Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật Kiến trúc: Cần luật hóa tiêu chí nhận diện bản sắc văn hóa
Cùng với các vấn đề liên quan đến thi tuyển phương án kiến trúc, góp ý xây dựng và hoàn thiện Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, không ít ý kiến cũng cho rằng, cần luật hóa tiêu chí nhận diện bản sắc văn hóa.
Như đã thông tin, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc được xây dựng với nhiều điểm mới như bỏ quy định về sát hạch hành nghề kiến trúc, bổ sung quy định về thi tuyển ý tưởng kiến trúc và tuyển chọn ý tưởng, phương án kiến trúc, và giảm số lượng công việc thiết kế kiến trúc cần cấp chứng chỉ hành nghề.
Dự thảo Luật (sửa đổi) được kỳ vọng, sau khi ban hành sẽ không chỉ giúp nâng cao quản lý hoạt động kiến trúc mà còn thực sự kiến tạo môi trường trong đó chất lượng chuyên môn, bản sắc văn hóa và lợi ích cộng đồng được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển không gian sống.
Cùng với các vấn đề liên quan đến thi tuyển phương án kiến trúc, góp ý xây dựng và hoàn thiện Dự thảo Luật này, không ít ý kiến cũng cho rằng, cần luật hóa tiêu chí nhận diện bản sắc văn hóa.
Tham gia góp ý, đại biểu Trần Văn Tuấn, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh bày tỏ băn khoăn khi Dự thảo Luật bỏ quy định của Luật Kiến trúc hiện hành về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc bảo vệ, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc.
Theo đại biểu, đây là quy định rất cần thiết và không nên loại bỏ. Bởi thực tế hiện nay đang xuất hiện tình trạng kiến trúc sao chép, pha tạp, thiếu bản sắc tại nhiều khu đô thị mới. Thậm chí, ở một số khu phố cũ và khu dân cư truyền thống, nếu chỉ chú trọng bảo tồn từng công trình riêng lẻ mà không quan tâm đến tổng thể không gian kiến trúc, có thể dẫn tới việc giữ được di tích nhưng đánh mất không gian văn hóa xung quanh.
Do đó, đại biểu đề nghị giữ nguyên quy định về trách nhiệm bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc, đồng thời cụ thể hóa trách nhiệm này ngay từ các khâu quy hoạch, lập dự án, thiết kế, thẩm định, phê duyệt và quản lý công trình. Đặc biệt, đối với các khu đô thị mới, cần tránh tình trạng mỗi công trình theo một phong cách riêng, làm mất đi tính thống nhất của không gian đô thị.
“Bảo vệ bản sắc không có nghĩa là quay trở lại kiến trúc cổ hay sao chép truyền thống. Điều cần hướng tới là một nền kiến trúc hiện đại, sáng tạo, ứng dụng công nghệ mới nhưng vẫn kế thừa và chuyển hóa được các giá trị truyền thống. Mục tiêu là hiện đại nhưng phải có bản sắc”, đại biểu bày tỏ.
Đồng quan điểm, tham gia góp ý, một số ý kiến cũng cho hay, quy định về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc và các yêu cầu đối với kiến trúc đô thị, nông thôn cần tiếp tục được làm rõ hơn trong luật. Bởi bản sắc văn hóa không chỉ là yếu tố mỹ thuật của công trình mà còn gắn với không gian sống, ký ức đô thị, làng nghề và kiến trúc truyền thống của từng vùng miền.
Vì vậy, luật cần quy định các nguyên tắc, tiêu chí cơ bản để tránh tình trạng mỗi địa phương hiểu và áp dụng theo một cách khác nhau. Bởi việc nhận diện bản sắc văn hóa phải dựa trên cơ sở khoa học, điều tra khảo sát thực tế và có sự tham gia của chuyên gia cũng như cộng đồng.
Liên quan đến vấn đề này, tham gia góp ý trước đó, đại biểu Dương Trung Ý, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp cũng nhấn mạnh, việc ban hành phải hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng công trình và không gian kiến trúc, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, phát triển kiến trúc xanh, bền vững.
Theo đó, góp ý về khái niệm “bản sắc văn hóa trong kiến trúc”, đại biểu Dương Trung Ý cho rằng, nội dung trong Dự thảo Luật hiện chưa bao hàm hết bản chất văn hóa kiến trúc quốc gia.
Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung khái niệm “bản sắc văn hóa trong kiến trúc” cần bao gồm các yếu tố, như: Bản sắc về tư tưởng và triết lý, thể hiện chức năng và tinh thần của dân tộc; bản sắc trong tổ chức không gian; bản sắc trong hình thức kiến trúc, bao gồm các chi tiết về xây dựng, trang trí và dấu hiệu nhận diện; bản sắc trong vật liệu và kỹ thuật xây dựng; bản sắc trong mối quan hệ giữa kiến trúc với thiên nhiên; và cuối cùng là các giá trị biểu tượng của kiến trúc.
Được biết, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc được xây dựng với bố cục gồm 04 Điều. Điều 1 về Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc (số 40/2019/QH14); Điều 2 về Hiệu lực thi hành; Điều 3 về Điều khoản chuyển tiếp và Điều 4 về Sửa đổi, bổ sung một khoản của Điều 40 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 47/2024/QH15.