Kinh tế thế giới
Xuất khẩu Nhật Bản tăng tốc giữa xung đột Trung Đông
Dữ liệu xuất khẩu hàng hóa tháng 4 của Nhật Bản vượt dự báo, song rủi ro năng lượng đe dọa đà phục hồi và kéo theo những hệ lụy quan trọng.
Theo dữ liệu mới, xuất khẩu Nhật Bản trong tháng 4/2026 tăng 14,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt mức gần kỷ lục 10.507 tỷ yên, vượt xa dự báo 9,3% của các nhà kinh tế được LSEG khảo sát và tăng tốc so với mức 11,5% của tháng 3.
Đây là tháng tăng trưởng thứ 8 liên tiếp của xuất khẩu Nhật, một chuỗi đủ dài để gọi là xu hướng bền vững, nhưng bức tranh phía sau các con số chưa thực sự mang lại sự yên tâm.
Hai động lực chính chống đỡ cho đà tăng này được các các chuyên gia chỉ ra gồm: đồng yên yếu và nhu cầu chip toàn cầu vẫn nóng.
Đồng Yên giảm 7,8% so với đồng USD trong tháng 4, khiến hàng Nhật rẻ hơn và cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế, đồng thời làm tăng kim ngạch xuất khẩu tính theo yên. Xuất khẩu chất bán dẫn tăng đặc biệt mạnh, lên tới 41,6% so với cùng kỳ, là động lực tăng trưởng hàng đầu trong tháng.
Theo chuyên gia Jesper Koll từ Monex Group, thế mạnh của Nhật nằm ở phân khúc “máy để làm ra máy” trong lĩnh vực bán dẫn, và nhu cầu phân khúc này đang được thúc đẩy bởi hai động lực: xây dựng hạ tầng công cộng tại các nền kinh tế phương Nam và làn sóng AI do Mỹ dẫn đầu.
Xuất khẩu của Nhật Bản sang Mỹ phục hồi với mức tăng 9,5% sau khi chỉ tăng 3,4% trong tháng 3, nhờ lo ngại về thuế quan hạ nhiệt. Tăng trưởng xuất khẩu của Nhật Bản sang ASEAN đạt 19,9% và sang EU là 26,9%. Điểm đáng chú ý là xuất khẩu của Nhật sang Trung Quốc vẫn tăng 15,5%, dù đây là thị trường đang chịu nhiều biến động địa kinh tế.
Cú sốc từ Hormuz
Kết quả tháng 4 không che mờ được những nguy cơ tác động từ Trung Đông. Nhập khẩu dầu từ Trung Đông của Nhật đã giảm 67,2% so với cùng kỳ trong tháng 4, trong khi nhập khẩu từ Mỹ tăng 38,8%. Điều này phản ánh nỗ lực cấp tốc tìm nguồn cung thay thế sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa.
Marcel Thieliant, chuyên gia kinh tế tại Capital Economics, chỉ ra trước xung đột Trung Đông, Mỹ chỉ chiếm 4% tổng nhập khẩu dầu của Nhật, và nước này cần những bước tăng lớn hơn nhiều để bù đắp phần thiếu hụt từ Trung Đông.
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi xác nhận nước này có đủ dự trữ dầu ít nhất đến hết tháng 6. Nhập khẩu tổng thể tháng 4 tăng 9,7%, thấp hơn mức 10,9% của tháng 3, song điều này phản ánh sự sụt giảm về lượng dầu nhập khẩu, không phải sự giảm áp lực chi phí. Giá dầu cao đang đẩy tổng giá trị nhập khẩu năng lượng lên ngay cả khi khối lượng thu hẹp.
BoJ đứng trước thế lưỡng nan
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) tại cuộc họp tháng 4 giữ nguyên lãi suất ở mức 0,75%, đồng thời hạ dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2026 về 0,5% từ mức 1% và nâng mạnh dự báo lạm phát cơ bản lên 2,8% từ mức 1,9%. Tỷ lệ bỏ phiếu 6 thuận 3 chống cho thấy nội bộ BoJ không đồng thuận: nhóm thiểu số muốn tăng lãi ngay lên 1%, lập luận rằng rủi ro giá cả đang nghiêng về chiều leo thang.
BoJ dự kiến CPI năm 2026 sẽ tăng trong khoảng 2,5 đến 3,0%, do giá dầu thô leo cao đẩy chi phí năng lượng và hàng hóa lên, sau đó mới dần hạ xuống về mục tiêu 2% trong hai năm tiếp theo.
Norihiro Yamaguchi, nhà kinh tế tại Oxford Economics, nhận định cú bùng nổ AI sẽ tiếp tục đỡ nhu cầu xuất khẩu Nhật trong ngắn hạn, nhưng với giá năng lượng cao dai dẳng, nhu cầu hàng hóa vốn không liên quan đến AI sẽ suy giảm.
Tác động tiềm tàng tới Việt Nam
Những biến động của kinh tế Nhật có những tác động nhất định tới Việt Nam, khi đây hiện là đối tác kinh tế chiến lược sâu sắc nhất.
Tổng kim ngạch thương mại Việt Nam với Nhật năm 2025 tăng 11,28% so với cùng kỳ, đạt 51,43 tỷ USD. Về đầu tư, tính đến ngày quý 1/2026, Nhật có 5.760 dự án đang hoạt động tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký 79 tỷ USD, xếp thứ ba trong số 154 quốc gia và vùng lãnh thổ đang đầu tư vào Việt Nam, sau Hàn Quốc và Singapore. Vốn đầu tư được phê duyệt từ Nhật năm 2025 tăng 19,5% so với năm trước, đạt khoảng 3 tỷ USD.
Quan trọng hơn con số là định hướng đầu tư. Theo khảo sát năm 2025 của JETRO, 56,9% doanh nghiệp Nhật đang hoạt động tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng kinh doanh trong một đến hai năm tới, cao hơn mức bình quân 46,8% của ASEAN và 45% của khu vực châu Á Thái Bình Dương. Chỉ số niềm tin ở mức cao này có ý nghĩa dài hạn, cho thấy kết nối chặt chẽ giữa hai nền kinh tế quan trọng ở châu Á.
Nhu cầu chip toàn cầu mà Nhật đang hưởng lợi cũng là tín hiệu gián tiếp tốt cho Việt Nam. Khi Nhật xuất khẩu máy làm chip, Việt Nam có thể là điểm đến của chuỗi lắp ráp điện tử mà chip đó phục vụ. Tuy nhiên, việc BoJ đối mặt với lạm phát và đồng yen suy yếu, chi phí nhập khẩu hàng tư liệu sản xuất từ Nhật có thể tăng theo và ảnh hưởng đến chi phí vận hành của doanh nghiệp Nhật đang đặt nhà máy tại Việt Nam.