Doanh nghiệp

Khi các quốc gia trên thế giới đẩy mạnh phát triển AI và bảo đảm chuỗi cung ứng bán dẫn, Việt Nam đang đứng trước những lựa chọn chiến lược quan trọng về cách xây dựng hệ sinh thái AI riêng trong bối cảnh công nghệ toàn cầu ngày càng phân tách.

Chuyên môn hóa để tạo lợi thế

Tiến sĩ James Kang, giảng viên cấp cao ngành Khoa học máy tính tại Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng Việt Nam nên giảm ưu tiên xây dựng các mô hình AI quy mô lớn, đa năng và thay vào đó tập trung phát triển các hệ thống AI chuyên biệt dựa trên nguồn dữ liệu chất lượng cao của Việt Nam.

"Sai lầm lớn nhất là cố gắng xây dựng một hệ thống AI tổng quát để cạnh tranh với các tập đoàn công nghệ toàn cầu. Con đường đó đòi hỏi nguồn lực tài chính, năng lượng và hạ tầng vượt quá khả năng của chúng ta", ông Kang nhận định.

Theo ông Kang, thay vì dàn trải nguồn lực, Việt Nam cần tập trung phát triển hạ tầng AI phục vụ những lĩnh vực có thế mạnh như nông nghiệp, y tế, logistics, tài chính hay quản trị công.

"Ưu tiên của Việt Nam phải là chuyên môn hóa. Chúng ta cần xây dựng các hệ thống AI dựa trên dữ liệu Việt Nam để tạo ra những công cụ thực sự hữu ích cho doanh nghiệp và nền kinh tế," ông nói.

Theo vị chuyên gia này, việc phát triển AI theo hướng chuyên biệt không chỉ giúp tiết kiệm chi phí đầu tư mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững, từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.

Ông cũng cho rằng trong bối cảnh nguồn cung chip AI và hạ tầng tính toán trên thế giới còn nhiều hạn chế, việc theo đuổi các mô hình AI quy mô lớn sẽ khiến Việt Nam gặp nhiều khó khăn về chi phí và khả năng tiếp cận công nghệ.

Cần khung pháp lý mạnh

Bên cạnh chiến lược công nghệ, Tiến sĩ James Kang đánh giá Việt Nam đang có lợi thế khi từng bước hoàn thiện khung pháp lý cho AI và dữ liệu.

“Khi nói đến việc bảo vệ dữ liệu đồng thời duy trì một nền kinh tế cởi mở cho doanh nghiệp trong nước, Việt Nam thực sự có một lợi thế mang tính cấu trúc rất lớn cho phép xây dựng và triển khai các chính sách AI quốc gia dài hạn với tính nhất quán và tốc độ cao hơn nhiều”, ông nói.

Theo ông, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Trí tuệ nhân tạo vừa có hiệu lực năm nay đã tạo nền tảng quan trọng để bảo vệ dữ liệu nhạy cảm của quốc gia, đồng thời hỗ trợ đổi mới sáng tạo trong nước.

“Hai khung pháp lý này khi kết hợp lại sẽ trao cho Chính phủ quyền hạn rất lớn trong việc quản lý chặt chẽ việc lưu chuyển và chia sẻ dữ liệu”. - Tiến sĩ James Kang nói, đồng thời cho rằng, các nhà hoạch định chính sách có thể thúc đẩy đổi mới bằng cách xây dựng các cơ chế thử nghiệm pháp lý dành cho doanh nghiệp trong nước.

Đối với doanh nghiệp nhỏ trong nước, ông đề xuất Chính phủ có thể ngay lập tức sử dụng quyền điều hành tập trung để thiết lập một cơ chế thử nghiệm pháp lý linh hoạt – một môi trường thử nghiệm với thủ tục tối giản và các điều khoản nằm trong vùng an toàn”.

Theo ông, điều đó có nghĩa là nếu một startup trong nước vô tình mắc một lỗi nhỏ về dữ liệu trong quá trình đổi mới sáng tạo, họ sẽ không bị đè nặng bởi những quy định nghiêm ngặt vốn được thiết kế để quản lý các tập đoàn công nghệ toàn cầu. Bằng lợi thế về tốc độ ra quyết định, Việt Nam có thể bảo đảm chủ quyền dữ liệu và thúc đẩy phát triển công nghệ trong nước nhanh hơn nhiều so với các nền kinh tế phương Tây phức tạp.

Theo Tiến sĩ Kang, năng lực cạnh tranh AI của Việt Nam trong dài hạn sẽ phụ thuộc ít hơn vào việc chạy đua xây dựng các mô hình AI lớn nhất thế giới, mà nhiều hơn vào việc phát triển năng lực AI chuyên biệt để giải quyết các ưu tiên quốc gia, đồng thời duy trì tính độc lập về công nghệ.

Nhìn về tương lai, Tiến sĩ Kang cho rằng AI vật lý (Physical AI) có thể trở thành cơ hội lớn tiếp theo của Việt Nam. Thông qua hợp tác chặt chẽ với những doanh nghiệp công nghệ đang đầu tư mạnh vào phần cứng thông minh và robot, Việt Nam có thể tận dụng các quan hệ đối tác công nghệ hiện có để phát triển năng lực vượt ra ngoài lĩnh vực sản xuất. Vì AI vật lý đòi hỏi cả chuyên môn về phần mềm lẫn phần cứng, đây có thể là con đường giúp Việt Nam học hỏi, đổi mới sáng tạo và cạnh tranh trong giai đoạn phát triển tiếp theo của nền kinh tế AI toàn cầu.

Hạnh Lê