G7 xả kho dự trữ: "Liều thuốc tinh thần" cho thị trường dầu?

Ngày 2/10, sau cuộc họp trực tuyến dưới sự chủ trì của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, các nước G7 thông báo sẽ xả tới 100 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu từ kho dự trữ khẩn cấp trong 4 tháng, do Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) điều phối. Tuyên bố chung cho biết việc xả bắt đầu ngay, với một lượng diesel đáng kể được dồn lên trong 20 ngày đầu.

Gói biện pháp còn có cam kết tăng sản lượng lọc dầu và không hạn chế thương mại năng lượng giữa các nước đối tác. Tổng thống Donald Trump cho biết châu Âu đã đồng ý xả một lượng lớn diesel, và hợp đồng tương lai diesel của Mỹ giảm 8% ngay sáng thứ Sáu tuần qua.

Quyết định đến sau nhiều tuần Mỹ gây sức ép, trong đó có việc dọa cấm xuất khẩu dầu diesel của Mỹ. Giá dầu diesel bán lẻ tại Mỹ từng lên tới 6,529 USD một gallon trong tháng trước, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ.

Nếu xả đều, 100 triệu thùng tương đương khoảng 830.000 thùng mỗi ngày. Mức này được cho vẫn khiêm tốn so với quy mô thiếu hụt. Báo cáo tháng 9 của IEA cho thấy tồn kho dầu toàn cầu đã giảm 507 triệu thùng kể từ khi chiến sự ở Iran bắt đầu, bình quân 2,8 triệu thùng mỗi ngày. Tức lượng xả mới chỉ bù được khoảng 30% tốc độ rút kho đó.

Đây cũng không hẳn là phần bổ sung. Hồi tháng 3, 32 nước thành viên IEA đồng ý xả kỷ lục 400 triệu thùng, hơn gấp đôi mức kỷ lục 182,7 triệu thùng của năm 2022. Đến ngày 2/10, khoảng 80% lượng này đã ra thị trường.

Theo Bloomberg, đợt mới gồm cả số thùng đã cam kết nhưng chưa được giải phóng theo thỏa thuận tháng 3, và tuyên bố G7 không nêu rõ phần nào là cam kết mới. Mỹ đã duyệt thêm 40 triệu thùng từ kho dự trữ chiến lược trong tuần, hoàn tất phần đóng góp của mình cho cam kết tháng 3. Theo Time, châu Âu chủ yếu đóng góp sản phẩm tinh chế như diesel, trong khi kế hoạch tháng 3 nghiêng về dầu thô.

Về kho dự trữ, dữ liệu Eurostat tháng 6 cho thấy các nước EU cùng Anh nắm khoảng 52 triệu tấn dầu, khí và diesel, trong đó gần 38 triệu tấn là dự trữ khẩn cấp của các nước EU.

Tín hiệu tâm lý là yếu tố chính

Ông David Bieri, chuyên gia kinh tế và Phó giáo sư tại Đại học Virginia Tech, cho rằng cơ chế chính là tác động lên tâm lý thị trường. Khi các chính phủ cho thấy họ là tấm lưới an toàn đáng tin cậy, thị trường kỳ hạn bắt đầu định giá lạc quan hơn. Ông thừa nhận lượng dầu rất nhỏ so với bối cảnh chiến sự ở Iran, nhỏ đến mức người tiêu dùng có thể sẽ chẳng bao giờ nhận ra. Ông cũng cảnh báo các hãng vận tải sẽ dùng chi phí nhiên liệu thấp hơn để khôi phục biên lợi nhuận trước khi chia sẻ với khách hàng.

Ông Jason Bordoff, Giám đốc sáng lập Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nhấn mạnh yếu tố thời gian. Theo ông, tác động sẽ rất khác nhau nếu dầu ra thị trường trong hai tuần tới hay bốn tháng sau.

Nếu Đức hoặc Pháp sớm công bố con số cụ thể, chẳng hạn khoảng 50 triệu thùng diesel, giá bán lẻ tại Mỹ có thể giảm tới 25 cent mỗi gallon sau vài tuần. Tuy nhiên, ông cho rằng thị trường đang đòi hỏi bằng chứng, rằng họ muốn thấy số thùng dầu thực tế để tin điều này sẽ diễn ra nhanh chóng.

Ông Jeff Colgan, Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Brown, lưu ý người tiêu dùng Mỹ khó thấy giá giảm nhiều trừ khi tỷ trọng diesel trong 100 triệu thùng rất lớn, dù thị trường châu Âu đang căng thẳng hơn nên có thể cảm nhận rõ hơn.

Phản ứng của thị trường

Sau ba ngày, giá dầu vẫn chưa giảm nhiệt mà đi ngang. Giá dầu Brent quanh 100,87 USD một thùng ngày 5/10, còn giá dầu WTI quanh mốc 90 USD/thùng. Nguồn cung Trung Đông đang hồi phục. Kuwait đã bơm khoảng 75% sản lượng trước chiến sự ở Iran, và Aramco của Saudi Arabia bất ngờ giảm 3 USD giá bán dầu Arab Light tháng 11 cho châu Á, mức chiết khấu lớn nhất kể từ tháng 6/2020.

Dù vậy, Tổng giám đốc Aramco cảnh báo việc xây lại tồn kho toàn cầu có thể mất hai năm sau khi Hormuz mở lại, vì dưới 10% lượng tồn kho thực tế sẵn sàng sử dụng.

Trong khi đó, tắc nghẽn eo biển Hormuz vẫn tồn tại. Reuters đưa tin lưu lượng tàu qua eo biển trong tháng 9 chỉ ở mức một chữ số mỗi ngày.

Ông Bordoff nhận xét các đợt xả kho chỉ như miếng băng dán trên vấn đề lớn hơn. Còn xung đột chưa có lối ra, cú sốc giá dầu, xăng và diesel sẽ còn lặp lại. Theo ông, đến một lúc nào đó điều này không còn là tạm thời nữa.

Ông Michael Noel, nhà kinh tế tại Đại học Texas Tech, đồng tình rằng tình trạng thiếu hụt dầu sẽ kéo dài nếu cuộc xung đột ở Iran và Ukraine không kết thúc.

Giá bán lẻ xăng dầu của Việt Nam được điều chỉnh theo chu kỳ tuần nên hiệu ứng tuyên bố trên sẽ có độ trễ. Theo Bộ Công Thương, giá diesel trong nước thấp hơn Trung Quốc 2.207 đồng và thấp hơn Thái Lan 3.342 đồng mỗi lít. Việc Kuwait phục hồi sản lượng là tin tốt cho nguồn dầu thô của nhà máy Nghi Sơn, song kho dự trữ toàn cầu còn mỏng nên giá vẫn nhạy cảm với mọi cú sốc mới.