Khởi nghiệp

Theo Global Startup Ecosystem Index 2026 của StartupBlink, Việt Nam lần đầu lọt Top 50 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, xếp thứ 50, tăng 5 bậc so với năm 2025. Từ đây có thể thấy rằng hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn chú trọng phát triển doanh nghiệp, kết nối nguồn lực, thúc đẩy đầu tư, thương mại hóa công nghệ và mở rộng thị trường.

Từ nền tảng chính sách đến hệ sinh thái khởi nghiệp mới

Đặc biệt hơn, vào tháng 4/2026 Chính phủ ban hành Nghị quyết 86/NQ-CP về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa Việt Nam trở thành quốc gia hàng đầu về khởi nghiệp sáng tạo trong khu vực. Với những động lực và mục tiêu cụ thể, hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đang có nền tảng để phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn tới.

Ngoài chính sách động lực, hiện nay Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang xây dựng cơ sở dữ liệu và bộ chỉ số đo lường hệ sinh thái. Cụ thể, bộ chỉ số đo lường sẽ hướng tới đánh giá không chỉ số lượng startup mà cả mức độ tăng trưởng và hiệu quả đầu tư. Qua đó, các dự án khởi nghiệp sẽ được đánh giá cụ thể, công tác hỗ trợ khởi nghiệp tại các địa phương cũng sẽ hiệu quả hơn thông qua quá trình phát triển của dự án.

Theo ông Phạm Hồng Quất, Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), chiến lược phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của Việt Nam đặt mục tiêu hình thành 10.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và đưa quy mô thị trường vốn đầu tư mạo hiểm lên 1,5 tỷ USD vào năm 2030. Chính phủ cam kết thúc đẩy các cơ chế chính sách đột phá, thiết lập không gian thử nghiệm công nghệ mới và hỗ trợ đa dạng tầng lớp xã hội tham gia khởi nghiệp.

Ông Phạm Hồng Quất cũng cho rằng việc hình thành các quỹ đầu tư mạo hiểm và thu hút nguồn lực trí tuệ quốc tế đóng vai trò then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Thông qua đó, khởi nghiệp không chỉ dừng lại ở một phong trào mà trở thành động lực chính cho tăng trưởng kinh tế bền vững trong tương lai.

Có ba nhiệm vụ trọng tâm để hiện thực hóa chiến lược này: đột phá thể chế và khơi thông nguồn vốn mạo hiểm; phát triển hạ tầng công nghệ và cơ chế thử nghiệm (sandbox); phát triển nguồn nhân lực và hội nhập quốc tế. Theo ông Quất, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, mở đường, không làm thay thị trường mà tạo môi trường minh bạch, linh hoạt cho công nghệ và mô hình kinh doanh mới.

“Đồng thời, Nhà nước sẽ mở rộng thu hút các nhà đầu tư thiên thần, vốn tư nhân và các tập đoàn lớn. Sớm hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm đóng vai trò hạt nhân tư duy dẫn dắt, giải quyết bài toán thực tế của địa phương và quốc gia, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai chữ số”, ông Quất nói.

Về nhiệm vụ kế tiếp, vị này cho biết thời gian tới sẽ hình thành các trung tâm thử nghiệm liên kết giữa trường đại học, tập đoàn và startup để đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Đồng thời, chiến lược tập trung phát triển các doanh nghiệp làm chủ công nghệ lõi như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, fintech, công nghệ xanh và kinh tế số.

Một nhiệm vụ khác là đưa tinh thần khởi nghiệp vào hệ thống giáo dục từ phổ thông đến đại học, phát triển mô hình đào tạo nhân tài chất lượng cao, đồng thời hỗ trợ pháp lý và quản trị cho startup. Chiến lược không chỉ dừng lại ở tìm kiếm nguồn vốn mà quan trọng hơn là thu hút tri thức, kinh nghiệm và kết nối hệ sinh thái Việt Nam với quốc tế

Không chỉ thêm startup, cần nâng chất hệ sinh thái

Theo các chuyên gia, Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái trong đó startup trong nước có thể chủ động tiếp cận thị trường, nguồn vốn và mạng lưới chuyên gia toàn cầu. Ngoài ra, Việt Nam cũng cần trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các đối tác, nhà đầu tư và mô hình đổi mới sáng tạo quốc tế.

Đối với các startup, cần xác định rõ khởi nghiệp sáng tạo phải hướng tới hình thành các doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh quốc tế, đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm có giá trị gia tăng cao. Đặc biệt, thành công của hệ sinh thái cần được nhìn từ công nghệ được chuyển giao, sản phẩm được thương mại hóa, doanh nghiệp phát triển và mức đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Tại Hội thảo quốc tế “Startup ở bối cảnh quốc tế”, ông Marcuz Tan - CEO Boustead APEX và nhà sáng lập AI:Xcelerator cho rằng startup cần xác định mục tiêu cuối cùng ngay từ sớm. Đồng thời, có thể gắn chiến lược huy động vốn với tăng trưởng và những lộ trình như IPO hoặc M&A.

Tuy nhiên, ông Marcuz Tan cũng đề cập đến vấn đề chất lượng tăng trưởng của startup. Bởi lẽ, vốn không chỉ để giúp doanh nghiệp tồn tại mà phải được sử dụng để xây dựng giá trị doanh nghiệp và tạo ra khả năng mở rộng.

Trong giai đoạn tới, yêu cầu đặt ra với hệ sinh thái khởi nghiệp không chỉ là tiếp tục mở rộng mạng lưới quốc tế, mà phải biến những kết nối đó thành năng lực cụ thể cho startup. Qua đó, những kết nối này sẽ tạo động lực để startup đủ tự tin tiếp cận thị trường, xây dựng quan hệ đối tác, huy động nguồn lực và mở rộng hoạt động kinh doanh trên quy mô quốc tế...

Tuấn Vỹ