Kinh tế địa phương
Điện Biên: Đột phá từ mô hình chính quyền 2 cấp
Tiên phong vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và thực hiện đại phẫu sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Điện Biên đã ghi nhận những chuyển biến mang tính bước ngoặt sau một năm triển khai.
Theo báo cáo sơ kết một năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp tỉnh Điện Biên cho thấy, bằng tinh thần quyết liệt, linh hoạt và khoa học, vùng đất biên cương phía Tây Bắc không chỉ tinh gọn triệt để bộ máy, giảm mạnh các đầu mối trung gian mà còn nâng cao rõ rệt hiệu lực quản trị, thúc đẩy cải cách hành chính và tạo niềm tin lớn trong nhân dân. Đây được xem là một “cuộc cách mạng” về tổ chức bộ máy, mở ra không gian và động lực phát triển mới cho địa phương còn nhiều gian khó này.
"Đại phẫu" bộ máy từ tư duy đổi mới và sự đồng thuận lòng dân
Thực tế, Điện Biên bước vào công cuộc cải cách với những đặc thù không hề dễ dàng: một tỉnh miền núi, biên giới có diện tích tự nhiên 9.548,03 km², địa hình phức tạp, chia cắt mạnh và có đường biên giới giáp Lào, Trung Quốc dài hơn 455 km. Với quy mô dân số khoảng 67 vạn người gồm 19 dân tộc anh em cùng sinh sống, tỷ lệ hộ nghèo còn cao, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và giao thông còn nhiều hạn chế, việc thay đổi cấu trúc quản trị là một bài toán hóc búa, đòi hỏi sự thận trọng nhưng phải rất quyết liệt.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc triển khai chủ trương của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tinh gọn tổ chức bộ máy, Thường trực Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh Điện Biên đã chủ động xây dựng lộ trình bài bản. Đặc biệt, việc lãnh đạo, thể chế hóa kịp thời các nghị quyết của Trung ương thành các đề án, kế hoạch sát thực tiễn tại địa phương luôn gắn liền với vai trò chỉ đạo của các đồng chí lãnh đạo chủ chốt.
Bày tỏ về vấn đề này, Phó Bí thư thường trực Tỉnh uỷ, Chủ tịch HĐND tỉnh Điện Biên Lê Thành Đô khẳng định: “Việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không đơn thuần là sự sáp nhập cơ học các đơn vị hành chính hay cắt giảm nhân sự, mà là một cuộc cách mạng sâu sắc về tư duy quản trị và tổ chức bộ máy. Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh xác định phải xây dựng một hành lang pháp lý đồng bộ, tạo bệ đỡ vững chắc để hệ thống mới vận hành thông suốt ngay từ ngày đầu, bảo đảm quyền lực nhà nước được phát huy cao nhất tại cơ sở và phục vụ nhân dân hiệu quả nhất”.
Ngay sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1661/NQ-UBTVQH15, toàn tỉnh đã tiến hành sắp xếp từ 129 đơn vị hành chính cấp xã để hình thành 45 đơn vị hành chính cấp xã mới (gồm 42 xã và 03 phường), giảm tới 84 đơn vị, tương ứng với tỷ lệ giảm kỷ lục 65,1%. Sau sắp xếp, toàn bộ 45 xã, phường này đều thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Làm rõ hơn về quyết tâm chính trị và định hướng hành động của cơ quan hành pháp địa phương, ông Lê Văn Lương, Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên cho biết: “Khi bước vào triển khai mô hình mới, chính quyền tỉnh xác định không chọn giải pháp an toàn hay dịch chuyển nửa vời mà phải thực hiện cải cách một cách toàn diện, triệt để. Mục tiêu cốt lõi là xóa bỏ triệt để các tầng nấc trung gian, cô đọng bộ máy tinh gọn tối đa từ cấp tỉnh đến cấp cơ sở, nhằm giải phóng nguồn lực và nâng cao tốc độ, chất lượng xử lý công vụ phục vụ người dân, doanh nghiệp”.
Theo đó, ở cấp tỉnh, số lượng cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh được tinh giản mạnh mẽ từ 19 cơ quan xuống còn 14 cơ quan (giảm 26,3%). Bộ máy bên trong cũng được thu gọn đáng kể khi giảm 42 phòng, 1 chi cục và 6 đơn vị sự nghiệp công lập. Đáng chú ý, tỉnh đã mạnh dạn kết thúc hoạt động của Thanh tra cấp huyện và Thanh tra sở để tổ chức lại theo mô hình tập trung thuộc Thanh tra tỉnh.
