Bắc Ninh cần biến lợi thế FDI thành lực đẩy nâng doanh nghiệp nhỏ và vừa bằng mặt bằng sản xuất, vốn, thị trường, công nghệ và cơ chế kiến tạo.
Trong bối cảnh Nghị quyết số 68-NQ/TW khẳng định vai trò của kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 57-NQ/TW mở đường cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, yêu cầu đặt ra là phải tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt lớn lên, làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Ở điểm giao giữa chủ trương và thực tiễn, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Bắc Ninh trở thành nơi tập hợp tiếng nói, kết nối nguồn lực và thúc đẩy những thay đổi cụ thể cho cộng đồng doanh nghiệp.
Không để doanh nghiệp chờ đợi
Theo ông Lê Đắc Thuật, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Bắc Ninh, doanh nghiệp nhỏ và vừa có ưu thế về sự năng động, khả năng thích ứng, nhưng sức chống chịu còn hạn chế.
Vì vậy, với vai trò của mình, Hiệp hội luôn kịp thời nhận diện những khó khăn có tính hệ thống, tổng hợp thành kiến nghị có cơ sở và đồng hành với cơ quan quản lý trong quá trình xử lý. Những vấn đề về đất đai, tín dụng, lao động, công nghệ, thị trường và tiêu chuẩn chuỗi cung ứng được phân loại để có giải pháp phù hợp.
Từ thực tiễn tại Quế Võ, ông Kiều Đình Hương, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa khu vực Quế Võ cho rằng, mô hình chính quyền địa phương hai cấp tạo điều kiện giảm tầng nấc trung gian, đưa thẩm quyền và trách nhiệm đến gần cơ sở hơn. Tuy nhiên, đây là thay đổi lớn về tổ chức, con người và quy trình, do đó cần thời gian để vận hành ổn định.
Theo ông Kiều Đình Hương, chính quyền cơ sở cần sớm hoàn thiện quy trình phối hợp, công khai đầu mối xử lý và nâng cao năng lực cán bộ theo từng lĩnh vực. Mô hình hai cấp chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp biết rõ công việc của mình được giải quyết ở đâu, ai chịu trách nhiệm và trong thời hạn nào.
Trong yêu cầu đó, Hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa khu vực Quế Võ đóng vai trò như một “bộ cảm biến” của môi trường kinh doanh: kịp thời nắm bắt điểm nghẽn từ hội viên, phản ánh đúng bản chất vấn đề và theo dõi đến cùng kết quả xử lý. Một cơ chế phối hợp thường xuyên giữa chính quyền, Hội và doanh nghiệp hội viên sẽ có giá trị hơn những cuộc đối thoại chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận, ghi nhận.
Kinh tế tư nhân chỉ có thể phát triển mạnh khi bộ máy chính quyền vận hành ổn định, thủ tục thông suốt và trách nhiệm được xác định rõ ràng. Quá trình hoàn thiện mô hình chính quyền hai cấp vì thế phải đồng thời là quá trình nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp.
Mở không gian để doanh nghiệp bước vào chuỗi FDI
Bắc Ninh có lợi thế lớn khi tập trung nhiều doanh nghiệp FDI và các chuỗi sản xuất công nghiệp. Nhưng lợi thế ấy chỉ tạo ra sức bật dài hạn nếu doanh nghiệp trong nước được tham gia sâu hơn, thay vì chủ yếu đứng ở các khâu dịch vụ hoặc cung ứng có giá trị gia tăng thấp.
Ông Trần Đăng Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa khu vực Quế Võ cho rằng, tỉnh cần chủ động, quyết liệt hơn trong chương trình phát triển nhà cung ứng nội địa. Trước hết, tỉnh cần xây dựng cơ sở dữ liệu về năng lực doanh nghiệp nội địa, ngược lại, cần khảo sát nhu cầu mua hàng, linh kiện, thiết bị và dịch vụ của khu vực FDI. Khi hai nguồn dữ liệu được kết nối, hoạt động xúc tiến mới có thể chuyển từ gặp gỡ sang đặt hàng, thử nghiệm sản phẩm và hình thành quan hệ cung ứng lâu dài.
Tuy nhiên, muốn bước vào chuỗi lớn, doanh nghiệp phải có không gian sản xuất phù hợp. Ông Nguyễn Văn Thắng, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty cổ phần GEMTEC chỉ ra một nghịch lý: nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ cần diện tích vừa đủ để xây dựng nhà xưởng, nhưng các lô đất trong khu, cụm công nghiệp thường có quy mô lớn, vượt khả năng tài chính và nhu cầu thực tế.
Doanh nghiệp nhỏ không đủ khả năng thuê cả lô đất lớn, nhưng cũng không thể tổ chức hoạt động nghiên cứu, chế tạo máy móc trong khu dân cư. Khoảng trống về quỹ đất và nhà xưởng phù hợp đang trở thành rào cản đối với quá trình mở rộng sản xuất.
Đây không đơn thuần là câu chuyện mặt bằng, mà là bài toán thiết kế hạ tầng đúng đối tượng. Bắc Ninh cần nghiên cứu phát triển nhà xưởng tiêu chuẩn, nhà xưởng nhiều tầng, khu sản xuất theo mô-đun hoặc cụm liên kết ngành dành cho doanh nghiệp cơ khí, công nghệ môi trường và công nghiệp hỗ trợ.
