Tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, tại phiên họp chiều 29/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Thảo luận về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tại phiên họp, các đại biểu Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu luật hóa các giải pháp căn cơ: Từ việc mở khóa dữ liệu để cho vay theo dòng tiền, gỡ nút thắt chế biến sâu nông sản, đến cơ chế vốn đối ứng linh hoạt cho các doanh nghiệp vùng sâu, vùng xa.
Cần linh hoạt tiêu chí
Tham gia góp ý về các quy định chung, đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng bày tỏ đồng thuận với định hướng duy trì ngưỡng lao động không quá 300 người cùng giới hạn nguồn vốn, doanh thu năm trước liền kề.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, luật chưa bao quát được các trường hợp đặc thù: Doanh nghiệp mới thành lập, đơn vị kinh doanh đa ngành hoặc doanh nghiệp vượt ngưỡng quy mô trong khi đang thụ hưởng chương trình hỗ trợ theo hợp đồng.
Để chính sách không bị đứt gãy, đại biểu đề nghị, giao Chính phủ quy định chi tiết phương thức xác định quy mô cho các trường hợp này, bảo đảm nguyên tắc khi doanh nghiệp tăng trưởng vượt ngưỡng thì không bị cắt đột ngột các cam kết hỗ trợ hợp pháp đã ký kết trước đó.
Về thẩm quyền hỗ trợ mặt bằng và hạ tầng sản xuất, đại biểu kiến nghị cần phân định rạch ròi ngay trong luật: HĐND cấp tỉnh quyết định chủ trương, phạm vi nguồn lực ngân sách; UBND tổ chức triển khai cụ thể, chấm dứt tình trạng dùng từ ngữ mập mờ “hoặc giao” làm khó cho khâu phân định trách nhiệm.
Bên cạnh đó, góp ý chính sách giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu tại các khu, cụm công nghiệp, đại biểu đề nghị, quy định cứng nguyên tắc khấu trừ trực tiếp vào số tiền thuê doanh nghiệp phải nộp; công khai minh bạch giá thuê trước và sau hỗ trợ. Đồng thời, nghiêm cấm các chủ đầu tư hạ tầng nâng giá bất hợp lý nhằm triệt tiêu ưu đãi của Nhà nước, bảo đảm chính sách hỗ trợ đi thẳng vào chi phí thực tế của doanh nghiệp.
Cần tiếp sức cho chế biến sâu nông sản
Tham gia góp ý tại phiên họp, đặt vấn đề từ thực trạng kinh tế nông nghiệp, đại biểu Lê Hoàng Anh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai chỉ rõ, nông, lâm, thủy sản đóng góp kim ngạch xuất khẩu khổng lồ nhưng chỉ chiếm chưa đầy 1% số lượng doanh nghiệp cả nước.
Dẫn chứng từ mặt hàng cà phê năm 2025, đại biểu cho biết, cả nước xuất khẩu khoảng 9 tỷ USD nhưng tỷ lệ chế biến sâu chỉ vỏn vẹn 15%. Giá cà phê nhân thô đạt 5.600 USD/tấn, trong khi cà phê chế biến đạt tới 9.700 USD/tấn.
“Mỗi tấn xuất thô, chúng ta đang để lại nước ngoài khoảng 4.000 USD giá trị gia tăng. Vùng nguyên liệu đã sẵn, thị trường đã mở, cái thiếu duy nhất là năng lực của doanh nghiệp chế biến tại chỗ”, đại biểu nhấn mạnh.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này, đại biểu đề nghị, dự thảo luật cần khôi phục quy hoạch quỹ đất khu, cụm công nghiệp tập trung gắn liền vùng nguyên liệu, kho lạnh, logistics; ưu tiên bảo lãnh vốn vay trung và dài hạn để doanh nghiệp đầu tư máy móc chế biến sâu, thay vì chỉ dừng ở hỗ trợ tư vấn, chứng nhận.
