Kinh tế thế giới

ASEAN đang hướng tới mục tiêu trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, đồng thời khẳng định vị thế là một đối tác trung lập, có tính liên kết linh hoạt, cởi mở, năng động và giàu tinh thần khởi nghiệp.

Tiềm năng và lợi thế của ASEAN

Là khu vực có độ mở thương mại cao, ASEAN đã cho thấy khả năng chống chịu đáng kể trong một môi trường thương mại đầy bất lợi, nơi các nước thành viên phải đối mặt với mức thuế quan từ Mỹ dao động từ 10% đến 48% trong những tháng gần đây.

Như nhận định của ông Masato Kanda, Chủ tịch Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), việc tăng cường kết nối khu vực cũng như đa dạng hóa công nghiệp và thương mại chính là tấm khiên bảo vệ tốt nhất trước các cú sốc bên ngoài. Nhận thức rõ điều này, các nhà lãnh đạo ASEAN đang nỗ lực đẩy nhanh quá trình chuyển đổi.

Giống như nhiều khối thương mại khác, ASEAN hiện đang tìm lời giải cho bài toán ứng phó với các diễn biến kinh tế và địa chính trị. Theo ông Ekniti Nitithanprapas, Phó Thủ tướng Thái Lan, điều tối quan trọng là các nước thành viên ASEAN phải tiếp tục đoàn kết hợp tác.

Khi các thể chế đa phương, như WTO... đang gặp nhiều thách thức và xu hướng khu vực hóa đang tăng mạnh, các nhà đầu tư chắc chắn sẽ tìm kiếm sự an toàn; và người ta kỳ vọng rằng lập trường trung lập lâu đời cùng mức độ hòa bình tương đối của ASEAN sẽ trở thành điểm tựa thu hút họ.

Bên cạnh đó, ASEAN còn nắm giữ cơ hội gặt hái "quả ngọt" bằng cách định vị mình như một bệ phóng để vươn ra các khu vực khác. Hiện tại, ASEAN đã ký kết các hiệp định thương mại với ít nhất 7 quốc gia, bao gồm cả Trung Quốc và Ấn Độ, đồng thời đang đàm phán một hiệp định thương mại tự do (FTA) với Canada.

Cả tốc độ và chất lượng chuyển đổi đều đóng vai trò cốt lõi. ASEAN đã sở hữu hệ thống hạ tầng giao thông và năng lượng ngày càng phát triển, đồng thời đang khẩn trương xây dựng hạ tầng kỹ thuật số nhằm khai thác hiệu quả các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI). Thông qua Hiệp định Khung Kinh tế Kỹ thuật số (DEFA) dự kiến được ký kết trong năm nay, các nhà lãnh đạo ASEAN hiểu rõ rằng tính tương thích liên thông đóng vai trò sống còn.

ASEAN hoàn toàn có tiềm năng tạo ra những bước nhảy vọt trong các lĩnh vực như thương mại, y tế, logistics và thương mại điện tử, đồng thời đưa đông đảo doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) gia nhập thị trường kỹ thuật số, qua đó kiến tạo những động lực tăng trưởng mới.

Các nhà lãnh đạo ASEAN thể hiện mức độ tự nhận thức rất cao, đặc biệt là trước những thách thức mà khu vực đang phải đối mặt. Khối này sở hữu lợi thế dân số vàng với 213 triệu người trong tổng số 680 triệu dân ở độ tuổi từ 15 đến 34.

Tuy nhiên, bà Meutya Viada Hafid, Bộ trưởng Bộ Truyền thông và Sự vụ Kỹ thuật số Indonesia nhấn mạnh, đây chỉ thực sự là lợi thế nếu có sẵn các công việc chất lượng và lực lượng lao động được đào tạo nâng cao tay nghề. Nếu không, khối có nguy cơ đối mặt với sự bất ổn xã hội.

Phản ánh tầm nhìn này, các bước đi nhằm cải thiện giáo dục, tính bao trùm và phát triển đang được triển khai trên toàn khu vực. Tại Diễn đàn Davos, Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto đã phác thảo các chương trình quốc gia quy mô lớn mà chính quyền của ông đang đẩy mạnh nhằm củng cố giáo dục, y tế và cơ sở hạ tầng thiết yếu, với trọng tâm đặt vào học sinh và các cộng đồng dễ bị tổn thương.

