Kinh tế địa phương

Với mạng lưới khu công nghiệp dày đặc, sản lượng hàng hóa xuất nhập khẩu lớn và sự hiện diện của nhiều tập đoàn toàn cầu, logistics đang trở thành một cấu phần quan trọng của năng lực cạnh tranh, quyết định tốc độ lưu chuyển hàng hóa, khả năng kết nối chuỗi cung ứng và sức hấp dẫn của môi trường đầu tư tỉnh Bắc Ninh.

Phát huy lợi thế địa lý

Sau sắp xếp địa giới hành chính, không gian phát triển của tỉnh Bắc Ninh được mở rộng, hội tụ hệ thống đường bộ, đường sắt, đường thủy và Cảng hàng không quốc tế Gia Bình đang được đầu tư xây dựng. Đây là điều kiện để địa phương hình thành mạng lưới logistics phục vụ các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, kết nối với Hà Nội, Thái Nguyên, Hải Phòng, Quảng Ninh và các cửa khẩu phía Bắc.

Theo rà soát của Sở Xây dựng, trên địa bàn tỉnh hiện được quy hoạch 11 trung tâm logistics và 12 cảng cạn. Các điểm quy hoạch phân bố tại những khu vực công nghiệp, đô thị và đầu mối giao thông quan trọng như Quế Võ, Yên Phong, Tiên Sơn, Phong Khê, Gia Bình, Sen Hồ, Đồng Sơn, Long Xá, Yên Sơn.

Mạng lưới này nếu được triển khai đồng bộ sẽ tạo thành các điểm tập kết, lưu kho, phân phối, làm thủ tục hải quan và tổ chức vận tải đa phương thức. Thay vì hàng hóa phải di chuyển trực tiếp bằng đường bộ tới cảng biển, doanh nghiệp có thể hoàn thành nhiều công đoạn ngay tại địa phương, sau đó chuyển bằng đường bộ, đường sắt hoặc đường thủy đến cảng cửa ngõ.

Ông Nguyễn Việt Hùng, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Bắc Ninh cho rằng, định hướng phát triển logistics phải được đặt trong tổng thể quy hoạch giao thông, đô thị và công nghiệp của tỉnh. Hạ tầng logistics không thể phát triển riêng lẻ, mà cần kết nối trực tiếp với khu công nghiệp, quốc lộ, cao tốc, đường vành đai, đường sắt, đường thủy và sân bay Gia Bình.

Đáng chú ý, Bắc Ninh có khoảng 405 km đường sông trên 5 hệ thống sông lớn. Trong đó, 273 km thuộc tuyến đường thủy nội địa quốc gia, có khả năng phục vụ phương tiện trọng tải đến 500 tấn. Đây là tiềm năng lớn để chia sẻ áp lực với vận tải đường bộ, giảm chi phí nhiên liệu và hướng tới hoạt động logistics xanh hơn.

Thực tế, ICD Tân Cảng Quế Võ đang cho thấy giá trị của một đầu mối logistics tích hợp. Cảng nằm trên trục Quốc lộ 18, kết nối thuận lợi với khu vực Bắc Ninh, Bắc Giang, Thái Nguyên, Hà Nội và hệ thống cảng biển Hải Phòng. Với chức năng tập kết, lưu kho, thông quan và phân phối container, ICD góp phần đưa dịch vụ cảng biển đến gần hơn với nhà máy.

Tuy nhiên, khoảng cách từ quy hoạch đến năng lực vận hành vẫn còn lớn. Hiện mới có Trung tâm Logistics quốc tế Bắc Giang (nay thuộc phường Tiền Phong) hoàn thành và đi vào hoạt động; Trung tâm Logistics Phong Khê đang hoàn thiện thủ tục đầu tư; dự án cảng cạn Sen Hồ tiếp tục thực hiện các thủ tục pháp lý.

Điều đó cho thấy, Bắc Ninh đã có khung định hướng tương đối rõ, nhưng cần đẩy nhanh quá trình chuyển các điểm quy hoạch thành những đầu mối logistics thực sự hoạt động, có khả năng kết nối và cung cấp dịch vụ trọn gói.

