Ngân hàng - Chứng khoán

Phát biểu đề dẫn trong phiên thảo luận tại Diễn đàn, ông Trần Hoài Phương - Giám đốc Ngân hàng Doanh nghiệp - NHTMCP Phát triển TP HCM (HDBank) cho biết, trong hoạt động tài chính, sự tin tưởng giữa ngân hàng và doanh nghiệp phải dựa trên những nền tảng dữ liệu trung thực.

Với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành ngân hàng, theo ông Phương, việc doanh nghiệp phải minh bạch về tình hình tài chính là yếu tố sống còn. Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam cho thấy một khoảng cách lớn giữa hồ sơ trên giấy tờ và thực lực tài chính của đơn vị đi vay.

Ông Trần Hoài Phương nhấn mạnh rằng việc sở hữu một báo cáo tài chính có kiểm toán mới chỉ là điều kiện cần chứ chưa phải đủ để xây dựng niềm tin với các định chế tài chính. Trong giới ngân hàng, thành ngữ “chúng tôi có báo cáo kiểm toán” thường được tiếp nhận với sự dè dặt nhất định.

Một câu hỏi cốt lõi mà ông Trần Hoài Phương đặt ra là liệu các số liệu trong đó có đủ trung thực và cấu trúc tài chính có đủ an toàn để ngân hàng mạo hiểm dùng tiền huy động từ dân cư để cho vay hay không? Trong khi các mô hình quản trị rủi ro khắt khe trên thế giới đôi khi chỉ chấp nhận cho vay 50% nhu cầu vốn, thì tại Việt Nam, các doanh nghiệp thường yêu cầu mức tài trợ lên tới 70% hoặc 75%.

"Điều này cho thấy rủi ro mà các ngân hàng nội địa đang gánh chịu là rất lớn. Khi ngân hàng bỏ tiền vào một doanh nghiệp, đó là một quyết định rủi ro và đòi hỏi sự hiểu biết lẫn nhau sâu sắc. Một ngân hàng hiện đại, có nghề sẽ không chỉ nhìn vào tài sản đảm bảo, bởi việc thanh lý tài sản để thu hồi vốn khi xảy ra sự cố thường rất khó khăn và không đảm bảo lợi ích ban đầu", ông Trần Hoài Phương phân tích.

Cấu trúc tài chính của doanh nghiệp mới là cơ sở quan trọng nhất để ngân hàng giảm bớt sự phụ thuộc vào tài sản đảm bảo. Theo ông Trần Hoài Phương, đòn bẩy công nợ quá cao là một dấu hiệu nguy hiểm. Ông lập luận rằng trong một mối quan hệ vay vốn, không thể có chuyện doanh nghiệp mất một nhưng ngân hàng lại mất bốn; điều này hoàn toàn phi logic về mặt quản trị rủi ro. Tỷ lệ đòn bẩy phải được duy trì ở mức hợp lý tùy theo đặc thù từng ngành nghề kinh doanh.

Một vấn đề khác được ông Trần Hoài Phương chỉ ra là tình trạng mất cân đối tài chính khi dùng vốn ngắn hạn cho các mục đích dài hạn. Các tài sản dài hạn hoặc tài sản cố định bắt buộc phải được che phủ bởi vốn chủ sở hữu hoặc các khoản vay trung và dài hạn. Việc một doanh nghiệp vay vốn ngắn hạn để mua máy móc phục vụ sản xuất là một sai lầm về mặt cấu trúc, vì máy móc không phải thứ để bán đi trả nợ sau 6 tháng. Ông Trần Hoài Phương coi việc tuân thủ nguyên tắc cân đối vốn này như một loại “tôn giáo” trong quản trị tài chính doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, hiệu quả sử dụng vốn thể hiện qua vòng quay vốn cũng là thước đo sự khác biệt giữa các doanh nghiệp. Doanh nghiệp có vòng quay vốn nhanh hơn sẽ có khả năng chống chịu rủi ro tốt hơn. Trong ngành nông nghiệp xuất khẩu của Việt Nam, trước đây vòng quay vốn thường kéo dài tới 9 tháng. Hiện nay, các doanh nghiệp đã phải thay đổi cấu trúc bằng cách kết hợp nguồn nguyên liệu trong nước và nhập khẩu để kéo dòng vốn dài hơn và tối ưu hóa hiệu quả.

Một trong những trăn trở lớn nhất được ông Trần Hoài Phương chia sẻ là vị thế của Việt Nam trên bản đồ tài chính quốc tế. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm như Standard & Poor's (S&P) hay Moody's hiện vẫn đánh giá điểm tín nhiệm của Việt Nam ở mức dưới hạng đầu tư (sub-investment grade).

Ông Trần Hoài Phương kêu gọi thế hệ nhân sự trẻ trong ngành tài chính phải nhận trách nhiệm nâng cao điểm tín nhiệm quốc gia để cải thiện khả năng tiếp cận vốn quốc tế. Khi điểm tín nhiệm được nâng cao, Việt Nam mới có thể vay được nhiều hơn với chi phí rẻ hơn và kỳ hạn dài hơn. Đây là bài toán vĩ mô nhưng tác động trực tiếp đến từng hơi thở của doanh nghiệp trong việc huy động nguồn lực ngoại lực.

Trong lĩnh vực xuất khẩu, ông Trần Hoài Phương cho biết, sự thiếu hụt kiến thức về các phương thức thanh toán quốc tế đang gây ra những thiệt hại đau lòng cho doanh nghiệp Việt. Ông cũng quan ngại trước tình trạng các nhà xuất khẩu quá tin tưởng vào đối tác lâu năm mà bỏ qua các quy tắc bảo vệ tài chính. Thực tế, một đối tác tốt trong 10 năm trước có thể vừa gặp tai nạn tài chính mà doanh nghiệp Việt không hề hay biết.

"Các doanh nghiệp nên tận dụng mạng lưới liên kết của ngân hàng để kiểm tra năng lực tài chính của đối tác nước ngoài. Các ngân hàng hoàn toàn có khả năng điều tra hoặc phối hợp với các ngân hàng quốc tế khác để cung cấp cái nhìn khách quan về người mua hàng, thường là không thu phí hoặc phí rất thấp”, ông Trần Hoài Phương khuyến nghị.

Đình Đại - Minh Quân - Nguyễn Hùng