Công nghệ
TP HCM: Cần hình thành hệ sinh thái khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp vùng
TP HCM mới cần hình thành hệ sinh thái khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp vùng có khả năng liên kết chặt chẽ giữa đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, khu công nghệ cao...
Hình thành ít nhất 5 trung tâm nghiên cứu xuất sắc (CoE)
Phát biểu tại Hội thảo "Nâng cao tiềm lực khoa học và công nghệ trên địa bàn TP HCM giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2050 phù hợp với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố theo hướng hiện đại, công nghiệp hóa”, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM Lê Thanh Minh cho biết, giai đoạn 2021-2025, TP HCM đã triển khai 6 chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trọng điểm, gồm đô thị thông minh và chuyển đổi số, công nghệ công nghiệp, công nghệ phục vụ chăm sóc sức khỏe, nông nghiệp công nghệ cao.
Theo ông Minh, trong giai đoạn này, Thành phố có hơn 1.000 bài báo khoa học, khoảng 40% là công bố quốc tế, hình thành khoảng 3.800 nhân lực khoa học - công nghệ trẻ, ghi nhận hơn 600 tài sản trí tuệ, 200 sáng chế, giải pháp hữu ích. Trên 50% nhiệm vụ có kết quả ứng dụng thực tiễn, tăng từ mức 40% của giai đoạn 2016-2020. Đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng GRDP đạt trên 50%.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM cũng chỉ ra những điểm còn hạn chế như tỷ lệ huy động vốn ngoài ngân sách và thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn thấp, cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia chưa thực sự hiệu quả.
Từ thực tế này, ông Lê Thanh Minh cho rằng chương trình khoa học và công nghệ nâng cao tiềm lực khoa học và công nghệ trên địa bàn TP HCM giai đoạn 2026-2030 phát triển đồng bộ 4 trụ cột, bao gồm: nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo; thể chế, cơ chế, chính sách; nguồn nhân lực và chuyên gia chất lượng cao; hạ tầng khoa học, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo.
TP HCM phấn đấu tổng chi xã hội cho nghiên cứu và phát triển (R&D) đạt khoảng 2-3% GRDP, hằng năm triển khai ít nhất 50 nhiệm vụ khoa học và công nghệ, nghiệm thu hoặc đánh giá cuối kỳ tối thiểu 40 nhiệm vụ. Tỷ lệ kết quả nghiên cứu được ứng dụng thực tiễn sau 12 tháng đạt từ 60% trở lên.
TP HCM cũng đặt mục tiêu trên 25% doanh nghiệp ứng dụng kết quả nghiên cứu từ viện, trường vào hoạt động sản xuất - kinh doanh, tối thiểu 500 đơn đăng ký và ít nhất 300 đơn sáng chế, giải pháp hữu ích được nộp mỗi năm. Đặc biệt, Thành phố hướng tới hình thành ít nhất 5 trung tâm nghiên cứu xuất sắc (CoE) tiệm cận trình độ quốc tế và ít nhất 5.000 nhân lực khoa học - công nghệ trẻ.
“Giai đoạn 2026-2030, các chương trình trọng điểm của TP HCM sẽ tập trung vào nhiều hướng công nghệ và bài toán đô thị như chuyển đổi số và đô thị thông minh, công nghệ công nghiệp và sản xuất thông minh, y tế và chăm sóc sức khỏe, nông nghiệp đô thị, nông nghiệp công nghệ cao...", ông Lê Thanh Minh thông tin.
5 nhóm giải pháp cụ thể
Theo GS, TS Nguyễn Văn Phước - Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP HCM, TP HCM mới cần hình thành hệ sinh thái khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp vùng có khả năng liên kết chặt chẽ giữa đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, khu công nghệ cao, khu công nghiệp, cảng biển và trung tâm tài chính. Ông cho rằng, đây sẽ là nền tảng để xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có quy mô lớn nhất cả nước và có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, GS, TS Nguyễn Văn Phước nêu 5 nhóm giải pháp, cụ thể: Thứ nhất, cần xây dựng Trung tâm Điều hành số vùng TP HCM mới. Trung tâm này phải tích hợp toàn bộ dữ liệu về dân cư, đất đai, giao thông, logistics, cấp nước, môi trường, năng lượng, doanh nghiệp và đầu tư của TP HCM, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) trên cùng một nền tảng số thống nhất. Đây sẽ là nền tảng cốt lõi cho điều hành thông minh, dự báo rủi ro và hoạch định chính sách theo thời gian thực.
Thứ hai, cần phát triển các cực đổi mới sáng tạo theo chức năng vùng. TP HCM cần tập trung vào AI, dữ liệu lớn, tài chính số, công nghệ y sinh và công nghệ đô thị. Bình Dương (cũ) cần phát triển robot, tự động hóa, IoT công nghiệp, vật liệu mới và công nghệ môi trường công nghiệp. Trong khi đó, Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) cần tập trung vào logistics số, cảng biển thông minh, công nghệ biển, năng lượng tái tạo và quan trắc môi trường biển.
Thứ ba, cần nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển nội sinh thông qua cơ chế đặt hàng nghiên cứu cho các vấn đề lớn của vùng như chống ngập, an ninh nguồn nước, logistics thông minh, cảng xanh, xử lý ô nhiễm công nghiệp, giảm phát thải carbon và phục hồi hệ sinh thái ven biển. Đồng thời, cần thúc đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển các sản phẩm công nghệ "Make in Vietnam".
Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao thông qua liên kết giữa Đại học Quốc gia TP HCM, các trường đại học, viện nghiên cứu, khu công nghệ cao và doanh nghiệp lớn. Đào tạo nhân lực cần tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như AI, dữ liệu, bán dẫn, tự động hóa, công nghệ môi trường, logistics số và quản trị đô thị thông minh.
Thứ năm, cần hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng cho phép thí điểm công nghệ mới, mua sắm công nghệ theo hiệu quả đầu ra, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư R&D và hỗ trợ startup công nghệ. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành môi trường đổi mới sáng tạo năng động và nâng cao năng lực cạnh tranh công nghệ của TP HCM mới trong dài hạn.