Kéo “cảng biển” đến gần nhà máy

Đối với doanh nghiệp vận tải, giá trị của hạ tầng logistics không nằm trên bản đồ quy hoạch mà được đo bằng từng giờ xe chờ, từng kilômét chạy rỗng và từng chi phí phát sinh trên hành trình giao nhận hàng.

Ông Trần Văn Phong, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Phong Sinh (xã Kép) nhìn nhận, nhu cầu vận tải container tại Bắc Ninh rất lớn do hàng hóa từ các khu công nghiệp liên tục được đưa tới cảng biển và các trung tâm phân phối. Tuy nhiên, khi kho bãi, ICD và các tuyến kết nối chưa đồng bộ, doanh nghiệp vận tải phải đối mặt với áp lực ùn tắc, thời gian chờ đợi, chi phí nhiên liệu và khó khăn trong tối ưu hành trình.

Từ thực tế vận hành gần 100 đầu xe container, ông Phong cho rằng một hệ thống cảng cạn và trung tâm logistics đủ năng lực sẽ giúp doanh nghiệp tổ chức lại hoạt động vận tải. Hàng hóa có thể được gom, chia, làm thủ tục và trung chuyển ngay tại Bắc Ninh; phương tiện không phải dồn hết về cảng biển trong cùng một thời điểm.

Khi đó, ICD trở thành điểm điều phối của chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp vận tải có thể giảm quãng đường xe chạy không hàng, chủ động lịch trình, nâng hiệu suất phương tiện và hạn chế rủi ro giao hàng chậm.

Đây cũng là yếu tố quan trọng đối với các doanh nghiệp FDI hoạt động theo mô hình sản xuất tinh gọn, trong đó thời gian giao linh kiện và hàng hóa phải được kiểm soát rất chặt chẽ. Chỉ một mắt xích logistics bị chậm cũng có thể tác động tới cả dây chuyền sản xuất.

Còn theo ông Đỗ An Huy, Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư phát triển đô thị và Khu công nghiệp Quế Võ IDICO,hạ tầng logistics đang trở thành một phần trực tiếp trong năng lực cạnh tranh của khu công nghiệp.

Với một nhà đầu tư sản xuất, khoảng cách từ nhà máy tới cảng chỉ là một yếu tố. Quan trọng hơn là trên hành trình đó có xảy ra ùn tắc hay không, doanh nghiệp có được cung cấp dịch vụ kho bãi, thông quan, vận tải và phân phối thuận lợi hay không. Một khu công nghiệp kết nối tốt với ICD và các phương thức vận tải sẽ giúp nhà đầu tư giảm lượng hàng tồn kho, rút ngắn thời gian giao nhận và sử dụng vốn hiệu quả hơn.

Từ thực tiễn thu hút nhà đầu tư vào Khu công nghiệp Quế Võ II cho thấy các doanh nghiệp quốc tế ngày càng quan tâm tới khả năng chống đứt gãy chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn phát triển bền vững. Vì vậy, logistics của khu công nghiệp cần được phát triển theo hướng tích hợp: có kho tiêu chuẩn, kho ngoại quan, trung tâm phân phối, dịch vụ hải quan, kết nối vận tải và giải pháp quản lý số.

Bắc Ninh đang có trong tay nhiều mảnh ghép quan trọng, mạng lưới khu công nghiệp lớn, hành lang giao thông liên vùng, hệ thống sông ngòi, đường sắt và sân bay Gia Bình. Nhưng lợi thế chỉ được hình thành khi các mảnh ghép ấy được kết nối thành một hệ sinh thái.

Bởi vậy, lợi thế cạnh tranh mới của Bắc Ninh nằm ở năng lực biến quy hoạch thành hạ tầng, biến hạ tầng thành dịch vụ và biến dịch vụ logistics thành giá trị gia tăng cho doanh nghiệp.

Khi hàng hóa được lưu chuyển nhanh hơn, chi phí được tiết giảm và nhà máy kết nối thuận lợi hơn với thị trường toàn cầu, logistics sẽ trở thành “mạch dẫn” mới cho tăng trưởng. Đó cũng là bước chuyển cần thiết để Bắc Ninh không chỉ là trung tâm sản xuất, mà tiến tới giữ vai trò một trung tâm công nghiệp - logistics hiện đại của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Vũ Phường - Kim Dung