiêu chuẩn kỹ thuật Halal. Ông Ramlan Osman cho biết, trên 90% thực phẩm nông nghiệp của Việt Nam xét về mặt kỹ thuật đã có thể thỏa mãn Halal, nhưng thiếu chứng nhận chính thức khiến chúng không thể khai thác hết giá trị thương mại.

Tuy nhiên, việc đạt được chứng nhận Halal không phải là một quy trình độc lập. Ông Ramlan Osman khẳng định sẽ không cấp chứng nhận Halal cho bất kỳ đơn vị nào nếu họ chưa sở hữu các tiêu chuẩn nền tảng như HACCP, ISO, GMP, GHP. Đây là bước sàng lọc đầu tiên khiến nhiều doanh nghiệp SME chưa thể tiếp cận "ma trận" chứng nhận này.

Dưới góc nhìn của các chuyên gia quốc tế, chứng nhận Halal cần được hiểu rộng hơn một thủ tục hành chính. Ông Hanisofian Alias khuyến nghị doanh nghiệp nên xem Halal là một nền tảng tăng trưởng chiến lược dài hạn thay vì chỉ là quy trình tuân thủ đơn thuần. Logo Halal trên bao bì sản phẩm được coi là biểu tượng của sự tin tưởng, tương đồng với các chỉ số ESG, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc trong xu hướng tiêu dùng có đạo đức hiện nay.

Để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, các cơ quan quản lý đang tìm kiếm giải pháp đồng bộ hóa. Việt Nam đã ban hành bảy tiêu chuẩn về Halal để tạo hành lang kỹ thuật nội địa. Ông Hanisofian Alias tin rằng khi Bộ Khoa học và Công nghệ thiết lập được khung pháp lý phù hợp, Việt Nam sẽ có tiếng nói thống nhất để gây ảnh hưởng và ứng phó hiệu quả hơn với những thay đổi chính sách từ các quốc gia Hồi giáo.

Ở cấp độ khu vực, một giải pháp mang tính bền vững đang được thúc đẩy. Ông Ramlan Osman cho biết Phó Thủ tướng Malaysia đang nỗ lực hiện thực hóa khái niệm về Hội đồng Halal ASEAN nhằm hài hòa hóa các tiêu chuẩn giữa các quốc gia thành viên. Nếu hội đồng này đi vào hoạt động, gánh nặng từ việc phải duy trì đồng thời bốn hay năm loại chứng chỉ như hiện tại có thể được giảm bớt, giúp doanh nghiệp Việt Nam tập trung nguồn lực vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Các doanh nghiệp được khuyến cáo cần theo sát các diễn biến tại từng thời điểm cụ thể để không bị lạc hậu trước các quy định mới. Hiện tại, JAKIM đã công nhận bốn tổ chức chứng nhận tại Việt Nam, tạo ra những kênh dẫn bước đầu để hàng hóa Việt có thể thâm nhập vào thị trường Malaysia và các quốc gia lân cận. Việc chủ động nắm bắt thông tin và chuẩn bị nền tảng quản trị chất lượng là cách duy nhất để doanh nghiệp vượt qua "ma trận" và biến rào cản thành lợi thế thương mại bền vững.

Quân Bảo