TÁI CẤU TRÚC DOANH NGHIỆP: Liên kết chuỗi giá trị

Nhằm góp phần phản ánh bức tranh về đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, phát triển lực lượng doanh nghiệp, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh, năng lực nội tại và tính tự chủ, tự cường của nền kinh tế, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới”.

Khoảng cách chuỗi cung ứng

Theo ông Phạm Văn Triêm - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP HCM (HCM-SME), thực tế điều hành phản ánh cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đối mặt với nhiều khó khăn nội tại. Phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ, khả năng tích lũy tài chính yếu và gặp nhiều vướng mắc khi tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn.

Ông cho rằng, phương thức quản trị của nhiều chủ doanh nghiệp vẫn dựa trên kinh nghiệm cá nhân, chưa xây dựng được chiến lược bài bản, thiếu hệ thống quản trị chuyên nghiệp, chưa minh bạch báo cáo tài chính và chưa chú trọng quản trị rủi ro. Bên cạnh đó, trình độ công nghệ, năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường.

Khoảng cách liên kết giữa khối doanh nghiệp nhỏ và vừa với các tập đoàn kinh tế lớn, doanh nghiệp nhà nước và khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) còn rất rộng. Nhiều doanh nghiệp lớn và khối FDI có nhu cầu tìm kiếm nhà cung cấp sản phẩm, dịch vụ phụ trợ nội địa nhưng thiếu thông tin về năng lực của các đối tác trong nước.

Ngược lại, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa có năng lực sản xuất nhưng không tìm được đầu ra, hoặc muốn tham gia vào chuỗi cung ứng nhưng chưa nắm rõ quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn quản trị và quy trình lựa chọn nhà cung cấp.

Ông Phạm Văn Triêm nhận định khoảng cách này tạo ra sự lãng phí nguồn lực lớn cho nền kinh tế. Việc san bằng khoảng cách thông tin và tiêu chuẩn kỹ thuật là điều kiện tiên quyết để nâng cao tính tự chủ và năng lực nội sinh của doanh nghiệp Việt Nam.

Ba trụ cột nâng cao năng lực quản trị

Doanh nghiệp lớn khó có thể lựa chọn đối tác nội địa chỉ vì tinh thần ưu tiên hay hỗ trợ đơn thuần. Việc tham gia chuỗi cung ứng đòi hỏi doanh nghiệp nhỏ và vừa phải đáp ứng đầy đủ năm tiêu chuẩn cốt lõi gồm chất lượng sản phẩm, giá thành hợp lý, tiến độ giao hàng, tính minh bạch và sự ổn định trong vận hành.

Để đáp ứng các yêu cầu khắt khe của chuỗi cung ứng hiện đại, theo ông Phạm Văn Triêm, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần tập trung triển khai ba giải pháp trọng tâm. Trước hết, chủ doanh nghiệp phải thay đổi tư duy điều hành, chuyển từ quản trị dựa trên kinh nghiệm cá nhân sang quản trị bằng hệ thống quy trình, dữ liệu và các chỉ số đánh giá cụ thể. Doanh nghiệp cần coi trọng quản trị tài chính, quản trị nhân sự, quản trị rủi ro và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn.

Tiếp theo, doanh nghiệp phải đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào quy trình sản xuất kinh doanh nhằm nâng cao năng suất, tiết giảm chi phí vận hành và tăng cường tính minh bạch. Cuối cùng, việc đào tạo và phát triển đội ngũ nhân lực đáp ứng chuẩn mực quốc tế là yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô.

Ông Phạm Văn Triêm cho rằng nâng cao năng lực quản trị giúp doanh nghiệp tồn tại tốt hơn, đồng thời tạo ra tấm vé để doanh nghiệp bước vào các sân chơi kinh tế lớn hơn. Hoạt động xúc tiến đầu tư và kết nối giao thương thời gian qua diễn ra nhiều nhưng hiệu quả thực tế chưa cao. Thước đo thành công của hoạt động kết nối phải đo lường bằng số lượng doanh nghiệp trở thành nhà cung ứng chính thức và giá trị kinh tế thực tế tạo ra cho các bên, thay vì đo đếm số lượng hội nghị hay các bản ghi nhớ được ký kết.

Giải pháp kết nối từ ba khối doanh nghiệp đầu chuỗi

Cũng theo ông Phạm Văn Triêm, sự kết nối giữa các khối doanh nghiệp cần sự chủ động và hợp tác từ các tập đoàn đóng vai trò đầu chuỗi.

Đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước, các tập đoàn và tổng công ty giữ vai trò then chốt trong các ngành kinh tế trọng điểm như năng lượng, hạ tầng, xây dựng, logistics và dịch vụ công nghiệp.

Cơ quan quản lý cần xây dựng cơ chế công khai, minh bạch nhu cầu mua sắm hàng hóa và dịch vụ của doanh nghiệp nhà nước. Khối doanh nghiệp nhà nước cần phát huy vai trò dẫn dắt, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực thực hiện trên nguyên tắc cạnh tranh bình đẳng.

Đối với khu vực FDI, mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia còn thấp. Các cơ quan chức năng cần xây dựng chương trình kết nối trực tiếp giữa khối FDI và các doanh nghiệp nhỏ và vừa có tiềm năng. Khối doanh nghiệp FDI cần công bố rộng rãi nhu cầu tìm kiếm nhà cung cấp, quy chuẩn kỹ thuật và điều kiện hợp tác. Các hiệp hội doanh nghiệp sẽ phối hợp lựa chọn, đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước đáp ứng các tiêu chuẩn này.

Đối với các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn trong nước, việc xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp Việt đóng vai trò quan trọng. Các tập đoàn lớn cần tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia cung cấp sản phẩm, nguyên vật liệu và đảm nhận các công đoạn trong chuỗi giá trị.

"Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP HCM sẽ chuyển đổi mạnh mẽ từ chức năng giao lưu sang hỗ trợ thực chất. Hiệp hội sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu năng lực hội viên theo nhóm ngành nghề, chủ động làm việc với các tập đoàn lớn từ năm 2027 để giới thiệu nhà cung cấp phù hợp. Đồng thời, Hiệp hội phối hợp với các trường đại học và viện nghiên cứu tổ chức các chương trình đào tạo quản trị, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp nhỏ để tạo ra năng lực nhận các đơn hàng quy mô lớn", ông Phạm Văn Triêm khẳng định.

Bốn kiến nghị thể chế tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp

Để các giải pháp kết nối đi vào thực tiễn, việc hoàn thiện chính sách và môi trường kinh doanh giữ vai trò quyết định. Sự hỗ trợ từ phía Nhà nước cần tập trung vào các giải pháp thiết thực, xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp với thủ tục đơn giản và có đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ.

Ông Phạm Văn Triêm đề xuất bốn nhóm kiến nghị trọng tâm tới chính quyền TP HCM.

Thứ nhất, UBND TP HCM cần nghiên cứu triển khai chương trình kết nối cung ứng theo từng phân ngành trọng điểm, có sự tham gia của cơ quan quản lý, các hiệp hội và doanh nghiệp đầu chuỗi. Chương trình phải đặt ra các chỉ tiêu đánh giá cụ thể về số lượng doanh nghiệp được nâng cao năng lực và giá trị hợp đồng cung ứng thực tế được ký kết.

Thứ hai, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ thiết thực giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, chuyển đổi số, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng và đổi mới thiết bị công nghệ.

Thứ ba, chính quyền thành phố và Ngân hàng Nhà nước cần tháo gỡ triệt để khó khăn về nguồn vốn và mặt bằng sản xuất. Việc tiếp cận nguồn vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa còn nhiều trở ngại. Quỹ bảo lãnh tín dụng cần nâng cao hiệu quả hoạt động để hỗ trợ các doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi hoặc có hợp đồng cung ứng với doanh nghiệp lớn. Thành phố cần quy hoạch quỹ đất, nhà xưởng và hạ tầng sản xuất với chi phí hợp lý để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

Thứ tư, thành phố cần thiết lập cơ chế đối thoại định kỳ sáu tháng một lần giữa lãnh đạo chính quyền với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp nhà nước và khối FDI. Các buổi đối thoại cần diễn ra nghiêm túc nhằm lắng nghe và giải quyết dứt điểm các vướng mắc thực tế.

"Các doanh nghiệp nhỏ và vừa rất giàu khát vọng phát triển, nhưng đang thiếu cơ hội tiếp cận thị trường. Khối doanh nghiệp nhỏ và vừa mong muốn môi trường tiếp cận thông tin công khai, cơ hội tham gia cạnh tranh bình đẳng và được trao cơ hội chứng minh năng lực thực tế, thay vì đòi hỏi sự ưu tiên bằng mọi giá", ông Phạm Văn Triêm nhấn mạnh.