Kinh tế thế giới
Cuộc đua AI mở ra cơ hội mới cho Đông Nam Á
Việc Mỹ ra mắt AI Spark không chỉ mở rộng sự hiện diện tại Đông Nam Á, mà còn tạo cơ hội để ASEAN đa dạng hóa nguồn công nghệ, phát triển năng lực AI trong nước.
Sáng kiến AI Spark mới của Washington nhằm thúc đẩy việc ứng dụng các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) của Mỹ trong khu vực công và hạ tầng số tại Đông Nam Á. Đây được đánh giá là động thái nhằm đối trọng với quan hệ hợp tác ngày càng sâu rộng giữa các nước trong khu vực và doanh nghiệp Trung Quốc trong triển khai công nghệ này.
Theo các chuyên gia, khu vực Đông Nam Á được dự báo sẽ kết hợp công nghệ và chuyên môn của Mỹ với các hệ thống AI khác cùng việc nâng cao năng lực trong nước nhằm tránh phụ thuộc vào bất kỳ một nhà cung cấp nào.
Washington cho biết AI Spark sẽ hỗ trợ xuất khẩu các sản phẩm và công nghệ AI của Mỹ sang Đông Nam Á trong khuôn khổ kế hoạch rộng hơn nhằm thúc đẩy các công nghệ của tương lai.
Thông báo này được đưa ra trong chuyến thăm Manila của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. Ông cũng cho biết thêm Mỹ sẽ triển khai 2,5 tỷ USD đầu tư chiến lược vào khu vực.
AI Spark sẽ cung cấp hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các chính phủ Đông Nam Á có nhu cầu triển khai “AI stack” của Mỹ cho các ứng dụng trong khu vực công.
Trong ngành công nghệ, “AI stack” được dùng để chỉ toàn bộ các lớp cấu thành một hệ thống AI, từ hạ tầng, dịch vụ điện toán đám mây, mô hình AI, ứng dụng cho đến các tiêu chuẩn quản trị giúp hệ thống vận hành.
AI Spark là một phần trong khuôn khổ rộng hơn mang tên Pax Silica của Mỹ, tập trung đa dạng hóa nguồn cung chất bán dẫn, khoáng sản quan trọng và các đầu vào thiết yếu khác ở thượng nguồn.
Trước đó, vào tháng 1/2026, các Bộ trưởng Kỹ thuật số ASEAN cho biết khối này có kế hoạch tăng cường hợp tác với Trung Quốc trong lĩnh vực AI.
“Cuộc cạnh tranh ngày càng xoay quanh việc định hình toàn bộ hệ sinh thái AI, từ hạ tầng điện toán đám mây và năng lực tính toán đến các mô hình nền tảng, ứng dụng, tiêu chuẩn và quản trị”, bà Karryl Kim Trajano, nghiên cứu viên về các vấn đề tương lai và công nghệ tại Trường Nghiên cứu quốc tế S. Rajaratnam thuộc Đại học Công nghệ Nanyang, nhận định.
Theo bà Trajano, Mỹ dường như đang chuyển trọng tâm trong chiến lược AI toàn cầu sang việc tích hợp hệ sinh thái công nghệ của Mỹ vào hạ tầng số của các quốc gia đối tác.
Đồng quan điểm, Mark Manantan, nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh Toàn cầu thuộc Đại học La Trobe, cho rằng AI Spark cho thấy mục tiêu của Mỹ không chỉ là bảo đảm nguồn cung các đầu vào công nghệ theo khuôn khổ Pax Silica, mà còn đưa mô hình AI của Mỹ vào các quy trình vận hành của chính phủ Đông Nam Á.
Trước đó, việc công bố chương trình diễn ra trong bối cảnh các mô hình AI mã nguồn mở theo trọng số của Trung Quốc tiếp tục được đón nhận rộng rãi hơn tại châu Á. Đây là những mô hình AI cho phép người dùng tải xuống, điều chỉnh và vận hành trên hạ tầng của riêng mình.
Theo ông Manantan, khi các mô hình AI ngày càng có năng lực và có thể triển khai trên hạ tầng thuộc chủ quyền của mỗi quốc gia, các chính phủ có thể kết hợp hạ tầng của Mỹ với các mô hình của các quốc gia khác tùy theo từng mục đích sử dụng. Điều này tạo ra thực tế 2 hệ sinh thái, thay vì buộc các nước phải lựa chọn độc quyền.
Theo ông Manantan, AI Spark nhiều khả năng sẽ trở thành một phần trong hệ sinh thái AI khu vực, thay vì khiến Đông Nam Á phải chuyển đổi toàn diện sang hệ sinh thái công nghệ của Mỹ.
Trong giai đoạn đầu, AI Spark nhiều khả năng sẽ được triển khai ở quy mô nhỏ tại Philippines và Singapore, thay vì triển khai trên toàn khu vực.
Mỹ cũng có thể tìm cách cạnh tranh với các nhà cung cấp khác, những doanh nghiệp đã phát triển hạ tầng viễn thông và điện toán đám mây tại Malaysia, Việt Nam, Thái Lan và Indonesia, bằng cách cung cấp hỗ trợ tài chính cho các quốc gia này nếu họ chuyển sang sử dụng các mô hình AI của Mỹ.
“Các công cụ này có thể giúp xây dựng AI của Mỹ như một hệ sinh thái, bắt đầu với trung tâm Pax Silica dự kiến được hình thành khi Tổng thống Donald Trump tới Manila tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN”, chuyên gia này nhận định.
Ông Manantan cho biết, sáng kiến AI Spark có thể thúc đẩy hợp tác sâu hơn ở cấp khu vực công, qua đó mang ý nghĩa chiến lược lớn hơn. Trong khi đó, các mô hình của khác có ưu thế về chi phí chuyển đổi, đồng thời dễ tích hợp ngôn ngữ địa phương vào các hệ thống.
Tuy nhiên, bà Trajano cảnh báo các quốc gia Đông Nam Á không nên quá phụ thuộc vào mô hình AI của Mỹ thông qua AI Spark, bởi điều này có nguy cơ củng cố vị thế của Đông Nam Á như một thị trường tiêu thụ AI nước ngoài, thay vì trở thành nơi phát triển và sản xuất công nghệ AI.
Theo bà, khu vực này cần nỗ lực phát triển năng lực AI trong nước, đồng thời mở rộng hợp tác với các đối tác bên ngoài mà không nhất thiết phải lựa chọn giữa hệ sinh thái AI của các bên cung cấp.
“Nếu không, sự phụ thuộc vào hệ sinh thái AI của bất kì quốc gia nào có thể khiến khu vực tiếp tục dựa vào các nhà cung cấp bên ngoài đối với những hạ tầng số quan trọng và năng lực AI tiên tiến", chuyên gia này cảnh báo.