Tâm điểm
"Chìa khoá” nâng sức cạnh tranh
AI đang trở thành nền tảng cạnh tranh cốt lõi của logistics, buộc doanh nghiệp đẩy nhanh chuyển đổi số, xây dựng dữ liệu, đổi mới quản trị và đào tạo nhân lực AI, qua đó nâng cao năng suất, thích ứng nhanh và củng cố năng lực cạnh tranh.
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với ngành logistics, từ tối ưu hóa lộ trình vận chuyển, dự báo nhu cầu hàng hóa, quản lý kho bãi thông minh, tự động hóa cảng biển, tối ưu container, giảm phát thải carbon, cho đến phân tích dữ liệu chuỗi cung ứng theo thời gian thực.
Quyết định năng lực cạnh tranh
Thậm chí, AI đang giúp nhiều doanh nghiệp logistics cắt giảm đáng kể chi phí vận hành, rút ngắn thời gian giao hàng và nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng trước các biến động toàn cầu. Có thể thấy, AI không còn là lựa chọn mang tính tham khảo mà đã trở thành “hạ tầng cạnh tranh cốt lõi” của doanh nghiệp ngành logistics.
Áp lực chuyển đổi hiện đã dịch chuyển từ trạng thái “nên làm” sang “phải làm” để tồn tại. Khảo sát của Deloitte, trong vòng 5 năm tới, tỷ lệ tổ chức chuỗi cung ứng ứng dụng hoặc chuẩn bị ứng dụng AI dự kiến tăng từ 28% lên 82%. Có tới 71% lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng nếu không kịp áp dụng AI, hoạt động doanh nghiệp có nguy cơ bị gián đoạn. Trong khi đó, Gartner dự báo đến năm 2031, khoảng 60% các vụ gián đoạn chuỗi cung ứng có thể được xử lý tự động mà không cần sự can thiệp của con người.
Ở góc độ hiệu quả kinh tế, theo tổng hợp của McKinsey, AI có thể giúp tối ưu 15% chi phí logistics, giảm 35% hàng tồn kho và nâng cao 65% mức độ dịch vụ.
Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp logistics Việt Nam hiện mới chỉ dừng ở mức số hóa quy trình cơ bản. Số doanh nghiệp thực sự ứng dụng AI một cách bài bản trong phân tích dữ liệu, dự báo hay ra quyết định còn rất khiêm tốn. Vì vậy khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế triển khai AI trong logistics vẫn còn lớn. Những khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở: chất lượng dữ liệu, tính kết nối của hệ thống, năng lực nhân lực, hạ tầng logistics, khả năng đầu tư của doanh nghiệp, và đặc biệt là tư duy chuyển đổi.
Chuẩn hoá dữ liệu - AI hoá nhân lực
Trước hết, chuyển đổi sang ứng dụng AI yêu cầu tiên quyết phải là dữ liệu. Do vậy từng ngành cần phải xây dựng hệ dữ liệu thông qua việc chuyển đổi số mạnh mẽ trong từng lĩnh vực. Ví dụ, Bộ Xây dựng cần phải có dữ liệu chung về vận tải, giao thông. Không thể phân tán rời rạc giữa dữ liệu đường bộ riêng, đường sắt riêng, hàng không riêng; Nên có dữ liệu chung về giao thông vận tải, dữ liệu chung về hệ thống kho bãi,… Và chúng ta phải nhớ rằng chúng ta cạnh tranh quốc tế.
Bên cạnh đó, cần tối ưu hóa quy trình để giảm chi phí logistics. Ngành logistics là ngành giải quyết bài toán tối ưu, hiệu quả chi phí, cắt giảm trung gian mang hiệu quả chung cho nền kinh tế.
Ở góc độ doanh nghiệp, cần tập trung vào ba bước đi chiến lược. Thứ nhất, số hóa và chuẩn hóa dữ liệu, bởi nếu không có dữ liệu tin cậy thì AI chỉ dừng ở mức “demo” mà phải ở mức quản lý. Thứ hai, ưu tiên các bài toán quy mô nhỏ nhưng đo lường được hiệu quả thông qua KPI trong khoảng 90 ngày. Thứ ba, xây dựng cơ chế quản trị rủi ro liên quan đến bảo mật, đạo đức, trách nhiệm và quy trình phê duyệt.
Bên cạnh “bài toán” công nghệ, doanh nghiệp cần quan tâm đào tạo nhân lực có thể ứng dụng AI. Đồng thời liên kết chặt chẽ với cơ sở đào tạo đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu chuyển đổi AI của doanh nghiệp.
Phía góc độ nhà trường, qua thực tiễn hoạt động của Hiệp hội Phát triển Nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) đánh giá, để đào tạo nguồn nhân lực ứng dụng AI, nhà trường phải đưa những chương trình, công nghệ mới vào quá trình đào tạo để sinh viên sau khi tốt nghiệp biết được sử dụng AI, vận dụng AI.
Trên cơ sở đó, kết hợp với kiến thức và kỹ năng cơ bản của từng ngành một như ngành vận tải, logistics hoặc một số các ngành khác… họ sẽ sẽ quyết định được việc ứng dụng, sử dụng AI vào quá trình làm việc thực tế như thế nào đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp.
Tương lai của logistics sẽ không chỉ được quyết định bởi quy mô kho bãi hay số lượng phương tiện vận tải, mà sẽ được quyết định bởi: dữ liệu, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, và chất lượng nguồn nhân lực. AI sẽ không thay thế con người trong ngành logistics, nhưng những doanh nghiệp biết ứng dụng AI hiệu quả sẽ thay thế những doanh nghiệp chậm đổi mới. Đó là thách thức, nhưng đồng thời cũng là cơ hội rất lớn để logistics Việt Nam bứt phá.