Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật An toàn thực phẩm: Vẫn lo “nút thắt” tiền kiểm
Được kỳ vọng vừa nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, tuy nhiên, Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) vẫn để lại không ít lo ngại, đặc biệt là “nút thắt” tiền kiểm.
Như đã thông tin, Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được xây dựng gồm 9 Chương, 75 Điều với định hướng tạo bước chuyển căn bản trong tư duy và phương thức quản lý nhằm chuyển từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm; từng bước thống nhất đầu mối quản lý từ Trung ương đến địa phương; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và kết nối cơ sở dữ liệu, hướng tới tích hợp dữ liệu của doanh nghiệp với hệ thống dữ liệu quốc gia.
Theo Bộ Y tế, Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) quy định chung về an toàn thực phẩm; quyền và nghĩa vụ của cơ sở kinh doanh thực phẩm; điều kiện đối với thực phẩm; điều kiện đối với cơ sở kinh doanh thực phẩm; biện pháp quản lý an toàn thực phẩm; hoạt động thử nghiệm thực phẩm, giám định phục vụ quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm; hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm; truy xuất nguồn gốc về an toàn thực phẩm; thông tin, truyền thông về an toàn thực phẩm, quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm; quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.
Dự thảo Luật (sửa đổi) đã được Bộ Tư pháp xem xét thẩm định và đang tiếp tục được hoàn thiện, và theo dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai sắp tới.
Được kỳ vọng vừa nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, tuy nhiên, Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) vẫn để lại không ít lo ngại, đặc biệt là “nút thắt” tiền kiểm.
Tham gia góp ý tại Hội thảo do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức vừa qua, bà Phạm Thị Ngọc, đại diện Hiệp hội Sữa Việt Nam so sánh sự khác biệt về thủ tục, hồ sơ, thời gian và chi phí giữa cơ chế đăng ký/tự công bố tiêu chuẩn sản phẩm hiện hành và cơ chế tương ứng đang được quy định tại Dự thảo.
Theo bà Ngọc, điều đáng lo ngại không chỉ ở số lượng hồ sơ gia tăng rất lớn, từ 2 loại tài liệu với cơ chế tự công bố, 4 tài liệu với cơ chế đăng ký đã lên 14 loại mà còn nhiều tài liệu “không thể cung cấp được”. Ví dụ như “bằng chứng khoa học chứng minh công dụng, tác dụng của sản phẩm” hay “Báo cáo quá trình nghiên cứu, phát triển sản phẩm”, “kết quả nghiên cứu độ ổn định của sản phẩm”...
“Các hộ sản xuất sữa chua ở Mộc Châu làm sao có được các tài liệu này vì họ sản xuất theo kinh nghiệm và truyền thống. Nếu không có, họ sẽ không thể đăng ký hay tự công bố tiêu chuẩn sản phẩm theo quy định, các hộ sẽ phải đóng cửa”, bà Ngọc lo ngại.
Dẫn phát biểu của Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên tại Hội thảo ngày 28/8/2026 ở TP Hồ Chí Minh, đại diện Hiệp hội Sữa Việt Nam bày tỏ đồng tình và cho rằng, quản lý hiệu quả không nằm ở việc tạo thêm một giấy phép mà ở hậu kiểm đúng trọng tâm và xử lý nghiêm hành vi vi phạm.
Tham gia góp ý Dự thảo Luật (sửa đổi), ông Nguyễn Hồng Uy, Trưởng nhóm kỹ thuật thuộc Tiểu ban Thực phẩm và Dinh dưỡng, Hiệp hội Doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) bày tỏ ủng hộ với 4 chính sách sửa đổi Luật An toàn thực phẩm trong Nghị quyết 184/2026/NQ-CP: kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng; cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra; số hoá và xây dựng hệ thống thông tin liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố, suất ăn tập thể.
Tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, ông Uy cho rằng, cơ chế “công bố tiêu chuẩn sản phẩm” được đề xuất trong Dự thảo Luật thực chất là một hình thức tiền kiểm mới. Hiện nay, quy trình là doanh nghiệp tự công bố và tự chịu trách nhiệm, sản phẩm được lưu hành ngay sau khi tự công bố và cơ quan Nhà nước kiểm tra trong quá trình lưu thông trên thị trường. Nhưng theo Dự thảo Luật, doanh nghiệp sẽ chuẩn bị và nộp hồ sơ theo yêu cầu. Sau đó, hồ sơ được cơ quan nhà nước tiếp nhận, xử lý và đưa lên hệ thống trong 15 ngày; sản phẩm phải có thông tin hoặc mã hồ sơ trên hệ thống mới được lưu hành.
Theo ông Uy, quy trình này sẽ biến quyền tự công bố của doanh nghiệp thành một quy trình cấp phép mới.
Vì vậy, ông Uy kiến nghị duy trì quy trình tự công bố, tự chịu trách nhiệm, sản phẩm được lưu hành ngay sau khi công bố.
Cùng với nội dung đã nêu, ông Nguyễn Hồng Uy cũng cho rằng, việc yêu cầu doanh nghiệp phải đăng ký lại hoặc công bố lại hồ sơ sau mỗi 5 năm sẽ làm phát sinh chi phí lớn; phạm vi thu thập dữ liệu để xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu liên thông, quản lý quá rộng; Dự thảo Luật đã có quy định cụ thể về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm của cơ sở cung cấp thức ăn đường phố, suất ăn tập thể, nhưng cần quy định cụ thể về hậu kiểm với các cơ sở nhỏ lẻ được miễn cả giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, miễn công bố sản phẩm…