Để bảo đảm minh bạch, chất lượng, tránh vận dụng tùy nghi, góp ý Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, không ít ý kiến cho rằng, cần quy định chặt chẽ hơn về thi tuyển phương án kiến trúc.
Theo đó, tại Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, Chính phủ đề xuất nhiều điểm mới như bỏ quy định về sát hạch hành nghề kiến trúc, bổ sung quy định về thi tuyển ý tưởng kiến trúc và tuyển chọn ý tưởng, phương án kiến trúc, và giảm số lượng công việc thiết kế kiến trúc cần cấp chứng chỉ hành nghề.
Trong các nội dung đã nêu, việc bổ sung quy định về thi tuyển ý tưởng kiến trúc và tuyển chọn ý tưởng, phương án kiến trúc đã và đang nhận được sự quan tâm đặc biệt.
Để bảo đảm minh bạch, chất lượng, tránh vận dụng tùy nghi, góp ý Dự thảo Luật (sửa đổi), không ít ý kiến cho rằng, cần quy định chặt chẽ hơn về thi tuyển phương án kiến trúc, nhất là tiêu chí xác định công trình bắt buộc thi tuyển.
Tham gia góp ý xây dựng và hoàn thiện Dự thảo Luật, đại biểu Đào Chí Nghĩa, Đoàn đại biểu Quốc hội Cần Thơ bày tỏ, Dự thảo đã có bước tiếp thu đáng ghi nhận khi xác định công trình bắt buộc thi tuyển dựa trên tính chất, vai trò và yêu cầu kiến trúc, không phân biệt nguồn vốn đầu tư. Tuy nhiên, cần quy định rõ hơn các tiêu chí để tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các địa phương.
“Dự thảo xác định các công trình quan trọng, điểm nhấn trong đô thị, công trình tiêu biểu, tuyến đường chính... trên cơ sở quy hoạch hoặc quy chế quản lý kiến trúc đã được phê duyệt. Cách tiếp cận này có ưu điểm là tạo sự linh hoạt trong quản lý, nhưng nếu các tiêu chí không đủ rõ ràng, việc quyết định công trình nào phải thi tuyển có thể phụ thuộc nhiều vào cách xác định của từng địa phương.
Chưa kể, nếu tiêu chí quy định không rõ thì có nguy cơ sẽ phụ thuộc nhiều vào quyết định của các địa phương, dẫn đến cùng một loại công trình nhưng nơi có thi tuyển, nơi thì không thi tuyển”, đại biểu Đào Chí Nghĩa góp ý.
Từ vấn đề đã nêu, đại biểu đề nghị, bổ sung trong luật các nhóm tiêu chí tối thiểu như quy mô, vị trí, mức độ tác động đến cảnh quan không gian công cộng, giá trị văn hóa, lịch sử và cộng đồng để làm căn cứ xác định công trình phải tổ chức thi tuyển.
Đồng quan điểm, tham gia góp ý, đại biểu Vương Thị Hương, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang cũng cho rằng, các quy định về thi tuyển phương án kiến trúc trong Dự thảo vẫn còn những nội dung cần được quy định chặt chẽ hơn, bởi nếu tiêu chí không rõ có thể tạo ra khoảng trống để vận dụng theo hướng né tránh việc thi tuyển.
Theo đại biểu, quy định nghĩa vụ thi tuyển cần căn cứ vào tính chất của công trình thay vì nguồn vốn đầu tư. Đồng thời, cần bổ sung các tiêu chí cụ thể đối với những trường hợp được miễn thi tuyển, tránh việc quy định nghĩa vụ thi tuyển ở một điều nhưng lại có những quy định khác tạo ra ngoại lệ quá rộng.
Bên cạnh đó, quan tâm đến việc công khai danh mục các công trình bắt buộc phải thi tuyển phương án kiến trúc trong quy chế quản lý kiến trúc của địa phương, đại biểu Vương Thị Hương cũng cho hay, việc công khai danh mục sẽ góp phần minh bạch hóa quy trình, đồng thời gắn trách nhiệm của cơ quan quản lý với quá trình triển khai dự án.
Ngoài vấn đề đã nêu, liên quan đến quy định về chứng chỉ hành nghề và điều kiện hoạt động của tổ chức hành nghề kiến trúc. Tham gia góp ý xây dựng và hoàn thiện Dự thảo Luật (sửa đổi), nhiều ý kiến cũng đề nghị làm rõ khái niệm “tổ chức có đủ điều kiện” thực hiện thiết kế kiến trúc, tránh tạo thêm điều kiện kinh doanh không cần thiết. Đặc biệt, chỉ nên quy định tiêu chuẩn năng lực đối với cá nhân hành nghề; điều kiện năng lực của tổ chức tư vấn thiết kế nên được thực hiện theo pháp luật về xây dựng, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Được biết, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc được xây dựng với bố cục gồm 04 Điều. Điều 1 về Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc (số 40/2019/QH14); Điều 2 về Hiệu lực thi hành; Điều 3 về Điều khoản chuyển tiếp và Điều 4 về Sửa đổi, bổ sung một khoản của Điều 40 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 47/2024/QH15.
Trong đó, Điều 1 gồm 14 khoản quy định về sửa đổi, bổ sung, thay thế và 01 khoản về bãi bỏ một số điều, khoản, điểm của Luật Kiến trúc số 40/2019/QH14; Điều 4 được đề xuất bổ sung (tại Báo cáo số 224/BC-BXD nêu trên) để kịp thời luật hóa quy định sửa đổi, bổ sung Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn tại Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP, bảo đảm có hiệu lực thi hành trước ngày 01/3/2027 theo quy định của Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương.
Dự thảo Luật Kiến trúc sau sửa đổi kỳ vọng sẽ không chỉ giúp nâng cao quản lý hoạt động kiến trúc mà còn thực sự kiến tạo môi trường trong đó chất lượng chuyên môn, bản sắc văn hóa và lợi ích cộng đồng được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển không gian sống.
