Sửa Luật Nhà ở: Cần một cơ chế công bằng trong tiếp cận nhà ở xã hội

Luật Nhà ở 2023 được đề xuất sửa toàn diện nhằm tháo gỡ vướng mắc, phân cấp mạnh và mở rộng chính sách nhà ở cho thuê. Dự thảo Luật (sửa đổi) được xây dựng với bố cục gồm 13 Chương, 132 Điều (giảm 66 Điều so với Luật hiện hành).

Đáng chú ý, về chính sách nhà ở xã hội, cơ quan soạn thảo đã đưa ra những quy định nhằm rà soát từ đối tượng, điều kiện hưởng hỗ trợ đến quỹ đất và ưu đãi chủ đầu tư. Tại Dự thảo, Chính phủ nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chặt việc mua, thuê, thuê mua và bán lại nhà ở xã hội nhằm bảo đảm đúng đối tượng, ngăn trục lợi chính sách.

Góp ý nội dung về nhà ở xã hội tại Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), nhiều ý kiến cho rằng, đây không chỉ là câu chuyện quỹ đất, hay số lượng căn hộ, mà là cơ hội an cư. Vì vậy, cần một cơ chế công bằng để có thể mua, thuê, hoặc thuê mua 1 chỗ ở phù hợp.

Theo đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh, cùng với tính đúng, tính đủ chi phí, cần có cơ chế bảo đảm mức giá cuối cùng thực sự phù hợp với khả năng tài chính của người thụ hưởng.

Góp ý Điều 69 Dự thảo Luật quy định chủ đầu tư tự xây dựng, thuê tư vấn thẩm tra và tự phê duyệt giá bán, giá thuê mua, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cho rằng, cách làm này có ưu điểm là rút ngắn thủ tục, song nếu thiếu cơ chế hậu kiểm độc lập có thể phát sinh nguy cơ chi phí bị tính cao.

“Với người thu nhập thấp, chỉ một khoản chênh lệch nhỏ cũng có thể khiến họ mất khả năng tiếp cận nhà ở”, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc nhấn mạnh.

Từ đó, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị bổ sung quy định yêu cầu chủ đầu tư công khai đầy đủ cơ cấu giá trước khi ký hợp đồng. Sau khi dự án hoàn thành, chi phí thực tế phải được quyết toán, hậu kiểm. Nếu giá quyết toán thấp hơn giá đã thu, phần chênh lệch phải được hoàn trả hoặc khấu trừ cho người mua, người thuê mua.

Đồng thời, theo đại biểu, cần xử lý nghiêm hành vi kê khai, phân bổ chi phí không đúng thực tế nhằm làm tăng giá bán nhà ở xã hội.

Cùng chung quan điểm, tham gia góp ý Dự thảo Luật (sửa đổi), đại biểu Phan Thị Thúy Linh, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Đà Nẵng cũng đề nghị xem xét lại giá bán, giá thuê nhà ở xã hội để phù hợp hơn với khả năng chi trả của người lao động.

Bởi, theo đại biểu, thu nhập bình quân của người lao động cả nước hiện khoảng 9 triệu đồng/tháng, tại nhiều địa phương chỉ 6-8 triệu đồng. Trong khi đó, một căn nhà ở xã hội khoảng 50m2 có giá trên 1 tỷ đồng, tương đương khoảng 10 năm thu nhập của người lao động. Tiền thuê theo công thức tính hiện nay có thể khoảng 5 triệu đồng/tháng. Với mức thu nhập như vậy, người lao động rất khó có khả năng chi trả.

Bên cạnh đó, chỉ ra 4 phương pháp tính giá thuê tại các Điều 37, 43, 49 và 69 của Dự thảo Luật đều xuất phát từ chi phí đầu tư, chưa có phương pháp nào dựa trên khả năng chi trả của người thuê, đại biểu Phan Thị Thúy Linh cho rằng, Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật liên quan yêu cầu phát triển nhà ở cho thuê với giá phù hợp. Phù hợp ở đây cũng cần hướng tới phù hợp với khả năng chi trả, không chỉ phù hợp với chi phí.

Ngoài những vấn đề đã nêu, theo đại biểu Phan Thị Thúy Linh, quy trình xét duyệt hồ sơ và chứng minh thu nhập hiện còn quá phức tạp, có trường hợp kéo dài do pháp luật chưa quy định cụ thể thời hạn giải quyết. Trong khi đó, khoản 5 Điều 61 và khoản 10 Điều 70 Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) đều giao Chính phủ quy định trình tự, thủ tục nhưng Luật chưa đặt ra giới hạn về thời gian.

Vì vậy, đại biểu Phan Thị Thúy Linh đề nghị quy định thời hạn xét duyệt ngay trong Luật. Đồng thời, khi số hồ sơ vượt số căn hộ thì phải xét theo tiêu chí ưu tiên công khai, không chỉ dựa vào bốc thăm.