Khi công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu ngày càng được ứng dụng sâu trong chuỗi cung ứng, thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu doanh nghiệp là "chìa khóa" để nâng cao chất lượng nhân lực, đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên số.
Logistics là một trong những ngành tăng trưởng nhanh nhất của nền kinh tế với tốc độ 14-16% mỗi năm và quy mô thị trường khoảng 40-42 tỷ USD. Tuy nhiên, cùng với làn sóng chuyển đổi số và ứng dụng AI, Big Data, tự động hóa vào chuỗi cung ứng, bài toán nhân lực đang trở thành "điểm nghẽn" lớn. Không chỉ thiếu về số lượng, ngành logistics còn đối mặt với khoảng cách đáng kể giữa kiến thức được đào tạo và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp, đòi hỏi các cơ sở giáo dục phải đổi mới mạnh mẽ phương pháp đào tạo.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang làm thay đổi toàn diện hoạt động logistics và quản lý chuỗi cung ứng, việc đào tạo nhân lực không còn dừng ở truyền đạt kiến thức chuyên môn truyền thống mà phải hướng tới hình thành năng lực số, tư duy dữ liệu và khả năng vận hành trên các nền tảng công nghệ. Đây cũng là chủ đề được nhiều chuyên gia, giảng viên và doanh nghiệp chia sẻ tại Chương trình Bàn tròn Giảng viên VALOMA số 4 với chủ đề "Chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi số tại các cơ sở giáo dục đào tạo ngành Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng".
Theo các chuyên gia, logistics đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi doanh nghiệp ngày càng ứng dụng sâu các hệ thống ERP, WMS, TMS, AI, IoT hay phân tích dữ liệu lớn trong điều hành chuỗi cung ứng. Điều đó khiến yêu cầu đối với nguồn nhân lực cũng thay đổi nhanh chóng.
TS Nguyễn Văn Trường, giảng viên Khoa Kinh tế Vận tải, Trường Đại học Giao thông Vận tải cho biết, trên thế giới, nhiều trường đại học đã tích hợp rất sâu các nội dung chuyển đổi số vào chương trình đào tạo. Sinh viên không chỉ học nghiệp vụ logistics mà còn được tiếp cận phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, mô phỏng chuỗi cung ứng, tự động hóa kho hàng và các công nghệ quản trị hiện đại.
Trong khi đó, tại Việt Nam, các chương trình đào tạo cũng đang có sự chuyển dịch tích cực. Các trường kỹ thuật tập trung nhiều hơn vào mô hình hóa, mô phỏng và dữ liệu, còn các trường kinh tế chú trọng quản trị chuỗi cung ứng, thương mại quốc tế và xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, khoảng cách giữa nội dung đào tạo và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp vẫn còn khá lớn.
Theo TS Nguyễn Văn Trường, trường đại học có thể trang bị nền tảng kiến thức và phương pháp luận, nhưng công nghệ logistics thay đổi rất nhanh. Vì vậy, sinh viên muốn đáp ứng yêu cầu công việc phải duy trì năng lực tự học và liên tục cập nhật công nghệ sau khi ra trường.
Không chỉ thay đổi nội dung đào tạo, nhiều trường đại học cũng đang đầu tư mạnh vào các nền tảng công nghệ để đưa môi trường doanh nghiệp vào giảng đường.
TS Trần Thị Hương, Phó Trưởng khoa Quản lý, Trường Kinh tế - Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, nhà trường đã tích hợp nhiều hệ sinh thái phần mềm hiện đại như SAP ERPsim, SAP S/4HANA, Business Builders, ARENA, Tecnomatix hay AnyLogic vào chương trình đào tạo.
Thông qua các nền tảng này, sinh viên có thể mô phỏng toàn bộ hoạt động của một trung tâm phân phối, từ dỡ hàng, lưu kho, phân loại đơn hàng đến vận tải. Thay vì chỉ học quy trình trên giáo trình, người học được trực tiếp xây dựng mô hình vận hành, xử lý các tình huống phát sinh và tối ưu hóa chuỗi cung ứng.
Đáng chú ý, các bài tập "Storytelling with Data" sử dụng SAP Analytics Cloud cũng được đưa vào giảng dạy nhằm giúp sinh viên hình thành kỹ năng phân tích dữ liệu và ra quyết định dựa trên dữ liệu - năng lực ngày càng được doanh nghiệp đánh giá cao.
Ở góc độ chuyển đổi số trong quản trị đại học, TS Nguyễn Thị Mai Anh, Trưởng Khoa Kinh doanh số, Trường Kinh tế - Đại học Công nghiệp Hà Nội cho biết, nhà trường đã xây dựng hệ sinh thái đại học điện tử với hơn 500 quy trình quản trị được số hóa, hàng nghìn chức năng phần mềm và nền tảng dữ liệu hỗ trợ quản lý đào tạo.
Theo bà, chuyển đổi số trong giáo dục không đơn thuần là số hóa tài liệu mà phải thay đổi toàn bộ phương thức quản trị, phương thức giảng dạy và cách thức người học tiếp cận tri thức. Đây cũng là tiền đề để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số.
Nếu các trường đại học đang nỗ lực đổi mới chương trình đào tạo thì doanh nghiệp lại đặt ra những yêu cầu ngày càng cụ thể đối với nhân lực logistics.
Theo đại diện Công ty Cổ phần Giải pháp Chuỗi cung ứng Smartlog, tốc độ tăng trưởng của ngành logistics hiện đạt khoảng 14-16% mỗi năm. Đến năm 2030, ngành dự kiến cần thêm khoảng 2 triệu lao động. Tuy nhiên, chỉ khoảng 5-7% lao động được đào tạo bài bản, khiến hơn 85% doanh nghiệp vẫn phải đào tạo lại sau tuyển dụng. Thực tế này phản ánh khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động.
Theo bà Vũ Thị Thu Huyền, Giám đốc Chi nhánh miền Bắc Smartlog, doanh nghiệp hiện không chỉ tuyển người hiểu nghiệp vụ logistics mà còn cần nhân sự có khả năng vận hành trên các hệ thống TMS, WMS, ERP; biết sử dụng Excel nâng cao, Power BI để phân tích dữ liệu, đồng thời hiểu các xu hướng công nghệ như AI, IoT hay tự động hóa.
Đặc biệt, doanh nghiệp đánh giá cao tư duy giải quyết vấn đề, khả năng phối hợp đa phòng ban và ra quyết định dựa trên dữ liệu hơn là chỉ ghi nhớ kiến thức lý thuyết.
Theo bà Huyền, nhiều sinh viên có nền tảng chuyên môn khá tốt nhưng lại thiếu trải nghiệm trên hệ thống thật và chưa quen xử lý dữ liệu vận hành. Trong khi đó, nếu được thực tập đúng vị trí, được tiếp cận dữ liệu thực tế và tham gia các dự án doanh nghiệp ngay từ khi còn học, thời gian để nhân sự mới thích nghi với công việc có thể rút ngắn từ khoảng một năm xuống chỉ còn 3-4 tháng.
Điều này cho thấy, trong kỷ nguyên số, khoảng cách giữa giảng đường và doanh nghiệp không còn nằm ở kiến thức chuyên môn mà chủ yếu ở năng lực thực hành, khả năng sử dụng công nghệ và tư duy dữ liệu. Đây cũng là những nội dung mà chương trình đào tạo logistics trong thời gian tới cần tiếp tục đổi mới để đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành.
