Khởi nghiệp
Không gian khởi nghiệp công nghệ
Nghị quyết số 27-NQ/TW về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia đang mở ra một cách tiếp cận đáng chú ý cho hệ sinh thái khởi nghiệp: thay vì bắt đầu từ việc tìm một “ý tưởng mới”, startup có thể bắt đầu từ những bài toán phát triển lớn của từng vùng để hình thành sản phẩm, công nghệ và doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng.
Nếu nhìn những định hướng này từ góc độ khởi nghiệp sáng tạo, câu hỏi đặt ra không chỉ là từng vùng sẽ phát triển ngành nào, mà còn là: những bài toán nào của mỗi vùng có thể trở thành thị trường đủ lớn để hình thành các doanh nghiệp công nghệ mới?
Khởi nghiệp không phải từ trào lưu
Trong thực tế, nhiều dự án khởi nghiệp thường bắt đầu bằng một ý tưởng sản phẩm. Khi một công nghệ như AI, blockchain, IoT hay robot trở thành xu hướng, không ít startup tìm cách đưa công nghệ đó vào sản phẩm rồi mới đi tìm khách hàng.
Trình tự này cần được xem xét lại.
Đổi mới sáng tạo có giá trị trước hết phải giải quyết một vấn đề đủ quan trọng. Với startup, cần trả lời rõ ai đang gặp vấn đề, họ đang giải quyết bằng cách nào, chi phí của vấn đề lớn đến đâu và ai sẵn sàng trả tiền cho giải pháp tốt hơn.
Sau đó mới đến câu hỏi công nghệ.
Một ứng dụng quản lý trang trại có thể hữu ích nhưng khá dễ bị sao chép. Ngược lại, nếu phía sau ứng dụng là dữ liệu vi khí hậu tích lũy nhiều năm, mô hình sinh trưởng cây trồng, thuật toán dự báo năng suất, cảm biến chuyên dụng và khả năng tối ưu nước - phân bón, doanh nghiệp bắt đầu hình thành một năng lực khó sao chép hơn.
Đó chính là quá trình chuyển từ sản phẩm công nghệ sang doanh nghiệp sở hữu năng lực công nghệ.
Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg về Danh mục công nghệ chiến lược, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cũng tạo thêm một “bản đồ công nghệ” để startup tham chiếu, với 10 nhóm lớn như AI - dữ liệu - bản sao số, mạng thế hệ mới, robot và tự động hóa, công nghệ sinh học, năng lượng và vật liệu tiên tiến, bán dẫn, an ninh mạng - lượng tử, công nghệ biển, hàng không - vũ trụ và công nghệ đường sắt.
Điều cần tránh là hiểu danh mục này như một danh sách ngành “nóng” để chạy theo. Giá trị thực sự xuất hiện khi công nghệ chiến lược được ghép với một bài toán thị trường cụ thể.
Sáu không gian thử nghiệm công nghệ
Với Trung du và miền núi phía Bắc, các bài toán không chỉ nằm ở sản xuất và tiêu thụ chè, dược liệu hay nông sản đặc trưng. Rừng, tài nguyên, địa hình, cửa khẩu và nhu cầu thích ứng thiên tai tạo ra thị trường cho công nghệ giám sát rừng bằng vệ tinh và UAV, đo đếm carbon, cảnh báo sạt lở, truy xuất dược liệu, logistics cửa khẩu, năng lượng phân tán và nông nghiệp chính xác.
Đồng bằng sông Hồng lại có điều kiện khác. Mật độ các trung tâm công nghiệp, đô thị, logistics và sản xuất công nghệ cao mở ra dư địa cho robot công nghiệp, AI thị giác máy, bản sao số nhà máy, bảo trì dự báo, chip chuyên dụng, an ninh mạng công nghiệp, công nghệ cảng và các giải pháp cho hệ thống đường sắt.
Ở đây, một startup không nhất thiết phải chế tạo cả một dây chuyền hay một robot hoàn chỉnh. Một thuật toán điều khiển, hệ thống cảm biến, module thị giác máy hoặc phần mềm công nghiệp có thể trở thành công nghệ được tích hợp vào hàng nghìn thiết bị.
Đối với Bắc Trung Bộ, dải đô thị - công nghiệp - cảng biển cùng điều kiện thiên tai tạo ra một tập hợp bài toán khác: kiểm tra công trình biển, vận hành cảng, dự báo bão lũ, chống ăn mòn, năng lượng tái tạo, nuôi biển và khả năng chống chịu của hạ tầng. Đây là những thị trường có thể thúc đẩy OceanTech, EnergyTech và ClimateTech.
Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có lợi thế đặc biệt nếu được nhìn dưới góc độ kết nối biển - cao nguyên. Nông nghiệp chính xác, dữ liệu đất và nước, công nghệ giống, chế biến sâu cà phê - nông sản, giám sát rừng, carbon, thủy sản, năng lượng tái tạo, sinh khối và logistics Đông - Tây hoàn toàn có thể hình thành những chuỗi khởi nghiệp mới.
Thay vì chỉ tìm cách bán thêm một tấn cà phê, doanh nghiệp có thể tạo giá trị từ giống, dữ liệu canh tác, quản lý nước, công nghệ lên men, chế biến, truy xuất nguồn gốc hoặc vật liệu sinh học từ phụ phẩm.
Với Đông Nam Bộ, lợi thế nổi bật hơn nằm ở quy mô thị trường, hệ thống doanh nghiệp, công nghiệp, dịch vụ tài chính và khả năng tiếp cận vốn. Đây có thể là vùng thuận lợi cho sự phát triển và mở rộng của các startup AI doanh nghiệp, fintech, robot, logistics, semiconductor, cybersecurity, MedTech và công nghệ dữ liệu.
Trong khi đó, Đồng bằng sông Cửu Long có thể được nhìn như một phòng thử nghiệm quy mô lớn cho ClimateTech và FoodTech.
Nước, xâm nhập mặn, giống cây, lúa gạo, thủy sản, phát thải, phụ phẩm và logistics đường thủy tạo ra rất nhiều nhu cầu cho cảm biến, AI dự báo, công nghệ sinh học, robot nông nghiệp, công nghệ sau thu hoạch và các hệ thống đo lường carbon.
TECHFEST và các hoạt động khởi nghiệp tại địa phương những năm gần đây đang có xu hướng chuyển dần từ việc tạo phong trào sang chú trọng đầu tư, thị trường và thương mại hóa. Bước tiếp theo có thể là xây dựng TECHFEST ngày càng rõ hơn như một thị trường kết nối bài toán với công nghệ. Đây cũng là cách giúp liên kết vùng đi xa hơn câu chuyện hạ tầng..