Ở bức tranh rộng lớn hơn, những chuyển đổi toàn diện đang diễn ra mạnh mẽ trong khu vực. Ông Daren Tang, Tổng Giám đốc Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO), lưu ý rằng ASEAN sở hữu "một trong những lượng kỳ lân công nghệ (startup định giá từ 1 tỷ USD trở lên) cao nhất trong thế giới đang phát triển", với con số dao động từ 45 đến 50.

Chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của khối đã đạt 60 tỷ USD, cho thấy cam kết mạnh mẽ đối với đổi mới sáng tạo, trong khi số lượng đơn đăng ký sáng chế và thiết kế đang tăng lên chóng mặt.

Ông Tang nhận định: "ASEAN đang chuyển mình từ một bên tiêu thụ sở hữu trí tuệ sang tự sáng tạo, phát minh và đưa ý tưởng ra thị trường. Khu vực này giờ đây không chỉ là câu chuyện về du lịch và tài nguyên thiên nhiên, mà còn là sự sáng tạo và tinh thần khởi nghiệp".

Các chuyên gia đồng thuận rằng, ASEAN cần phải hợp tác chặt chẽ hơn nữa trong bối cảnh biến động địa chính trị. Sự hòa bình và ổn định chính là tài sản quý giá nhất, giúp ASEAN trở thành điểm đến đầu tư an toàn và hấp dẫn.

Việt Nam hướng tới vốn FDI chất lượng cao

Trong bối cảnh đó, Việt Nam cũng đã và đang nổi lên thành quốc gia thu hút mạnh đầu tư nước ngoài. Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính, tổng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đăng ký vào Việt Nam tính đến ngày 31/8/2026 đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ năm trước; vốn FDI thực hiện cao nhất trong 5 năm qua.

Có 73 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án đầu tư được cấp phép mới tại Việt Nam trong 8 tháng năm 2026. Trong đó, Singapore là nhà đầu tư lớn nhất với 7,62 tỷ USD, chiếm 35,1% tổng vốn đăng ký cấp mới. Thứ hai là Hàn Quốc với 5,67 tỷ USD, chiếm 26,1%. Đặc khu hành chính Hồng Công (Trung Quốc) đạt 2,96 tỷ USD, chiếm 13,6%. Tiếp đến là Trung Quốc đạt 1,93 tỷ USD, chiếm 8,9%; Nhật Bản đạt 1,42 tỷ USD, chiếm 6,5%;...

Ngoài ra, có 819 lượt dự án đã cấp phép từ các năm trước đăng ký điều chỉnh vốn đầu tư tăng thêm 12,21 tỷ USD, tăng 14,7% so với cùng kỳ năm trước. Nếu tính cả vốn đăng ký mới và vốn đăng ký điều chỉnh của các dự án đã cấp phép từ các năm trước, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đăng ký vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 20,18 tỷ USD, chiếm 59,5% tổng vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm.

Phát biểu tại tọa đàm với chủ đề “Triển khai hiệu quả Nghị quyết số 10-NQ/TW để thúc đẩy, nâng tầm hợp tác đầu tư toàn diện Việt Nam – EU trong giai đoạn phát triển mới”, ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính, cho biết Nghị quyết số 10-NQ/TW đã đặt ra một yêu cầu mang tính chuyển đổi sâu sắc. Đó là chuyển mạnh từ thu hút theo quy mô và số lượng sang việc đề cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng của dòng vốn FDI. Theo đó, Việt Nam sẽ ưu tiên “trải thảm đỏ” cho các dự án sở hữu công nghệ tiên tiến, có mô hình quản trị hiện đại, có năng lực đổi mới sáng tạo mạnh mẽ và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Cùng với đó, Việt Nam cũng đặt ra yêu cầu phải tăng cường sự liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa, nhằm thúc đẩy quá trình chuyển giao công nghệ, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, từ đó nâng cao năng lực hấp thụ và sức cạnh tranh chung của toàn nền kinh tế.

Cẩm Anh