Chính sách - Quy hoạch

Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) do Bộ Xây dựng chủ trì soạn thảo.

Đề xuất rõ quyền chủ sở hữu căn hộ chung cư

So với dự thảo trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất hồi tháng 8, dự thảo mới nhất đã bỏ khái niệm "chung cư có thời hạn" tại phần giải thích từ ngữ; chỉ còn đề cập tới "nhà chung cư" và "nhà chung cư cũ".

Dự thảo cũng quy định rõ các vấn đề liên quan đến thời hạn sử dụng nhà chung cư. Theo đó, thời hạn sử dụng nhà chung cư được xác định và nêu trong hồ sơ thiết kế xây dựng của công trình theo quy định của pháp luật về xây dựng; tính từ khi nhà chung cư được đưa vào khai thác, sử dụng. Đối với nhà chung cư hết thời hạn sử dụng theo hồ sơ thiết kế, việc xử lý được thực hiện theo quy định của luật này và pháp luật về xây dựng.

Dự thảo đề xuất 4 trường hợp nhà chung cư phải tháo dỡ, gồm: nhà chung cư bị hư hỏng do cháy, nổ, thiên tai, địch họa không còn đủ điều kiện bảo đảm an toàn để tiếp tục sử dụng.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất rõ quyền của chủ sở hữu chung cư (trừ dự án xây dựng từ năm 1994 trở về trước) trong trường hợp cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư.

Cụ thể, chủ sở hữu có quyền tiếp tục sử dụng diện tích đất có nhà chung cư để tự thực hiện việc cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư thông qua đóng góp kinh phí để xây dựng lại nhà chung cư mới. Việc đóng góp kinh phí để xây dựng lại nhà chung cư được xác định theo tỷ lệ diện tích sử dụng căn hộ của chủ sở hữu nhân với suất đầu tư xây dựng mới 1 m2 sàn nhà ở tại thời điểm phá dỡ.

Nếu chủ sở hữu nhà chung cư không đóng góp kinh phí để cải tạo, xây dựng lại thì được bồi thường giá trị quyền sử dụng đất có nhà chung cư theo tỷ lệ phần quyền sử dụng đất được xác định theo quy định của pháp luật về đất đai tại thời điểm phá dỡ nhà chung cư. Chủ sở hữu bàn giao lại đất cho Nhà nước để giao cho chủ đầu tư dự án đầu tư cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư.

Trường hợp theo quy hoạch được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt không tiếp tục xây dựng lại nhà chung cư thì các chủ sở hữu được bồi thường giá trị quyền sử dụng đất theo tỷ lệ diện tích sử dụng chung được xác định theo quy định của pháp luật về đất đai tại thời điểm thực hiện bồi thường.

Tránh khoảng trống pháp lý

Trước đó, VARS IRE cho biết, mục tiêu quản lý vòng đời công trình và thúc đẩy tái thiết đô thị mà Nghị quyết số 21-NQ/TW đặt ra là cần thiết và phù hợp với xu hướng phát triển hiện đại. Tuy nhiên, trong quá trình thể chế hóa, cần nhận thức rõ một nguyên tắc quan trọng: Công trình có vòng đời hữu hạn về mặt kỹ thuật nhưng quyền tài sản hợp pháp của người dân thì không bị chấm dứt một cách cơ học chỉ bởi một mốc thời gian.

Vấn đề cốt lõi không phải là có nên quản lý thời hạn sử dụng chung cư hay không, mà là xây dựng một cơ chế đủ rõ ràng để vừa bảo đảm an toàn công trình, vừa bảo vệ quyền lợi của người sở hữu.

“Trong quá trình thảo luận về chính sách mới, cụm từ dễ gây hiểu nhầm nhất là “chung cư có thời hạn”. Nếu không được giải thích đầy đủ, người dân có thể hiểu rằng sau một khoảng thời gian nhất định, quyền sở hữu căn hộ sẽ mặc nhiên chấm dứt. Cách hiểu này chưa phản ánh đúng bản chất của vấn đề. Vì vậy, khi hoàn thiện cơ chế mới, điều quan trọng là phải tránh cách hiểu rằng niên hạn công trình là một “chiếc đồng hồ đếm ngược” đối với quyền tài sản” - TS Nguyễn Văn Đính - Chủ tịch VARs cho biết.

Theo ông Đính, cách tiếp cận phù hợp hơn là xác định niên hạn thiết kế như một mốc quản lý và kiểm định bắt buộc. Khi đến thời điểm đó, công trình cần được đánh giá lại về mức độ an toàn. Nếu vẫn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, công trình có thể tiếp tục được sử dụng theo kết luận chuyên môn và kế hoạch bảo trì phù hợp. Nếu buộc phải phá dỡ, quyền lợi của chủ sở hữu cần được chuyển hóa thành các quyền và lợi ích trong quá trình tái thiết.

Trước đó, tại cuộc họp với các bộ, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh việc sửa đổi 3 Luật Đất đai, Nhà ở và Kinh doanh bất động sản nhằm tháo gỡ, khơi thông nguồn lực đất đai, nhà ở và bất động sản cho phát triển.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành đánh giá đầy đủ tác động của chính sách, rà soát kỹ quy định chuyển tiếp. Khi lấy ý kiến người dân, cơ quan soạn thảo cần giải thích rõ mục tiêu, nội hàm chính sách, tránh cách hiểu khác nhau hoặc không rõ quy định. Việc này nhằm tránh khoảng trống hoặc xung đột pháp lý khi triển khai, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp cuối năm nay.

Phương Uyên