Ô tô - Xe máy
FDI ô tô phải nâng cao năng lực công nghiệp Việt
Thu hút đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực ô tô thời kỳ mới, phải mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực sản xuất.
Hơn 30 năm phát triển, ngành công nghiệp ô tô Việt Nam hiện vẫn rất yếu kém. Chủ yếu là lắp ráp giản đơn, chưa hình thành chuỗi cung ứng, không tự chủ trong sản xuất. Đặt ra những thách thức lớn, đòi hỏi cần thay đổi mạnh mẽ.
Đưa doanh nghiệp Việt vào cuộc
Khi các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) về ô tô vào Việt Nam, sẽ mang theo vốn, công nghệ và đơn hàng. Tuy nhiên, nếu phần lớn linh kiện, vật liệu cốt lõi vẫn phải nhập khẩu, hoặc do các nhà cung cấp nước ngoài đảm nhiệm, còn doanh nghiệp Việt Nam chỉ tham gia những công đoạn giá trị gia tăng thấp, thì không có nhiều ý nghĩa.
Thực tế, các bộ phận có giá trị cao của ô tô hiện vẫn chủ yếu do các doanh nghiệp FDI nắm giữ. Điều này khiến doanh nghiệp trong nước khó tiếp cận những khâu quan trọng nhất của chuỗi giá trị. Bên cạnh đó, doanh nghiệp Việt vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên vật liệu nhập khẩu.
Từ trước đến nay, sự liên kết giữa khu vực doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước rất lỏng lẻo, thiếu sự hợp tác chặt chẽ, nó giống như 2 nền kinh tế tách biệt trong một quốc gia. Vì vậy, cần phải tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam.
Theo giới chuyên môn, vấn đề không phải là số lượng các dự án FDI ô tô đổ vào Việt Nam, quy mô vốn như thế nào, tạo ra bao nhiêu việc làm. Điều các nhà quản lý cần quan tâm hơn là có bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung ứng cho doanh nghiệp FDI; có bao nhiêu doanh nghiệp đạt được tiêu chuẩn quốc tế; có bao nhiêu sản phẩm trước đây phải nhập khẩu thì nay có thể sản xuất tại Việt Nam; có bao nhiêu kỹ sư, công nhân kỹ thuật được nâng cấp trình độ và quan trọng nhất là bao nhiêu giá trị gia tăng được giữ lại trong nền kinh tế Việt Nam.
Tức là doanh nghiệp Việt Nam cần được chuyển giao công nghệ, được học hỏi các tiêu chuẩn sản xuất, phương pháp quản trị, quản lý chất lượng, đào tạo kỹ thuật và cách thức xây dựng doanh nghiệp trở thành nhà cung ứng đủ năng lực cho các tập đoàn lớn. Từ đó, từng bước nâng cao năng lực, từ sản xuất linh kiện tiến tới làm chủ những công nghệ có giá trị cao trong ngành ô tô.
Cơ chế ưu đãi tương xứng
Khi doanh nghiệp FDI vào Việt Nam phải mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực sản xuất. Doanh nghiệp FDI phải trở thành những “sếu đầu đàn” dẫn dắt doanh nghiệp Việt Nam. Còn doanh nghiệp Việt Nam trở thành hệ thống nhà cung ứng ngày càng quan trọng của doanh nghiệp FDI. Chỉ khi nào hai khu vực này liên kết được với nhau, Việt Nam mới có thể từng bước hình thành một nền công nghiệp tự chủ hơn, tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo PGS, TS Nguyễn Thường Lạng, Đại học Kinh tế Quốc dân, những doanh nghiệp FDI thu hút được nhiều nhà cung ứng thuần Việt, thực hiện chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, tăng tỷ lệ nội địa hóa… cần được hưởng cơ chế ưu đãi tương xứng, so với các doanh nghiệp khác. Đây cũng là tinh thần của Nghị quyết 10-NQ/TW, khi định hướng thu hút đầu tư những dự án FDI có chất lượng.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cần được hỗ trợ mạnh mẽ từ Nhà nước. Được tiếp cận nguồn vốn dài hạn với lãi suất thấp; được ưu đãi thuế, phí; khuyến khích đầu tư vào nghiên cứu phát triển và nhận chuyển giao công nghệ.
Việt Nam cần đánh giá đầy đủ thực trạng ngành công nghiệp hỗ trợ, từ năng lực nghiên cứu, tỷ lệ nội địa hóa, trình độ công nghệ đến những khoảng trống còn thiếu trong chuỗi cung ứng, để có chính sách hỗ trợ hiệu quả nhất. Phải tạo ra một hệ sinh thái đủ khả năng nuôi dưỡng công nghệ, phát triển doanh nghiệp và từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp hỗ trợ.
Mục tiêu cuối cùng là để mỗi dự án FDI đầu tư vào Việt Nam không chỉ tạo thêm một nhà máy mà phải góp phần tạo ra một mắt xích về năng lực công nghiệp của Việt Nam.