Nghiên cứu - Trao đổi
Mở rộng không gian phát triển cho ngành bưu chính
Với hàng loạt đề xuất chính sách quan trọng, việc sửa đổi, bổ sung Luật Bưu năm 2010 kỳ vọng mở rộng không gian phát triển cho ngành bưu chính, tạo động lực đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ…
Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) được xây dựng gồm 8 Chương, 51 Điều, dự kiến được Quốc hội khóa XVI, xem xét, thông qua vào Kỳ họp thứ 2 sẽ diễn ra vào tháng 10/2026 tới đây.
Việc sửa đổi, bổ sung Luật Bưu chính 2010 không chỉ giúp nội luật hóa đầy đủ các cam kết quốc tế thế hệ mới trong các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA hay Công ước của Liên minh Bưu chính Thế giới (UPU), mà còn tạo ra một hành lang pháp lí vượt trội. Đây chính là cú hích thể chế quan trọng, mở ra giai đoạn phát triển mới cho ngành bưu chính.
Thực tế, thống kê từ Vụ Bưu chính, Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy, năm 2010, thời điểm Luật Bưu chính được ban hành, thị trường có khoảng 40 doanh nghiệp. Đến năm 2025, con số này tăng lên 760, gấp 19 lần. Doanh thu dịch vụ bưu chính từ khoảng 4.000 tỷ đồng lên hơn 87.000 tỷ đồng, tăng hơn 21 lần; sản lượng từ 330 triệu lên hơn 4,1 tỷ bưu gửi, tăng hơn 12 lần. Riêng giai đoạn 2020-2025, tổng sản lượng bưu gửi tăng hơn 4 lần, trong đó gói, kiện hàng hóa chiếm hơn 90%.
Những con số đã nêu không chỉ phản ánh tốc độ mở rộng của thị trường, mà còn cho thấy sự thay đổi về bản chất của hoạt động bưu chính. Khi thương mại điện tử phát triển, hàng hóa dần trở thành dòng bưu gửi chủ yếu, thay cho mô hình vốn tập trung vào thư, tài liệu và chuyển phát truyền thống.
Một trong những vấn đề trọng tâm được đề xuất trong dự thảo luật là xác định rõ ranh giới giữa bưu chính, vận tải và logistics. Theo định hướng dự thảo, dịch vụ bưu chính được xác định theo bản chất hoạt động, bao gồm tiếp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát và các công đoạn gắn trực tiếp với từng bưu gửi như lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả. Hoạt động vận tải, kho bãi và logistics độc lập được loại trừ khỏi phạm vi này.
Cách tiếp cận này được cho nhằm hạn chế chồng chéo trong quản lý, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tích hợp dịch vụ và đầu tư công nghệ.
Không chỉ có vậy, một thay đổi đáng chú ý khác của dự thảo luật là định hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro.
Theo Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Như Quỳnh, việc sửa luật hướng tới cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm quyền lợi của người dân, người tiêu dùng.
Với định hướng này, nguồn lực quản lý sẽ tập trung nhiều hơn vào các hoạt động có nguy cơ cao. Việc đơn giản hóa thủ tục được kỳ vọng giúp doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí tuân thủ, dành thêm nguồn lực đầu tư công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ.
Cùng với nội dung đã nêu, dự thảo luật cũng định hướng xây dựng cơ chế định danh, truy vết bưu gửi. Mỗi bưu gửi được gắn mã nhận dạng duy nhất trong hệ thống doanh nghiệp, phục vụ theo dõi xuyên suốt quá trình tiếp nhận, chia chọn, vận chuyển đến phát…
Ngoài ra, dự thảo hướng tới tạo hành lang pháp lý cho thử nghiệm công nghệ mới, trong đó có thiết bị bay không người lái phục vụ giao hàng, đồng thời khuyến khích các giải pháp bưu chính xanh nhằm giảm tác động môi trường từ phương tiện vận chuyển và bao bì đóng gói.
Nhìn nhận về các chính sách được đề xuất, không ít ý kiến cho rằng, trong bối cảnh thị trường đã có 760 doanh nghiệp, khuôn khổ pháp lý minh bạch và dễ thực hiện cũng trở thành một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động đầu tư và cạnh tranh. Việc hoàn thiện Luật Bưu chính được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển dịch vụ, nâng năng lực cạnh tranh với mục tiêu cuối cùng là mạng lưới giao nhận thuận tiện, an toàn và có chất lượng tốt hơn.
Theo một số doanh nghiệp, việc rà soát, đơn giản hóa và số hóa thủ tục hành chính được kỳ vọng giúp doanh nghiệp giảm nguồn lực dành cho tuân thủ. Phần chi phí và nhân lực tiết kiệm được có thể chuyển sang đầu tư công nghệ, mở rộng mạng lưới và nâng cao chất lượng dịch vụ. Điều này có ý nghĩa không chỉ với những doanh nghiệp lớn. Với doanh nghiệp nhỏ hoặc doanh nghiệp mới gia nhập thị trường, chi phí tuân thủ thấp hơn có thể mở rộng cơ hội kinh doanh, giúp họ dành thêm nguồn lực cho công nghệ và chất lượng dịch vụ.
Một môi trường pháp lý rõ ràng cũng giúp doanh nghiệp xác định cụ thể quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm, giảm những cách hiểu khác nhau khi thực thi, từ đó chủ động hơn trong kế hoạch đầu tư, lựa chọn công nghệ và phát triển sản phẩm.