Ở cấp xã mới sáp nhập, tổ chức bộ máy cũng được thiết kế tinh gọn theo hướng quản trị đa năng, hiện đại. 100% các xã, phường đã thành lập và ban hành quy định chức năng, nhiệm vụ cho các cơ quan chuyên môn hành chính (như Văn phòng HĐND - UBND, Phòng Văn hóa - Xã hội, Phòng Kinh tế, Trung tâm Phục vụ hành chính công). Đồng thời, các Ban của HĐND cấp xã và hệ thống đơn vị sự nghiệp dịch vụ công cũng được kiện toàn đồng bộ, hoàn toàn không làm gián đoạn các hoạt động giao dịch hay an sinh của người dân.
Hiệu quả tối ưu từ bài toán nhân sự và bệ phóng công nghệ số
Một trong những bài học kinh nghiệm sâu sắc nhất của Điện Biên trong một năm qua là việc giải quyết thỏa đáng, khoa học bài toán nhân sự dôi dư và tăng cường năng lực cho cơ sở. Việc điều động, sắp xếp cán bộ được tiến hành khẩn trương, minh bạch. Cơ quan chức năng đã điều động 2.308 cán bộ, công chức và chuyển công tác đối với 14.273 viên chức, người lao động từ cấp huyện về cấp xã mới. Đến nay, tổng số cán bộ, công chức khối chính quyền cấp xã hiện có là 1.593 người, cơ bản bảo đảm định mức vận hành.
Chia sẻ sâu hơn về chiến lược quản trị nguồn nhân lực trong giai đoạn chuyển giao mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ông Lê Văn Lương, Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên nhấn mạnh: “Khi thu gọn đầu mối, áp lực lớn nhất chính là sắp xếp con người và ổn định tâm lý cho đội ngũ công chức cơ sở. Chúng tôi quán triệt nguyên tắc: tinh giản nhưng phải nhân văn, cơ cấu lại nhưng phải nâng cấp chất lượng thực thi công vụ. Tỉnh không chỉ giải quyết chế độ thỏa đáng cho người nghỉ công tác mà còn tăng cường lực lượng từ cấp tỉnh về cắm bản, trực tiếp cầm tay chỉ việc cho cán bộ xã, quyết không để việc quản lý nhà nước bị bỏ trống hay đình trệ”.
Song song với đó, chính sách nhân văn và kịp thời dành cho những người nghỉ công tác đã tạo được sự an tâm lớn. Tỉnh đã giải quyết chính sách nghỉ hưu trước tuổi và thôi việc cho 929 cán bộ, công chức, viên chức theo các nghị định của Chính phủ, đồng thời giải quyết chính sách nghỉ tinh giản biên chế cho 1.305 trường hợp người hoạt động không chuyên trách cấp xã một cách quyết liệt, đúng đối tượng và không để xảy ra tiêu cực.
Nhằm bù đắp cho những vị trí còn thiếu và nâng cao chất lượng thực thi công vụ tại cơ sở, UBND tỉnh đã chủ động biệt phái, tăng cường 124 công chức, viên chức về các xã, phường; trong đó có 52 người từ các cơ quan cấp tỉnh. Công tác đào tạo bồi dưỡng cũng được chú trọng đặc biệt với hơn 11.800 lượt cán bộ, công chức, viên chức đã được tập huấn chuyên môn, giúp họ nhanh chóng nắm bắt các kỹ năng thực tiễn, phân định rõ thẩm quyền quản lý nhà nước trong bối cảnh vận hành chính quyền 2 cấp.
Mảnh ghép hoàn hảo tạo nên thành công cho mô hình chính quyền 2 cấp tại Điện Biên chính là sự bứt phá mang tính bệ phóng của hạ tầng công nghệ và chuyển đổi số. Chữ ký số chuyên dùng công vụ được phủ sóng diện rộng với hơn 22.200 chứng thư đang hoạt động. Hệ thống phần mềm quản lý văn bản và điều hành (TDOffice) đã kết nối liên thông đa tầng 3 cấp từ các bộ, ngành Trung ương đến tỉnh, các sở, ngành và xuống tận 100% các xã, phường mới sáp nhập. Nhờ vậy, tỷ lệ văn bản gửi đi, đến được ký số đạt trên 98%, xóa nhòa hoàn toàn khoảng cách địa lý của một tỉnh miền núi Tây Bắc.
