Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật Hải quan: Sàn thương mại điện tử lo “gánh” rủi ro
Cùng với nhiều kỳ vọng, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan vẫn còn để lại không ít băn khoăn, và một trong số đó là lo ngại về những rủi ro tiềm ẩn cho sàn thương mại điện tử.
Theo đó, như đã thông tin, việc sửa đổi Luật Hải quan không chỉ nhằm khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn mà còn góp phần hoàn thiện thể chế, tạo động lực cho phát triển kinh tế số, thương mại số và hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, cùng với nhiều kỳ vọng, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan vẫn còn để lại không ít băn khoăn, và một trong số đó là lo ngại về những rủi ro tiềm ẩn cho sàn thương mại điện tử.
Tham gia góp ý tại Hội thảo do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Cục Hải quan tổ chức mới đây, ông Phan Mạnh Hà, Giám đốc Đối ngoại Shopee Việt Nam cho rằng, việc tập trung trách nhiệm vào sàn thương mại điện tử được cho là chưa phù hợp với quy định cho phép nhiều chủ thể cùng tham gia hoạt động hải quan, cũng như chưa tương thích với vai trò trung gian đã được xác lập trong Luật Thương mại điện tử.
Từ đó, Giám đốc Đối ngoại Shopee Việt Nam đề xuất điều chỉnh theo hướng phân định lại vai trò: sàn thương mại điện tử nên dừng ở nghĩa vụ cung cấp thông tin, trong khi trách nhiệm khai báo thuộc về các chủ thể trực tiếp liên quan đến hàng hóa.
Bên cạnh vấn đề đã nêu, một điểm nghẽn khác nằm ở yêu cầu xác thực người mua trong giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới, theo Giám đốc Đối ngoại Shopee Việt Nam, quy định này cần được cân nhắc kỹ lưỡng, bởi đặc thù của hàng hóa thương mại điện tử hoàn toàn khác với hàng hóa xuất nhập khẩu truyền thống.
“Hàng hóa giao dịch qua nền tảng số thường có giá trị nhỏ, số lượng lớn và phân tán, đòi hỏi tốc độ xử lý nhanh. Việc áp dụng cơ chế xác thực chặt tương tự như với hàng hóa container có thể tạo ra điểm nghẽn mới thay vì giải quyết vấn đề. Khi mỗi ngày có hàng trăm nghìn đơn hàng, chỉ cần một khâu xác thực kéo dài cũng đủ làm gián đoạn toàn bộ chuỗi vận hành.
Bên cạnh đó, quy định này cũng kéo theo chi phí đáng kể về hạ tầng kỹ thuật và vận hành cho cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý, trong khi phần lớn đơn hàng có giá trị thấp và ít ảnh hưởng đến nguồn thu thuế. Rộng hơn, việc siết chặt theo hướng này còn có nguy cơ làm gia tăng chi phí tuân thủ, ảnh hưởng đến trải nghiệm người tiêu dùng và làm chậm lại đà phát triển của thị trường”, Giám đốc Đối ngoại Shopee Việt Nam phân tích.
Đồng quan điểm, bà Lê Thị Xuân Huế, Phó Giám đốc Công ty TNHH BowerGroupAsia Việt Nam cũng cho rằng, các quy định trong Dự thảo Luật (sửa đổi) cần được rà soát trong mối tương quan với Luật Thương mại điện tử nhằm tránh chồng chéo về quyền và nghĩa vụ.
Ngoài vấn đề pháp lý, Phó Giám đốc Công ty TNHH BowerGroupAsia Việt Nam cũng cảnh báo rủi ro thực tiễn khi giao nghĩa vụ kê khai cho sàn. Bởi, khi không nắm đầy đủ thông tin về hàng hóa, doanh nghiệp khó có thể xác thực và chịu trách nhiệm đối với các nội dung kê khai. Điều này đồng nghĩa với việc đặt lên các sàn một rủi ro pháp lý lớn mà họ không thể kiểm soát.
Liên quan đến vấn đề này, một số ý kiến cũng cho hay, các sàn thương mại điện tử hiện chủ yếu đóng vai trò kết nối, không trực tiếp kiểm soát quá trình vận chuyển hàng hóa. Do đó, không nên yêu cầu các nền tảng phải chịu trách nhiệm về các vi phạm của người bán liên quan đến thủ tục hải quan.
Trả lời về những băn khoăn và vấn đề được đưa ra từ phía các doanh nghiệp, ông Nguyễn Thành Hưng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết, việc yêu cầu sàn thương mại điện tử tham gia vào quá trình khai báo không phải là cách tiếp cận cá biệt, mà phù hợp với xu hướng quốc tế.
Theo Phó Cục trưởng Cục Hải quan, việc coi sàn thương mại điện tử hoàn toàn “đứng ngoài” trách nhiệm là chưa phản ánh đầy đủ vai trò của nền tảng trong chuỗi giao dịch bởi trong thực tế, các giao dịch trên nền tảng đều gắn với trách nhiệm dân sự của các bên tham gia.
“Không thể nói nền tảng không nắm được gì. Nếu hoạt động vận chuyển bị lợi dụng để đưa hàng cấm như ma túy thì không thể đứng ngoài trách nhiệm”, Phó Cục trưởng Cục Hải quan nhấn mạnh.
Đồng thời cho rằng, nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp, thương mại điện tử có thể bị lợi dụng để vận chuyển hàng cấm qua đường bưu chính, chuyển phát nhanh với danh tính người nhận không rõ ràng.