Chính trị - Xã hội
Tăng lương gắn với năng suất lao động: Doanh nghiệp lo không đủ “sức”
Cộng đồng doanh nghiệp cho rằng việc điều chỉnh lương tối thiểu cần bám sát năng suất lao động, khả năng chi trả và thực tế chi phí sản xuất gia tăng, đồng thời cảnh báo mức tăng quá cao có thể làm suy giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Phiên thứ nhất để trao đổi về phương án điều chỉnh lương tối thiểu vùng năm 2027 đã được Hội đồng Tiền lương quốc gia khởi động mới đây.
Hệ quả “nén lương”
Chia sẻ trước Hội đồng Tiền lương quốc gia, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết: Theo báo cáo cơ quan thống kê quốc gia, 5 tháng đầu năm 2026 số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động là 142,6 nghìn doanh nghiệp tăng 27,6% so với cùng kỳ 2025. Nhưng ngược lại số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là 129,3 nghìn doanh nghiệp tăng 15,8% so với cùng kỳ năm trước cho thấy bức tranh chưa mấy lạc quan của cộng đồng doanh nghiệp.
Trong khi đó, khi so sánh xu hướng tăng lương tối thiểu vùng và năng suất lao động hằng năm, ông Hoàng Quang Phòng nhận định, trong thời gian qua, mức lương tối thiểu đã liên tục được điều chỉnh nhằm cải thiện đời sống người lao động. Riêng các năm 2024 và 2026, mức lượng tối thiểu lần lượt tăng 6% và 7,2%. Trong khi đó, tốc độ tăng năng suất lao động của nền kinh tế năm 2024-2025 chỉ duy trì ở mức 5,77% năm 2024 và 4,65% năm 2025.
“Điều này cho thấy chi phí lao động đang có xu hướng tăng nhanh hơn tốc độ tạo ra giá trị gia tăng của doanh nghiệp. Tác động của việc điều chỉnh lương tối thiểu không chỉ dừng ở nhóm lao động hưởng mức lương tối thiểu mà còn lan tỏa đến toàn bộ cơ cấu tiền lương trong doanh nghiệp. Hiện tượng "nén lương" đang xảy ra khi doanh nghiệp buộc phải nâng lương nhóm sát mức tối thiểu nhưng không đủ nguồn lực điều chỉnh tương ứng cho lao động có tay nghề và thâm niên”, Phó Chủ tịch VCCI nhận định.
Lãnh đạo VCCI cũng lưu ý nguy cơ tăng lương tối thiểu quá nhanh có thể thúc đẩy thay thế lao động bằng tự động hoá. “Khi chi phí lao động tăng nhanh, doanh nghiệp có xu hướng đẩy mạnh thay thế lao động giản đơn bằng công nghệ. Điều này có thể làm giảm cơ hội việc làm đối với nhóm lao động kỹ năng thấp - nhóm vốn là đối tượng chính mà chính sách lương tối thiểu hướng tới bảo vệ. Tuy nhiên, quá trình phục hồi kinh tế hiện nay chưa diễn ra đồng đều giữa các nhóm doanh nghiệp. Trong khi doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp FDI có điều kiện đầu tư công nghệ để nâng cao năng suất, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đang chịu áp lực lớn về chi phí sản xuất và khả năng cạnh tranh”, ông Hoàng Quang Phòng lo ngại.
Chi phí tăng cao
Đặc biệt, Lãnh đạo VCCI nhấn mạnh tới tình trạng bất ổn chính trị, chi phí sản xuất và chi phí tuân thủ ngày càng lớn. Cụ thể, thứ nhất liên quan đến tác động của việc Hoa Kỳ đề xuất áp thuế bổ sung lên tới 12,5% đối với hàng hóa từ 60 quốc gia, trong đó có Việt Nam, liên quan đến mục 301 về vấn đề lao động cưỡng bức.
Thứ hai, tại Việt Nam, một số ngành đang bắt đầu thử nghiệm áp dụng chính sách hộ chiếu sản phẩm theo quy định của Liên minh châu Âu (EU) như nông sản, thời trang, dệt may, điện tử và pin dẫn tới tăng chi phí cho doanh nghiệp.
Cùng với đó, bối cảnh căng thăng và xung đột xung đột giữa Hoa Kỳ với Iran, đặc biệt là nguy cơ đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch của ngành năng lượng và thương mại thế giới, đang tạo ra thách thức nghiêm trọng đối với hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam.
Mặc dù kinh tế đang có dấu hiệu phục hồi tích cực, song lãnh đạo VCCI nhấn mạnh cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn đang chịu áp lực lớn từ chi phí sản xuất, chi phí lao động, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong khi đó, mức lương tối thiểu hiện hành đã tiến gần tới mức sống tối thiểu.
Đáng lưu ý, Báo cáo “Khảo sát Tăng lương và Biến động nhân sự Đông Nam Á năm 2025” của Tập đoàn dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp hàng đầu thế giới Aon plc công bố gần đây cho thấy, Việt Nam dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về mức tăng lương trung bình trong năm 2025 với tỷ lệ 7,7% vượt xa mức trung bình khu vực là 5,4% và dự báo tiếp tục tăng mức cao trong năm 2026 với tỷ lệ khoảng 7,1%, vượt xa mức trung bình 5,3% của khu vực.
“Vì vậy, việc điều chỉnh lương tối thiểu năm 2027 cần dựa trên nguyên tắc hài hòa lợi ích các bên, gắn với tăng năng suất lao động và khả năng chi trả của doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm ổn định việc làm và sức cạnh tranh của nền kinh tế”, ông Hoàng Quang Phòng nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, ông Phạm Minh Huân, nguyên Thứ trưởng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ), nhìn nhận tăng lương ở mức cao là tốt cho người lao động. Tuy nhiên, phải xem doanh nghiệp có đủ “sức” tăng hay không mới là quan trọng.
Lương tối thiểu vùng đã được điều chỉnh nhiều lần trong suốt những năm qua. Gần nhất từ 1/1/2026, mức lương tối thiểu vùng I là 5,31 triệu đồng/tháng; Vùng II là 4,73 triệu đồng/tháng; Vùng III là 4,14 triệu đồng/tháng; Vùng IV là 3,7 triệu đồng/tháng.
Mức lương tối thiểu theo giờ tại vùng I là 25.500 đồng/giờ, vùng II là 22.700 đồng/giờ, vùng III là 20.000 đồng/giờ, vùng IV là 17.800 đồng/giờ.
Theo ông Huân, hiện nay các doanh nghiệp như dệt may, da giày, thủy sản… biên độ lợi nhuận rất mỏng. Trong khi đó, giá cả vật liệu tăng, giá điện, cước vận tải tăng… sẽ đổ dồn hết chi phí vào doanh nghiệp. "Các doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu là gia công, để "nuôi" doanh nghiệp, cần phải giữ lợi thế cạnh tranh với các nước trong khu vực. Vì vậy, phương án điều chỉnh lương tối thiểu phải thật cân đối, hài hòa", ông Huân nói.