Công nghệ

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định đến năm 2030 hoàn thành xây dựng đô thị thông minh đối với các thành phố trực thuộc Trung ương và một số tỉnh, thành phố có đủ điều kiện. Bên cạnh đó còn hướng tới mục tiêu có thành phố lọt vào danh sách Top 50 đô thị thông minh toàn cầu. Ông Nguyễn Kỳ, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định mục tiêu đến năm 2030, TPHCM phải trở thành đô thị thông minh, trung tâm khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực Đông Nam Á, hướng tới mục tiêu lọt vào Top 50 đô thị thông minh thế giới. Mục tiêu này cần một chiến lược về dữ liệu chặt chẽ, xác lập giá trị cốt lõi của dữ liệu là tài nguyên vận hành, là căn cứ để chính quyền phân tích và đưa ra quyết sách tối ưu.

Nhìn về hiện tại, thực tế đang tồn tại nhiều bất cập. Ông Tạ Minh Thái, Phó Chủ tịch Huawei chỉ ra rào cản lớn nhất cho khả năng mở rộng đô thị thông minh chính là sự tồn tại của các “ốc đảo số”. Những hệ thống này hình thành từ việc các sở ngành tự xây dựng trung tâm dữ liệu và nền tảng riêng lẻ trong quá khứ, tạo ra một mạng lưới rời rạc, thiếu tính liên kết.

Khi các đô thị nỗ lực thông minh hóa, cách thức triển khai lại đang đi theo mô hình thực thi riêng rẽ. Ông Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, đánh giá các đô thị đang xây dựng hệ thống theo chiều dọc, dẫn đến tình trạng “ốc đảo dữ liệu”. Hệ quả trực tiếp là không có ngôn ngữ tiêu chuẩn chung để kết nối hay chia sẻ thông tin, triệt tiêu khả năng tạo ra trí tuệ tổng hợp cho toàn đô thị.

Tình trạng này bộc lộ rõ nét tại các Trung tâm điều hành thông minh (IOC). Ông Nguyễn Trần Phú Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TPHCM, xác nhận các IOC trước đây đa phần chỉ thể hiện dữ liệu qua biểu đồ (dashboard) và các con số nhỏ lẻ theo từng ngành. Những số liệu này thiếu tính liên thông, khiến IOC chỉ dừng lại ở vai trò quan sát thay vì điều hành tổng thể.

Thêm vào đó, hạ tầng kỹ thuật đang bộc lộ những khoảng trống. TS Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhận định Việt Nam đang thiếu hạ tầng số, hạ tầng AI và đặc biệt là hạ tầng dữ liệu để AI có thể hoạt động hiệu quả. Sự thiếu hụt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia thống nhất cũng là một nguy cơ tiềm tàng. TS Nguyễn Quân lo ngại việc tích hợp dữ liệu từ các tổ chức và doanh nghiệp thành Big Data sẽ gặp trục trặc nếu thiếu một khung tiêu chuẩn chung.

Thử thách còn đến từ những đặc thù thực thể và xã hội. TPHCM là một ví dụ điển hình về độ khó trong việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào một cơ thể đô thị lâu đời với sự tồn tại hơn 300 năm cùng nhiều đặc điểm cũ kỹ và chắp vá. Đặc điểm này làm cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trở nên phức tạp hơn nhiều so với các đô thị mới được quy hoạch bài bản từ đầu.

Để giải quyết bài toán “ốc đảo dữ liệu”, sự ra đời của các khung pháp lý mới được xem là giải pháp then chốt. PGS TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia, dẫn chứng Quyết định số 1713 /QĐ-BKHCN về Khung kiến trúc công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) cho phát triển đô thị thông minh là một bước ngoặt. Khung này xác lập 5 đột phá quan trọng gồm: Giám sát, Liên thông, Tri thức, Bản sao số và Tiêu chuẩn hóa nhằm mục tiêu cao nhất là xóa bỏ các ngăn cách dữ liệu hiện nay.

Hành lang tiêu chuẩn cũng đã được thiết lập để làm căn cứ kỹ thuật cho các địa phương. Theo ông Hoàng Hữu Hạnh, đã có một danh mục gồm hơn 12 quy chuẩn, 54 tiêu chuẩn Việt Nam và 74 tiêu chuẩn quốc tế áp dụng riêng cho lĩnh vực đô thị thông minh. Đây là bộ công cụ cần thiết để thống nhất ngôn ngữ dữ liệu giữa các ngành.

Tại địa phương, những cam kết cụ thể bắt đầu hình thành. Ông Lê Ngọc Linh, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM, cho biết, Sở Xây dựng TPHCM đang triển khai xây dựng 19 bộ cơ sở dữ liệu làm nền tảng quản trị đô thị và đơn vị hiện hoàn thành 1/3 khối lượng công việc này. Việc hình thành các bộ dữ liệu nền tảng là bước đi bắt buộc để tiến tới vận hành các công nghệ cao cấp hơn như Bản sao số (Digital Twin) hay AI trong quản lý hạ tầng.

Xây dựng đô thị thông minh là cuộc cách mạng về dữ liệu hơn là cuộc chạy đua về thiết bị. Mục tiêu lọt vào Top 50 toàn cầu đòi hỏi sự thay đổi tư duy từ quản trị theo ngành dọc sang quản trị tích hợp dựa trên dữ liệu dùng chung. Nếu không phá bỏ được các “ốc đảo số” hiện tại, các đô thị lớn sẽ tiếp tục mắc kẹt trong vòng xoáy của sự phân mảnh và lãng phí nguồn lực đầu tư.

Quân Bảo