Ô tô - Xe máy
Tránh những dự án FDI ô tô lắp ráp giản đơn
Năng lực sản xuất ô tô tại Trung Quốc đang dư thừa lớn, các doanh nghiệp có thể “xuất khẩu” ra nước ngoài, dưới dạng những dự án FDI lắp ráp giản đơn.
Trung Quốc hiện có năng lực sản xuất khoảng 55 triệu ô tô mỗi năm nhưng nhu cầu trong nước chỉ khoảng 23 triệu xe, khiến công suất sử dụng chỉ đạt gần 50%. Các doanh nghiệp Trung Quốc có thể đẩy tình trạng dư thừa ra nước ngoài, dưới dạng các dự án FDI lắp ráp giản đơn. Đây là điều nhiều quốc gia lo ngại.
Những lo ngại
Ngành ô tô Thái Lan đang kêu gọi Chính phủ tăng tỷ lệ nội địa hóa linh kiện xe điện, nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng trong nước. Theo Câu lạc bộ công nghiệp ô tô, thuộc Liên đoàn công nghiệp Thái Lan (FTI), những linh kiện vốn đã được sản xuất tại Thái Lan cần được ưu tiên sử dụng. Chính phủ nên khuyến khích doanh nghiệp sử dụng những linh kiện trong nước và cho phép khấu trừ thuế đối với các khoản chi liên quan. Việc yêu cầu các hãng xe điện mua linh kiện sản xuất trong nước sẽ góp phần bảo vệ chuỗi cung ứng.
Một vấn đề khác khiến ngành ô tô Thái Lan lo ngại là Mỹ rất quan tâm đến hoạt động trung chuyển hàng hóa. Tức là các sản phẩm lắp ráp tại Thái Lan nhưng sử dụng toàn bộ linh kiện nhập khẩu. Mỹ có thể lấy đây làm cơ sở để áp mức thuế cao hơn đối với hàng hóa xuất khẩu từ Thái Lan.
FTI cho biết, đang thúc đẩy Chính phủ ban hành những quy định chặt chẽ hơn về tỷ lệ nội địa hóa trong sản xuất ô tô điện, nhằm bảo vệ ngành công nghiệp trong nước.
Tại Malaysia, để tránh hoạt động lắp ráp giản đơn trong nước, Chính phủ nước này đã ban hành những điều kiện đối với các dự án FDI sản xuất ô tô mới. Theo đó, bắt buộc phải thực hiện các công đoạn có hàm lượng công nghệ và giá trị cao ngay tại Malaysia.
Việt Nam có thị trường ô tô tăng trưởng nhanh và đầy tiềm năng. Năm 2025 đạt doanh số bán hơn 600.000 xe và đang hướng tới con số 700.000 xe vào cuối năm 2026. Trong khi đó, theo dự báo của Bộ Công Thương, quy mô thị trường ô tô Việt Nam sẽ đạt 1 triệu xe/năm vào năm 2030 và tăng dần lên đến từ 5-5,7 triệu xe/năm vào năm 2045.
Trong khi đó, từ tháng 7/2022 Chính phủ Việt Nam đã ban hành Quyết định 876/QĐ-TTg, đặt ra lộ trình, đến năm 2030, có 50% phương tiện giao thông đô thị và 100% xe buýt, taxi nội đô sẽ sử dụng năng lượng điện, đến năm 2040 dừng sản xuất, nhập khẩu xe chạy xăng dầu, tiến tới 100% xe xanh và đến năm 2050, toàn bộ 100% phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, chuyển đổi sang sử dụng điện, năng lượng xanh. Cơ hội lớn đang mở ra với xe xanh.
Tránh “bài học” cũ
Hiện tại, ô tô con nhập khẩu nguyên chiếc từ Trung Quốc về Việt Nam phải chịu thuế suất 50%, nhưng nếu nhập khẩu bộ linh kiện về lắp ráp thuế suất chỉ dưới 10%. Thị trường tiềm năng, cộng với chênh lệch thuế suất lớn khiến nhiều hãng xe Trung Quốc tính tới việc đầu tư nhà máy tại Việt Nam. Không những thế, ô tô điện còn được Chính phủ ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt mức 3% và miễn lệ phí trước bạ đến hết năm 2030; ô tô hybrid được ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt bằng 70% xe xăng, dầu cùng loại.
Tại Việt Nam, hiện đã có một dự án đầu tư sản xuất lắp ráp ô tô của Trung Quốc sắp đi vào hoạt động, một số hãng xe Trung Quốc khác đã lên kế hoạch xây dựng nhà máy tại Việt Nam.
Giống như Thái Lan, giới chuyên môn cũng lo ngại, Trung Quốc có thể đẩy tình trạng dư thừa sang Việt Nam, dưới dạng các dự án FDI lắp ráp giản đơn. Tức là đầu tư nhà máy lắp ráp ô tô, rồi nhập khẩu toàn bộ thân vỏ xe đã có đầy đủ khung gầm, động cơ, hệ truyền động... chỉ thực hiện những công đoạn cuối cùng tại Việt Nam. Qua đó hưởng ưu đãi và chiếm lĩnh thị trường. Việt Nam đã từng có “bài học” về việc ưu đãi các dự án FDI lắp ráp giản đơn, không mang lại nhiều giá trị, còn khiến cho ngành công nghiệp ô tô khó phát triển từ mấy chục năm trước.
Đáng lo hơn, nếu những sản phẩm lắp ráp giản đơn này được xuất khẩu sang quốc gia khác, chẳng hạn như Mỹ, dẫn tới nguy cơ Việt Nam có thể bị điều tra về trung chuyển hàng hóa tiếp nhận dư thừa công suất từ Trung Quốc. Từ đó sẽ bị áp thuế quan trừng phạt lên toàn bộ các mặt hàng công nghiệp xuất khẩu.
Vì vậy, cần xem xét kỹ và kiểm soát chặt các dự án FDI ô tô mới. Nâng cao quy định về điều kiện sản xuất lắp ráp ô tô, yêu cầu phải có đầy đủ các công đoạn tạo giá trị gia tăng trong nước, phải bắt đầu từ sản xuất linh kiện rời, cam kết phát triển chuỗi cung ứng tại chỗ, với sự tham gia của các doanh nghiệp Việt Nam.