Tài chính số

Trong vòng một thập kỷ qua, Đông Nam Á đã nổi lên như một trong những trung tâm tăng trưởng năng động nhất của nền kinh tế số toàn cầu. Tuy nhiên, sau thời gian tăng trưởng nóng, cuộc đua giành thị phần bằng nguồn vốn giá rẻ đang dần nhường chỗ cho yêu cầu về hiệu quả kinh doanh và khả năng tạo lợi nhuận thực chất.

Cuộc đua mới của thương mại điện tử

Theo phân tích của SHS, các doanh nghiệp sở hữu mô hình vận hành bền vững, dòng tiền ổn định và năng lực tối ưu hóa chi phí được kỳ vọng sẽ trở thành những bên dẫn dắt giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của khu vực.

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh khu vực ASEAN đang tiến gần quy mô dân số xấp xỉ 700 triệu người và thu hút từ 230-250 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong năm 2025. Những yếu tố đó tiếp tục củng cố vị thế của Đông Nam Á như một trong những thị trường hấp dẫn nhất thế giới với các nhà đầu tư tổ chức và các tập đoàn công nghệ toàn cầu.

Theo các dự báo mới nhất, quy mô tổng giá trị giao dịch hàng hóa của nền kinh tế số Đông Nam Á tăng từ 226 tỷ USD năm 2023 lên 260 tỷ USD năm 2024 và đạt khoảng 305 tỷ USD vào năm 2025. Song song với đó, tỷ lệ thâm nhập Internet toàn khu vực cũng được nâng từ 68% lên 71%. Với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) khoảng 13,2% trong giai đoạn 2024-2029, Đông Nam Á hiện được đánh giá là thị trường kinh tế số tăng trưởng nhanh thứ hai trên thế giới.

Đối với giới đầu tư, ý nghĩa của những con số này không chỉ nằm ở quy mô giao dịch ngày càng lớn mà còn phản ánh tiềm năng mở rộng định giá của các doanh nghiệp công nghệ trong khu vực. Khi tầng lớp trung lưu tiếp tục gia tăng nhanh chóng, các doanh nghiệp sở hữu nền tảng số hiệu quả sẽ được hưởng lợi từ mức định giá cao hơn đáng kể so với các thị trường đã bước vào giai đoạn bão hòa.

Trong bức tranh đó, Việt Nam được xem như một trong những điểm sáng đáng chú ý với trụ cột quan trọng là thương mại điện tử. Nếu trước đây thương mại điện tử chỉ đóng vai trò là một kênh bán hàng bổ sung, thì hiện nay nó đã trở thành hạ tầng tiêu dùng thiết yếu của nền kinh tế. Quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam được dự báo đạt khoảng 31 tỷ USD vào năm 2025, tương đương gần 2/3 tổng quy mô nền kinh tế số quốc gia.

Xu hướng này cũng diễn ra trên toàn khu vực khi thương mại điện tử Đông Nam Á được kỳ vọng đạt 359 tỷ USD vào năm 2030. Trong bối cảnh thị trường thương mại điện tử châu Á - Thái Bình Dương có thể đạt quy mô lên tới 12,46 nghìn tỷ USD vào năm 2034, Việt Nam đang sở hữu lợi thế đặc biệt để trở thành một cửa ngõ kết nối giữa thị trường nội địa và các dòng thương mại xuyên biên giới.

Đặc biệt, thị trường bắt đầu bước sang giai đoạn “sàng lọc chất lượng” thay vì chỉ tăng trưởng số lượng. Chia sẻ tại một hội nghị gần đây, ông Nguyễn Lâm Thanh, Đại diện TikTok Technologies Việt Nam nhìn nhận năm 2026 được xem là giai đoạn thị trường bước vào quá trình sàng lọc mạnh mẽ. Khi các yêu cầu về thuế, hóa đơn điện tử và quản lý giao dịch ngày càng được siết chặt, những mô hình kinh doanh thiếu minh bạch hoặc vận hành theo hướng ngắn hạn sẽ gặp nhiều áp lực để tiếp tục tồn tại.

Ngược lại, các doanh nghiệp đầu tư bài bản vào quản trị, tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật và minh bạch trong hoạt động kinh doanh sẽ có nhiều cơ hội mở rộng quy mô. Dù số lượng người bán và doanh nghiệp trên thị trường có thể giảm, phần doanh thu được kỳ vọng sẽ tập trung nhiều hơn vào nhóm đơn vị hoạt động chuyên nghiệp. Nói cách khác, thị trường có thể nhỏ đi về số lượng người tham gia nhưng sẽ lớn hơn về chất lượng và giá trị kinh doanh.

