Cạnh tranh toàn cầu, "chìa khóa" nào để thu hút, giữ chân vốn ngoại?

Đánh giá về diễn biến thị trường sau hơn 1 tháng chính thức được nâng hạng, bà Wanming Du, Giám đốc Chính sách Chỉ số khu vực châu Á – Thái Bình Dương (APAC) của FTSE Russell, khẳng định đợt chuyển đổi đầu tiên đã diễn ra rất hiệu quả. Kết quả tích cực này giúp củng cố niềm tin của cộng đồng đầu tư quốc tế rằng các đợt tái cơ cấu danh mục tiếp theo cũng sẽ diễn ra thuận lợi và thành công như đợt đầu tiên.

Chia sẻ tại Diễn đàn Thị trường vốn Việt Nam 2026 với chủ đề "Dòng vốn mới - Vị thế mới của thị trường chứng khoán Việt Nam", đại diện FTSE Russell làm rõ cơ chế vận hành của dòng vốn ngoại qua phân tích mối quan hệ giữa các bộ chỉ số và các quỹ đầu tư mô phỏng chỉ số (quỹ thụ động - passive funds). Các quỹ này rót vốn vào Việt Nam theo đúng tỷ trọng được phân bổ của Việt Nam trong danh mục Thị trường mới nổi (EM).

4 khuyến nghị sau nâng hạng từ FTSE Russell

Theo bà Wanming Du, đây chính là "nguồn tiền gắn kết bền vững". Chỉ cần Việt Nam duy trì được vị thế, tỷ trọng cũng như số lượng doanh nghiệp đáp ứng tiêu chí trong danh mục EM, dòng vốn thụ động này sẽ liên tục quay vòng và ở lại thị trường Việt Nam một cách dài hạn.

Để duy trì vị thế, nâng cao tỷ trọng và thu hút thêm các dòng vốn quốc tế mới, bà Wanming Du đưa ra 4 khuyến nghị chiến lược ưu tiên đối với thị trường vốn Việt Nam.

Thứ nhất, tháo gỡ rào cản tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOL), bởi sự tham gia của dòng vốn quốc tế phụ thuộc trực tiếp vào dung lượng room ngoại. Việc nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài sẽ giúp gia tăng số lượng doanh nghiệp Việt Nam đủ điều kiện góp mặt vào bộ chỉ số (hiện mới chỉ dừng lại ở con số 27 doanh nghiệp), đồng thời nâng cao tỷ trọng của từng cổ phiếu cũng như tỷ trọng chung của Việt Nam trong danh mục đầu tư thị trường mới nổi trong ngắn, trung và dài hạn.

Thứ hai, Việt Nam cần mở rộng chiều sâu và chiều rộng của thị trường thông qua việc đẩy mạnh các hoạt động phát hành lần đầu ra công chúng (IPO). Yếu tố cốt lõi không chỉ nằm ở quy mô hay số lượng, mà phải tập trung vào chất lượng của các đợt IPO, ưu tiên các doanh nghiệp có nền tảng tốt, thuộc nhiều ngành nghề kinh tế đa dạng và tiềm năng để đưa lên niêm yết trên sàn giao dịch.

Thứ ba, song song với việc thu hút nhà đầu tư ngoại, việc phát triển cơ sở nhà đầu tư tổ chức trong nước có vai trò quan trọng không kém đối với sự ổn định dài hạn của thị trường. Trong định hướng trung và dài hạn, Việt Nam cần thúc đẩy sự phát triển của các quỹ hưu trí, nguồn vốn từ các công ty bảo hiểm và xây dựng các cơ chế để đưa nguồn tiền tiết kiệm của người dân đầu tư hiệu quả vào thị trường chứng khoán, trong đó các định chế như Dragon Capital sẽ đóng vai trò rất lớn.

Cuối cùng, theo đại diện FTSE Russell, củng cố niềm tin và tính minh bạch là nền tảng tối quan trọng cho sự thành công của bất kỳ thị trường vốn nào. Việt Nam cần đảm bảo việc công bố thông tin minh bạch, công khai, cùng với tính dự báo trước của các quy định pháp luật khi có sự thay đổi về mặt chính sách. Việc duy trì một môi trường pháp lý rõ ràng, có thể dự báo trước chính là chìa khóa then chốt để tạo dựng và giữ vững niềm tin của các nhà đầu tư toàn cầu.

Ở góc độ đại diện cơ quan quản lý thị trường, ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế và Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết cơ quan quản lý đang ưu tiên triển khai các giải pháp cải cách nhằm củng cố vị thế thị trường chứng khoán Việt Nam, tháo gỡ những điểm nghẽn và hướng tới mục tiêu đáp ứng các tiêu chuẩn nâng hạng của MSCI vào năm 2030.

Các nhóm vấn đề trọng tâm hiện nay gồm cải thiện khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài, nâng cao tính minh bạch, hoàn thiện hạ tầng thị trường tài chính và tăng cường đối thoại với cộng đồng nhà đầu tư.

Trong đó, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định pháp luật về chứng khoán nhằm tạo thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài.

Một trong những nội dung cần tháo gỡ là giới hạn tiếp cận thị trường đối với một số ngành, nghề, lĩnh vực kinh doanh có điều kiện hoặc thuộc danh mục hạn chế đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng quản trị công ty, cải thiện chất lượng doanh nghiệp niêm yết và hàng hóa trên thị trường cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng. "Mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cần đi đôi với tăng cường giám sát, bảo đảm thị trường vận hành minh bạch và an toàn", ông Dũng chia sẻ.