Đặc biệt, đại biểu Lê Hoàng Anh cũng đề xuất, mở khóa dữ liệu để cho vay theo dòng tiền.
Theo đại biểu, báo cáo PCI năm 2025 cho thấy, vẫn có tới 93,5% khoản vay ngân hàng đòi hỏi tài sản thế chấp do tổ chức tín dụng không thể kiểm chứng dòng tiền. Trong khi đó, dữ liệu doanh thu, hóa đơn của doanh nghiệp đã tích hợp trên hệ thống quốc gia nhưng chỉ cơ quan nhà nước được tiếp cận.
Đại biểu kiến nghị, bổ sung vào Điều 8 trách nhiệm của cơ quan Thuế, Hải quan, Bảo hiểm xã hội trong việc chia sẻ thông tin cho các tổ chức tín dụng khi doanh nghiệp đồng ý. Khi đó, một cơ sở chế biến cà phê có 3 năm hóa đơn điện tử minh bạch hoàn toàn có thể tiếp cận vốn tín dụng mà không cần đến sổ đỏ.
“Trong nền kinh tế số, dữ liệu phải được coi là tài sản bảo đảm”, đại biểu bày tỏ.
Ngoài ra, đối với các tỉnh Tây Nguyên chưa tự cân đối được ngân sách như Gia Lai, đại biểu đề nghị, ngân sách trung ương phải hỗ trợ có mục tiêu để địa phương triển khai các chính sách ưu đãi; đồng thời bãi bỏ nguyên tắc ưu tiên xét duyệt theo thứ tự “nộp hồ sơ trước hưởng trước” để không đẩy các doanh nghiệp vùng sâu, vùng xa vào thế thua thiệt ngay từ vạch xuất phát.
Giải bài toán vốn đối ứng
Tham gia góp ý tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Cao Sơn, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ tập trung kiến nghị các giải pháp tiếp sức cho doanh nghiệp hoạt động tại các địa bàn khó khăn, đặc biệt là vùng căn cứ cách mạng, vùng an toàn khu (ATK).
Theo đại biểu, sau đợt sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính, nhiều xã mới hình thành bao gồm cả thôn, bản thuộc ATK và không thuộc ATK, dẫn tới lúng túng trong áp dụng chính sách. Do đó, cần phân định rõ tiêu chí lịch sử công nhận ATK với mức độ khó khăn về kinh tế - xã hội, sớm công khai danh mục địa bàn để doanh nghiệp chủ động xây dựng phương án đầu tư.
Về chuyển đổi số, chỉ ra rào cản lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa vùng cao không chỉ thiếu phần mềm mà thiếu chuyên gia, thiếu nhân lực vận hành, đại biểu Nguyễn Cao Sơn cho rằng, các chương trình hỗ trợ số hóa cần gắn liền trách nhiệm bàn giao tài liệu kỹ thuật, đào tạo nhân sự và kiểm tra khả năng tự ứng dụng thực tế của doanh nghiệp sau nghiệm thu.
“Đối với hoạt động xuất khẩu, Nhà nước cần hỗ trợ thêm các chi phí lấy mẫu, kiểm định, chứng nhận chất lượng định kỳ tại cơ sở để giảm gánh nặng vận chuyển xa xôi”, đại biểu góp ý.
Cùng với các nội dung đã nêu, đại biểu cũng đề xuất, sửa đổi cơ chế vốn đối ứng tại Điều 6 và Điều 29 theo hướng: Cho phép phân kỳ đối ứng theo tiến độ; chấp thuận quy đổi vật tư, ngày công lao động trực tiếp thành phần vốn đối ứng hợp lệ sau khi được thẩm định. Với các hợp đồng dịch vụ tư vấn kỹ thuật kéo dài, cần nghiên cứu cơ chế tạm ứng có kiểm soát hoặc thanh toán trực tiếp cho đơn vị cung cấp giải pháp, vừa giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp, vừa ngăn chặn thất thoát ngân sách.