Dư địa cho fintech

Chuyên gia tại SHS nhìn nhận bên cạnh thương mại điện tử, fintech tiếp tục là lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng mạnh nhất trong thập kỷ tới. Điều đáng chú ý là cơ hội lớn nhất của ngành lại xuất phát từ chính khoảng trống của hệ thống tài chính truyền thống. Hiện nay, khoảng 56% dân số Đông Nam Á vẫn thuộc nhóm chưa tiếp cận đầy đủ các dịch vụ ngân hàng cơ bản.

Tại Việt Nam, sự phát triển nhanh chóng của ví điện tử cùng hệ thống thanh toán VietQR đang thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phi tiền mặt. Với khoảng 30 triệu tài khoản ví điện tử đang hoạt động, thanh toán số đang dần trở thành phương thức giao dịch chủ đạo trong đời sống hàng ngày.

Một lợi thế cạnh tranh đặc biệt của Việt Nam nằm ở hệ sinh thái số nội địa. Với tỷ lệ sử dụng khoảng 82%, Zalo đang tạo ra một nền tảng tích hợp giữa truyền thông, thương mại và tài chính mà nhiều quốc gia trong khu vực chưa có được. Điều này mở ra cơ hội phát triển các dịch vụ fintech tích hợp sâu vào hành vi người dùng, từ thanh toán, tiết kiệm cho đến tín dụng tiêu dùng.

Song song với sự phát triển của thanh toán số, xu hướng “shoppertainment” - sự kết hợp giữa giải trí và mua sắm đang tái định nghĩa toàn bộ trải nghiệm bán lẻ. Sự thành công của TikTok Shop với tổng giá trị hàng hóa giao dịch khoảng 21 tỷ USD tại Đông Nam Á cho thấy người tiêu dùng đang chuyển dịch mạnh sang các hình thức mua sắm dựa trên nội dung video.

Xu hướng này không chỉ thay đổi cách thức tiếp cận khách hàng mà còn tạo ra một cấu trúc cạnh tranh hoàn toàn mới. Các thương hiệu không còn đơn thuần cạnh tranh bằng sản phẩm hay giá bán, mà còn bằng khả năng kể chuyện, xây dựng cộng đồng và tạo ra trải nghiệm nội dung hấp dẫn.

Trong khi đó, AI đang nhanh chóng chuyển từ một công nghệ hỗ trợ thành nền tảng cốt lõi cho hiệu quả vận hành. Các ứng dụng như định giá năng động (Dynamic Pricing), dự báo nhu cầu (Demand Forecasting), cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng và tối ưu hóa quảng cáo đang giúp doanh nghiệp duy trì lợi nhuận trong bối cảnh chi phí nền tảng và chi phí logistics liên tục gia tăng.

Trước những thay đổi đó, các doanh nghiệp Việt Nam cần xây dựng chiến lược phát triển dựa trên ba trụ cột chính. Thứ nhất, chuyển đổi sang mô hình quản trị tài chính dựa trên dữ liệu, sử dụng AI để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh trên từng đơn vị sản phẩm thay vì chỉ theo đuổi tăng trưởng doanh thu. Thứ hai, đầu tư mạnh vào hệ sinh thái nội dung và mạng lưới nhà sáng tạo nhằm tận dụng làn sóng video thương mại đang bùng nổ. Thứ ba, mở rộng hoạt động thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới để tiếp cận thị trường châu Á - Thái Bình Dương mà không cần đầu tư quá lớn vào hệ thống phân phối vật lý.

Tầm nhìn tới năm 2030, Việt Nam đang hội tụ đầy đủ các điều kiện để trở thành một trong những trung tâm kinh tế số quan trọng nhất khu vực. Tỷ lệ phổ cập Internet cao, hạ tầng thanh toán phát triển nhanh, dân số trẻ và khả năng tiếp nhận công nghệ mạnh mẽ đang tạo nên nền tảng tăng trưởng bền vững cho toàn bộ hệ sinh thái số.

SHS dự báo trong kịch bản cơ sở, quy mô nền kinh tế số Việt Nam có thể đạt khoảng 85 tỷ USD vào năm 2030. Trong kịch bản tăng trưởng mạnh, con số này hoàn toàn có thể vươn tới 190 tỷ USD. Đối với các nhà đầu tư, giai đoạn hiện nay không còn là thời điểm quan sát thị trường từ bên ngoài. Đây là giai đoạn cần bắt đầu phân bổ nguồn lực một cách có chọn lọc vào các tài sản số và các doanh nghiệp sở hữu năng lực công nghệ thực chất.

Khi nền kinh tế số Việt Nam bước vào chu kỳ tăng trưởng dựa trên hiệu quả thay vì chỉ mở rộng quy mô, những đơn vị có khả năng chuyển đổi công nghệ thành lợi nhuận sẽ trở thành những người chiến thắng lớn nhất trong cuộc đua đến năm 2030.

Diễm Ngọc