Về công bố thông tin, theo lộ trình triển khai từ năm 2025, các doanh nghiệp đại chúng quy mô lớn thuộc diện áp dụng phải thực hiện công bố thông tin bằng tiếng Anh.

Ông Vũ Chí Dũng cũng cho biết việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế là cơ sở để cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện các giải pháp cải cách thị trường.

Doanh nghiệp nói gì?

Nhìn từ góc độ ngân hàng, ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank), cho rằng nguồn vốn huy động từ nước ngoài có vai trò rất quan trọng, bao gồm vốn vay ngắn hạn, tài trợ thương mại và các khoản vay dài hạn từ tổ chức quốc tế, ngân hàng nước ngoài.

Theo ôn Nguyễn Hưng, ngân hàng có một số thuận lợi khi tiếp cận nguồn vốn quốc tế do hoạt động luôn tuân theo các chuẩn mực quốc tế và được kiểm toán bởi những công ty kiểm toán uy tín. Trong khi đó, việc huy động vốn dài hạn trong nước vẫn còn khó khăn. Người gửi tiền thường có xu hướng lựa chọn kỳ hạn ngắn, trong khi Ngân hàng Nhà nước quy định chặt chẽ về tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn.

Bên cạnh đó, lãi suất huy động vốn dài hạn cũng cao hơn ngắn hạn khoảng 2%/năm. Vì vậy, ông Hưng nhìn nhận, huy động vốn từ nước ngoài mang lại lợi ích cho ngân hàng về các chỉ số huy động vốn trung và dài hạn, đồng thời giúp giảm chi phí bảo hiểm rủi ro tỷ giá. Theo đó, ông đánh giá đây là kênh huy động vốn rất tốt, song cũng đặt ra yêu cầu đối với các ngân hàng trong nước về uy tín và khả năng tuân thủ những chuẩn mực quốc tế như Basel và ESG.

Ông Dominic Scriven - Nhà sáng lập và Chủ tịch HĐQT Dragon Capital với quan điểm của CTCP quản lý quỹ, có sự am hiểu và gắn bó sâu sắc với TTCK Việt Nam, khẳng định việc nâng hạng chỉ số đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Theo ông, tác động trực tiếp của nâng hạng nằm ở chỗ bắt buộc các quỹ đầu tư thụ động (quỹ mô phỏng chỉ số) phải giải ngân theo tỷ trọng quy định. Tuy nhiên, tác động gián tiếp nhưng mang quy mô tài chính lớn hơn lại nằm ở các quỹ đầu tư chủ động. Dù không bị bắt buộc mua bán cứng nhắc theo chỉ số, các quỹ chủ động với lượng tiền quản lý lớn vẫn luôn sử dụng chỉ số nâng hạng làm thước đo tham chiếu để quyết định phân bổ nguồn vốn.

Ông Dominic Scriven thừa nhận về thực tế thuyết phục các nhà đầu tư quốc tế rót vốn dài hạn vào Việt Nam trong bối cảnh biến động hiện nay, là một thách thức lớn và không nên né tránh thực tế này. Môi trường đầu tư hiện tại đối với các quốc gia như Việt Nam đang đặt ra những bài toán vô cùng phức tạp.

Ông cũng chia sẻ thêm từ các cuộc trao đổi với đối tác tại các trung tâm tài chính lớn trên thế giới, hiện đang diễn ra một "cuộc chiến khốc liệt" giữa các thị trường mới nổi nhằm cạnh tranh nguồn vốn toàn cầu - nguồn tiền vốn đang bị hút mạnh về các lĩnh vực công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI).

Do đó, sự khó khăn trong việc thu hút vốn không phải là câu chuyện riêng của Việt Nam mà là thách thức chung của rất nhiều quốc gia. Dù vậy, dữ liệu so sánh thực tế cho thấy, thị trường chứng khoán Việt Nam đã thể hiện sức chống chịu và nội lực vững vàng hơn so với nhiều thị trường khác trong khu vực và nhóm thị trường tương đồng.

Ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc chiến lược thị trường Công ty CP Chứng khoán VPBank (VPBankS) cho rằng cần nhìn nhận diễn biến này trong bối cảnh dòng vốn quốc tế phân cực rõ rệt suốt hai năm qua.

Năm 2026, khi xung đột tại Hormuz gây cú sốc giá dầu, kéo theo lãi suất toàn cầu tăng, khiến dòng vốn có xu hướng đảo chiều và chốt lời tại những thị trường đã tăng nóng nhờ câu chuyện AI.

Theo ông Trần Hoàng Sơn, hai yếu tố vĩ mô này phần nào lý giải việc khối ngoại vẫn bán ròng khoảng 4,8 tỷ USD trong 10 tháng đầu năm, dù Việt Nam vừa được nâng hạng lên thị trường mới nổi.

Tuy nhiên, điểm tích cực là dù chịu áp lực bán mạnh suốt hai năm qua, VN-Index vẫn trụ vững. Ông kỳ vọng việc nâng hạng sẽ mở ra cơ hội thu hút thêm dòng vốn trong thời gian tới. Ông Sơn cũng nhấn mạnh dù vậy, nâng hạng mới chỉ mở ra cơ hội. Dòng vốn có thực sự chảy vào thị trường hay không còn phụ thuộc vào bối cảnh thế giới, tăng trưởng của doanh nghiệp niêm yết và triển vọng kinh tế vĩ mô Việt Nam.