Sửa đổi luật, đưa bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày tờ trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, qua 15 năm triển khai thi hành, Luật Bưu chính năm 2010 đã cơ bản đạt được các mục tiêu đề ra, tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng cho hoạt động bưu chính, thúc đẩy phát triển thị trường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng, trên cơ sở các quy định của Luật Bưu chính năm 2010 và các văn bản hướng dẫn thi hành, lĩnh vực bưu chính đã có bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô, năng lực cung ứng và chất lượng dịch vụ: số lượng doanh nghiệp bưu chính tăng từ khoảng 40 doanh nghiệp năm 2010 lên 757 doanh nghiệp năm 2025; doanh thu toàn ngành đạt khoảng 87.100 tỷ đồng, tăng hơn 21 lần;

Sản lượng bưu gửi đạt trên 4 tỷ bưu gửi, tăng hơn 12 lần so với thời điểm Luật Bưu chính được ban hành. Hạ tầng bưu chính tiếp tục được mở rộng với gần 24.000 điểm phục vụ trên toàn quốc, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân, đặc biệt tại khu vực vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Cùng với sự phát triển của thương mại điện tử và quá trình chuyển đổi số quốc gia, bưu chính từng bước vượt ra khỏi vai trò của một dịch vụ chuyển phát truyền thống để trở thành một hạ tầng hỗ trợ lưu thông hàng hóa, kết nối giao dịch và phục vụ phát triển kinh tế số...

“Những kết quả nêu trên khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của bưu chính đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng nền hành chính phục vụ người dân, doanh nghiệp”, Bộ trưởng chia sẻ.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, qua tổng kết cho thấy, bên cạnh những kết quả đã đạt được, việc triển khai thi hành Luật Bưu chính năm 2010 còn một số bất cập, hạn chế.

Việc xây dựng Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước có liên quan đến lĩnh vực bưu chính, đặc biệt là các định hướng tại Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, XIV Đảng và các Nghị quyết mới của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương, bao gồm: Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia;

Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 về phát triển kinh tế nhà nước.

“Hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về bưu chính, bổ sung các chính sách mới nhằm giải quyết các vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn, bảo đảm thống nhất, đồng bộ, ổn định, khả thi, phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam trong lĩnh vực bưu chính, thương mại và đầu tư; bảo đảm thống nhất với pháp luật về dữ liệu, cạnh tranh, đất đai, tài chính và các pháp luật có liên quan. Tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ tốt nhu cầu của người dân và doanh nghiệp”, Bộ trưởng khẳng định.

Theo đó, Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) được bố cục gồm 08 Chương và 51 điều.

Trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban tán thành với sự cần thiết ban hành dự án Luật như lý do nêu trong Tờ trình số 387/TTr-CP của Chính phủ.

Việc sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính hiện hành nhằm bảo đảm cụ thể hóa đầy đủ các chính sách, hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về bưu chính, phản ánh đúng thực tiễn phát triển của thị trường, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế; đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Cho ý kiến về các nội dung cụ thể của dự án luật, Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải cho rằng, về phạm vi điều chỉnh (Điều 1), Ủy ban nhận thấy, quy định hiện hành chưa thể hiện rõ vị trí của bưu chính trong hạ tầng logistics số, hạ tầng dữ liệu và kinh tế số, gây lệch pha với các chương sau. Đồng thời, việc chỉ dùng tiêu chí “định danh, theo dõi, truy vết” là chưa đủ để phân định bưu chính với logistics/vận tải độc lập, vì các đơn vị vận tải hiện đại đều có mã truy vết (tracking).

Đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung nội hàm và khẳng định bưu chính là một phần của hạ tầng logistics và kinh tế số; làm rõ phạm vi dịch vụ trên môi trường số; và hoàn thiện tiêu chí phân định chuyên ngành chặt chẽ hơn để tránh chồng chéo quản lý.

Về chính sách của Nhà nước về bưu chính (Điều 4), Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải cũng đề nghị bổ sung tại Điều 4 quy định các chính sách phát triển cốt lõi: Khuyến khích doanh nghiệp bưu chính số, công nghệ và tư nhân dẫn dắt; thúc đẩy đầu tư kho thông minh, trung tâm chia chọn, logistics cửa khẩu và hạ tầng thương mại điện tử; bảo đảm cạnh tranh bình đẳng; ưu tiên đào tạo kỹ năng số cho nhân sự bưu chính tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Đề nghị bổ sung các quy định nhằm cụ thể hóa các chính sách tại Điều 4, cụ thể như: Quy định rõ quy hoạch, đầu tư phát triển hạ tầng bưu chính quốc gia phủ đến cấp xã, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo cùng cơ chế bảo vệ hạ tầng khi bị xâm phạm, gián đoạn; bổ sung trách nhiệm của cơ quan quản lý trong việc ban hành tiêu chuẩn phát triển bưu chính xanh, bền vững tại Điều 47…

Bên cạnh đó, đối với chính sách bảo đảm cơ chế tài chính, nguồn lực nhà nước (tại khoản 3), Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải cũng yêu cầu, cần tính toán kỹ nguồn kinh phí bù đắp phát sinh khi mở rộng bưu chính phổ cập từ “thư” sang “gói, kiện”; bổ sung Báo cáo đánh giá tác động ngân sách định lượng (chi phí ước tính, khả năng cân đối) theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật để bảo đảm tính khả thi.

Ngoài những nội dung đã nêu, tại báo cáo thẩm tra dự án luật, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét, cân nhắc một số nội dung liên quan về thành phần mạng bưu chính (Điều 9); kinh doanh dịch vụ bưu chính (Chương II); hoạt động bưu chính công ích (Chương III); quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp bưu chính (Điều 31, Điều 32 và Điều 33); bưu chính số, phát triển bưu chính theo hướng xanh và bảo đảm an toàn, an ninh trong hoạt động bưu chính (Chương V)...