Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa: Cần bảo đảm phân loại đúng quy mô doanh nghiệp

Như đã thông tin, dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp thứ hai đánh dấu bước chuyển từ “hỗ trợ” sang “phát triển”, lấy doanh nghiệp làm trung tâm; gắn hỗ trợ nguồn lực với nâng cao năng lực tự chủ, năng suất và sức cạnh tranh; tạo điều kiện để hộ kinh doanh chuyển thành doanh nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển lên quy mô lớn hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị…

Để tạo sự công bằng giữa các ngành nghề và thuận lợi khi thực hiện chính sách hỗ trợ, không ít ý kiến cho rằng, chính sách cần bảo đảm phân loại đúng quy mô doanh nghiệp.

Tham gia góp ý, đại biểu Đào Chí Nghĩa, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ bày tỏ, thời gian qua, doanh nghiệp liên tục thay đổi quy mô khi doanh thu và lao động biến động trong ngắn hạn. Mặt khác, dự thảo chưa quy định rõ cách xác định tổng nguồn vốn doanh nghiệp đối với các doanh nghiệp hoạt động đa ngành, các doanh nghiệp mới thì sẽ dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau.

“Vấn đề cần rà soát không chỉ là mức trần 300 lao động, 150 tỷ đồng vốn và 400 tỷ đồng doanh thu, mà còn là cách thiết kế tiêu chí để bảo đảm phân loại đúng quy mô doanh nghiệp, sự công bằng giữa các ngành nghề và thuận lợi khi thực hiện chính sách hỗ trợ”, đại biểu nêu quan điểm.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu bổ sung nguyên tắc xác định tính ổn định theo số liệu bình quân trong một khoảng thời gian phù hợp, xác định cụ thể kỳ tính, căn cứ số liệu và cách xử lý trường hợp doanh nghiệp có biến động lớn về vốn, doanh thu; cần có những quy định riêng đối với những doanh nghiệp hoạt động chưa đủ thời gian theo quy định.

Đồng thời, cần có cơ chế chuyển tiếp khi doanh nghiệp vượt ngưỡng trong thời gian đang thụ hưởng, tránh việc dừng đột ngột cũng sẽ không tạo động lực để cho doanh nghiệp phát triển.

Liên quan đến vấn đề này, đề cập tới tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng cơ chế phòng ngừa trục lợi chính sách (Điều 4, Điều 7), đại biểu Vương Quốc Thắng, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Đà Nẵng cho hay, dự thảo luật đã bỏ tiêu chí “số lao động đóng bảo hiểm xã hội”, chuyển sang tiêu chí “số lao động sử dụng bình quân năm”, đồng thời nâng ngưỡng xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa lên số lao động sử dụng bình quân năm trước liền kề không quá 300 người (tại khoản 1 Điều 4).

Tuy nhiên, việc sử dụng tiêu chí lao động bình quân năm rất khó kiểm tra, đối soát, dễ bị lợi dụng thông qua các hợp đồng dịch vụ hoặc lao động thời vụ để lách trần quy mô nhằm giữ quyền thụ hưởng chính sách hỗ trợ. Ngoài ra, xu hướng tự động hóa và kinh tế số hiện nay giúp nhiều doanh nghiệp công nghệ có số lượng lao động rất ít nhưng doanh thu và giá trị gia tăng lại rất lớn.

Do đó, đại biểu đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo nên nghiên cứu quy định theo hướng: Chỉ nên quy định tiêu chí khung và giao Chính phủ quy định tiêu chí ngưỡng cụ thể, điều chỉnh linh hoạt theo từng thời kỳ, đúng tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Đồng thời, bổ sung tiêu chí “doanh nghiệp độc lập” (loại trừ các doanh nghiệp là công ty con do doanh nghiệp lớn, tập đoàn kinh tế sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc nắm quyền chi phối) để ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp lớn “núp bóng” doanh nghiệp nhỏ và vừa để trục lợi nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước. Quy định này cũng đồng bộ với hành vi bị nghiêm cấm “cố ý chia, tách doanh nghiệp để hưởng hỗ trợ” tại khoản 5 Điều 7 dự thảo luật.

Cùng với vấn đề đã nêu, đại biểu Vương Quốc Thắng cũng đề nghị bổ sung tiêu chí phân loại dựa trên giá trị gia tăng hoặc tỷ lệ chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) trên doanh thu áp dụng riêng cho nhóm doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo (Điều 19).

Còn theo đại biểu Nguyễn Hữu Toàn, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu đề nghị nên cân nhắc, xem xét có thể bỏ điều kiện về số lượng lao động.

“Một doanh nghiệp có cùng đáp ứng điều kiện số vốn, đáp ứng điều kiện về doanh thu mà lại tạo ra nhiều việc làm hơn, sử dụng nhiều lao động hơn, không có lý do gì mà chúng ta lại không hỗ trợ để doanh nghiệp lớn lên. Đây là một vấn đề rất quan trọng ngay từ khâu thiết kế ban đầu”, đại biểu nhấn mạnh.

Do đó, đại biểu đề nghị cân nhắc bỏ điều kiện về số lượng lao động tại khoản 1 Điều 4 của dự thảo luật.

Liên quan đến tiêu chí về nguồn vốn, dự thảo có nêu tổng số nguồn vốn năm trước liền kề không quá 150 tỷ đồng. Theo đại biểu Nguyễn Hữu Toàn, cần phải xác định rõ đây là vốn chủ sở hữu hay là vốn huy động.

“Đối với doanh nghiệp thương mại, việc chuyển vòng vốn rất lớn, do đó đương nhiên vượt quá 150 tỷ đồng là chuyện bình thường nhưng nó vẫn nhỏ”, đại biểu nêu rõ.

Đại biểu đề nghị, dự thảo luật nên quy định đây là vốn chủ sở hữu không quá 150 tỷ đồng.