Quản trị

Tại các thị trường phương Tây, một cuộc dịch chuyển âm thầm nhưng quyết liệt trong tư duy mua hàng đang diễn ra, làm thay đổi toàn bộ luật chơi cho các nhà sản xuất châu Á. Ông Trần Thái, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Hanami Group, người từng tham gia giảm phát thải khoảng 350 triệu tấn CO₂ (tương đương việc toàn bộ giao thông tại TPHCM ngừng hoạt động trong 27 năm) tại diễn đàn “Chuỗi cung ứng điện tử thông minh trước biến động địa chính trị toàn cầu” khẳng định, các giám đốc mua hàng không còn đặt giá cả lên hàng đầu. Nhiệm vụ mới của họ là săn tìm những nguồn hàng có dấu chân carbon thấp nhất. Đây không còn là một xu hướng mang tính lựa chọn, mà là thực tế bắt buộc để hàng hóa được phép lưu thông trên bản đồ công nghệ toàn cầu.

Sự thay đổi này xuất hiện vào thời điểm ngành điện tử Việt Nam đang đứng trước những con số khả quan. Bà Công Tằng Tôn Nữ Thùy Trang, Tổng Giám đốc ITO Việt Nam, dẫn số liệu cho biết, kim ngạch xuất khẩu ngành đạt 164 tỷ USD năm 2025 và mục tiêu chạm mốc 200 tỷ USD vào năm 2026 với mức tăng trưởng hai con số. Tuy nhiên, thực trạng xuất khẩu hiện nay ghi nhận sự chênh lệch lớn khi khối doanh nghiệp FDI chiếm tới 98% tỷ trọng, trong khi doanh nghiệp nội địa chỉ đóng góp vỏn vẹn 2%. Để thu hẹp khoảng cách này và đạt được sự tăng trưởng bền vững, “tấm vé thông hành” không còn nằm ở việc hạ giá thành. Bà Công Tằng Tôn Nữ Thùy Trang nhận định chi phí không còn là yếu tố quyết định duy nhất. Thay vào đó, sự ổn định và khả năng duy trì phát triển bền vững trở thành thước đo sống còn. Một sản phẩm có giá 1 USD nhưng mang vòng đời carbon thấp nhất sẽ sở hữu lợi thế thương lượng tuyệt đối so với các đối thủ cùng phân khúc.

Tuy nhiên, con đường xanh hóa sản xuất vẫn còn nhiều thách thức. Doanh nghiệp Việt Nam hiện đang “mắc kẹt” ở phân lớp Tier 3, phân khúc gia công linh kiện đơn giản, in ấn và bao bì. Ông Trần Nhật Anh, chuyên gia cao cấp từ SGS Việt Nam, cho biết, trong số hàng nghìn đơn vị, chỉ có khoảng 51 doanh nghiệp đủ tiêu chuẩn trở thành nhà cung cấp cấp 1 (Tier 1) cho Samsung.

Áp lực tuân thủ đang tăng vọt khi EU và Mỹ áp dụng các đạo luật nghiêm ngặt như RoHS 2.0, REACH quản lý trên 260 hóa chất, và PFAS kiểm soát hơn 14.000 hợp chất bền vững bị cấm. Ông Trần Nhật Anh cho biết việc xây dựng hệ thống quản lý và kiểm soát chất độc hại (như QC 080000) đang phát sinh chi phí lớn, khiến doanh nghiệp lúng túng khi cân đối giữa lợi nhuận và yêu cầu từ các thương hiệu lớn như Apple hay Samsung. Thêm vào đó, biến động địa chính trị khiến giá nguyên liệu đầu vào và hóa chất ngành nhựa, vật liệu cơ bản cho điện tử, tăng gấp đôi chỉ trong vòng một tháng. Sự thiếu minh bạch về dữ liệu và tình trạng dữ liệu rời rạc tại nhiều đơn vị nội địa đang trở thành rào cản ngăn họ tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Để giải quyết bài toán này, các chuyên gia đề xuất một chiến lược tiếp cận mang tính thực dụng cao thay vì chạy theo những lý thuyết xa rời. Ông Trần Thái kiến nghị doanh nghiệp không nên thực hành ESG đơn độc mà cần hợp tác chặt chẽ với khách hàng. Giải pháp cụ thể là tập trung vào nhóm 3 khách hàng lớn nhất, yêu cầu họ cung cấp checklist dữ liệu cụ thể để xây dựng kế hoạch giám sát. Việc theo dõi tất cả hành động phát thải theo thời gian thực (real-time) thông qua dữ liệu IoT từ nhà máy sẽ giúp doanh nghiệp chứng minh tính minh bạch với các nhà mua hàng phương Tây.

Đồng thời, ông Trần Nhật Anh đề xuất sử dụng tiêu chuẩn QC 080000 làm “chìa khóa” để nâng cấp hệ thống ISO 9001 sẵn có. Tiêu chuẩn này giúp kiểm soát chất độc hại xuyên suốt từ nguồn nguyên liệu thô đến thành phẩm, đáp ứng trực tiếp các yêu cầu pháp lý từ EU và Mỹ.

Ở góc độ sản xuất, mô hình của ITO Việt Nam cung cấp một bài học về việc tích hợp tính bền vững ngay từ khâu thiết kế. Bà Công Tằng Tôn Nữ Thùy Trang chia sẻ đơn vị này ứng dụng mô hình kinh tế tuần hoàn để thiết kế các máy móc có khả năng nâng cấp, tái sử dụng thay vì thay mới hoàn toàn khi công nghệ thay đổi. Điều này giúp khách hàng tiết kiệm chi phí và giảm thiểu lượng rác thải công nghiệp.

Lợi ích của việc đi trước trong lộ trình giảm phát thải không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng yêu cầu khách hàng mà còn chính là công cụ sắc bén nhất để doanh nghiệp thương lượng về giá cả. Khi chất lượng và giá thành đã đạt đến ngưỡng bão hòa giữa các đối thủ, năng lực xanh hóa sẽ quyết định ai là người được chọn trong chuỗi cung ứng thông minh của tương lai.

Quân Bảo