Khi diện tích được chia linh hoạt, doanh nghiệp có thể giảm chi phí đầu vào, dành nguồn lực cho máy móc, công nghệ và phát triển thị trường.
Nút thắt tiếp theo là vốn. Theo ông Thắng, bên cạnh tín dụng ưu đãi, tỉnh Bắc Ninh cần phát huy vai trò của quỹ bảo lãnh tín dụng, từng bước xây dựng cơ chế đánh giá tài sản trí tuệ và thiết kế các gói vốn gắn với hợp đồng, đơn hàng hoặc dự án đổi mới công nghệ. Nguồn vốn phải đi đúng đặc thù của doanh nghiệp, thay vì buộc mọi doanh nghiệp cùng đáp ứng một chuẩn tín dụng truyền thống.
Tháo “khóa” thể chế cho doanh nghiệp công nghệ
GEMTEC đang nghiên cứu, chế tạo máy móc và các dây chuyền liên quan đến bảo vệ môi trường như lò đốt rác, thiết bị xử lý chất thải phục vụ các nhà máy xi măng.
Theo ông Nguyễn Văn Thắng, nếu công nghệ trong nước đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, hiệu quả vận hành và tiêu chuẩn môi trường, việc tạo cơ hội cho doanh nghiệp Việt tham gia sẽ giúp giảm phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu, tiết kiệm chi phí và nâng cao năng lực công nghiệp nội địa.
Nhà nước có thể nghiên cứu các chương trình thử nghiệm, đặt hàng hoặc mua sắm sản phẩm dựa trên hiệu quả kỹ thuật, chi phí trong toàn bộ vòng đời, tỷ lệ nội địa hóa và khả năng giảm phát thải. Sản phẩm trong nước nếu đáp ứng tiêu chuẩn phải có cơ hội cạnh tranh bình đẳng với thiết bị nhập khẩu.
Với những doanh nghiệp theo đuổi công nghệ môi trường, cần có lộ trình hỗ trợ chuyển đổi thành doanh nghiệp khoa học và công nghệ để tiếp cận các chính sách về thuế, vốn, đất đai và nghiên cứu phát triển. Đây không chỉ là hỗ trợ một doanh nghiệp, mà còn là cách hình thành năng lực tự chủ về công nghệ xử lý môi trường, ESG và giảm phát thải.
Câu chuyện của Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Công nghệ Nam Vượng cho thấy khoảng cách giữa chủ trương khuyến khích đổi mới sáng tạo và khả năng thụ hưởng chính sách vẫn còn đáng kể.
Theo ông Trần Văn An, Giám đốc Công ty cho biết, Nam Vượng được thành lập từ năm 2007, theo đuổi hoạt động nghiên cứu và phát triển, hợp tác với nhiều trường đại học trong nghiên cứu robot và các giải pháp công nghệ (Đại học Bách Khoa, Giao thông vận tải, Công nghiệp Hà Nội,…).
Nghị quyết số 57-NQ/TW tạo thêm động lực cho phong trào đổi mới sáng tạo, thúc đẩy sự liên kết giữa doanh nghiệp với các trường đại học, viện nghiên cứu. Nghị quyết số 68-NQ/TW tiếp tục củng cố niềm tin để doanh nghiệp tư nhân đầu tư dài hạn vào công nghệ.
Tuy nhiên, dù có nhiều công trình và sản phẩm được ghi nhận, doanh nghiệp vẫn chưa được công nhận là doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Một trong những vướng mắc là yêu cầu thẩm định sản phẩm bởi bên thứ ba, trong khi đơn vị đánh giá không phải lúc nào cũng có đủ năng lực chuyên môn để nhận diện đúng giá trị công nghệ do doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, phát triển.
Nếu khâu đánh giá thiếu chuyên môn sâu, chính sản phẩm đổi mới sáng tạo có thể bị “mắc kẹt” trong thủ tục. Một doanh nghiệp có thể nghiên cứu thành công, tạo ra sản phẩm và được thị trường ghi nhận, nhưng lại chưa thể tiếp cận chính sách chỉ vì thiếu một chủ thể đủ năng lực thẩm định.
Vì vậy, cần xây dựng mạng lưới chuyên gia, viện nghiên cứu, trường đại học và hội đồng đánh giá theo từng lĩnh vực công nghệ. Bằng sáng chế, kết quả thử nghiệm, hợp đồng thương mại, hiệu quả vận hành thực tế và mức độ làm chủ công nghệ cũng cần được xem xét như những căn cứ đánh giá phù hợp.
Ghi nhận chung của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa Bắc Ninh, để doanh nghiệp Việt lớn lên, Bắc Ninh cần nhiều hơn những hỗ trợ về quỹ đất, dòng vốn, thị trường cho công nghệ nội địa và một hệ thống thẩm định đủ năng lực nhận diện giá trị sáng tạo.
Khi những nút thắt đó được tháo gỡ, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ không còn chỉ là lực lượng đông về số lượng. Họ có thể trở thành nhà cung ứng, nhà sáng tạo công nghệ và nền tảng nội sinh cho một Bắc Ninh công nghiệp, xanh và tự chủ hơn.