Hiệu quả tối ưu của mô hình mới được chứng minh sinh động bằng những con số “biết nói” về mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính được xử lý đúng và sớm hạn đạt mốc lý tưởng: 99,7%. Các tiện ích từ ứng dụng "Điện Biên Smart" hay trợ lý ảo AI giải đáp vướng mắc 24/7 đã thực sự đưa chính quyền đến gần dân hơn bao giờ hết.
Trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, chỉ số hài lòng của người dân và doanh nghiệp đối với sự phục vụ của tỉnh Điện Biên liên tục duy trì ở mức điểm tối đa 18/18 điểm.
Hóa giải rào cản nội tại và khát vọng hoàn thiện thể chế
Bên cạnh những quả ngọt đã gặt hái được, chính quyền tỉnh Điện Biên cũng thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn, vướng mắc mang tính nội tại và khách quan sau một năm vận hành mô hình mới. Đó là hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và hướng dẫn thực hiện phân cấp, phân quyền ở một số lĩnh vực từ Trung ương đôi lúc chưa đồng bộ, kịp thời, gây lúng túng cho cơ sở. Cấp xã sau khi chuyển giao được giao rất nhiều nhiệm vụ, trong khi nguồn lực tài chính, ngân sách hỗ trợ từ tỉnh còn eo hẹp do điều kiện kinh tế chung của tỉnh còn nghèo.
Hạ tầng số tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới chưa thực sự đồng bộ; hệ thống máy móc, thiết bị công nghệ thông tin tại một số xã đã cũ, cấu hình thấp nhưng chưa có nguồn kinh phí để đầu tư thay thế đồng loạt. Ngoài ra, nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực then chốt như công nghệ thông tin, an toàn thông tin mạng của tỉnh vẫn rơi vào tình trạng khan hiếm. Việc xây dựng và phê duyệt vị trí việc làm theo quy định mới dù đang được đẩy nhanh tiến độ nhưng khâu lượng hóa công việc vẫn gặp không ít trở ngại thực tế.
Bàn về định hướng tháo gỡ các nút thắt này, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Lương phân tích: “Chúng tôi nhận thức rõ, tinh gọn bộ máy mới chỉ là bước khởi đầu. Để mô hình chính quyền 2 cấp thực sự giải phóng được các nguồn lực phát triển, Điện Biên đang tập trung hóa giải ba thách thức lớn: hiện đại hóa đồng bộ hạ tầng số tại các xã biên giới, chuẩn hóa năng lực công nghệ cho đội ngũ cán bộ, và tối ưu hóa quy trình thủ tục. Tỉnh đã và đang kiến nghị Trung ương cơ chế đặc thù về tài chính để số hóa kho tài liệu lưu trữ khổng lồ từ cấp huyện chuyển giao, đồng thời phân bổ ngân sách đo đạc, lập bản đồ địa chính liên thông, giúp chính quyền cơ sở có đủ công cụ mạnh trị lý địa bàn".
Đồng tình với quan điểm trên, Phó Bí thư thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Lê Thành Đô định hướng thêm về mặt thể chế: “Thời gian tới, HĐND tỉnh sẽ tăng cường hoạt động giám sát đối với công tác vận hành của bộ máy mới, đặc biệt là khâu phân cấp, ủy quyền ngân sách và thẩm quyền xử lý công việc của cấp xã. Điện Biên kiến nghị Chính phủ và Bộ Nội vụ sớm giao biên chế chính thức giai đoạn 2026 - 2031 để địa phương chủ động phương án nhân sự ổn định lâu dài, đồng thời ban hành khung danh mục vị trí việc làm đặc thù cho mô hình 2 cấp nhằm tối ưu hóa năng suất lao động công vụ”.
Tin tưởng rằng, với sự đồng thuận vững chắc của lòng dân, cùng quyết tâm chính trị cao nhất của những người đứng đầu, Điện Biên chắc chắn sẽ tiếp tục hoàn thiện bộ máy, biến những lợi thế của mô hình quản trị tinh gọn thành động lực mạnh mẽ để phát triển kinh tế - xã hội vững chắc, giữ vững chủ quyền an ninh biên giới quốc gia.